Sarga 48
अहल्याशापवर्णनम् (The Account of Ahalyā’s Curse and the Deserted Hermitage near Mithilā)
बालकाण्ड
ഈ സർഗത്തിൽ രാമലക്ഷ്മണർ മിഥിലയിലേക്കു നീങ്ങുമ്പോൾ യജ്ഞീയ അതിഥിസത്കാരവും പുണ്യഭൂഗോളവും ചേർന്നൊരു പശ്ചാത്തലം തെളിയുന്നു. പരസ്പര കുശലാന്വേഷണത്തിനു ശേഷം സുമതി രാജാവ് അവരെ വിശിഷ്ടാതിഥികളായി ആദരിച്ച് ഒരു രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അവർ ജനകന്റെ മംഗളനഗരമായ മിഥിലയിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നു, അവിടെ സമാഗത ഋഷിമാർ ഭക്തിയോടെ നഗരത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു. മിഥിലയ്ക്കടുത്ത് രാമൻ പുരാതനവും മനോഹരവുമായെങ്കിലും നിർജനമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു അതിന്റെ കഥ വിശ്വാമിത്രനോടു ചോദിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ പറയുന്നു—ഇത് ദേവന്മാർക്കും പൂജ്യനായ ഗൗതമ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമമായിരുന്നു; അവിടെ ഗൗതമനും അഹല്യയും അനേകം വർഷങ്ങൾ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു. അവസരം കണ്ട ഇന്ദ്രൻ ഗൗതമന്റെ വേഷം ധരിച്ചു സംഗമം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു; അഹല്യ ഇന്ദ്രനെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും കൗതുകവും പ്രവൃത്തിവശതയും കൊണ്ട് സമ്മതിക്കുന്നു. തപോപ്രഭയോടെ മടങ്ങിയ ഗൗതമൻ വഞ്ചന വെളിപ്പെടുത്തി—ഇന്ദ്രനു വീര്യനാശശാപം നൽകുകയും, അഹല്യയെ ദീർഘകാലം അദൃശ്യയായി ആശ്രമത്തിൽ വായുവേ ആഹാരമാക്കി ഭസ്മശയ്യയിൽ ശയിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുവാൻ വിധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശാപത്തിനകത്തുതന്നെ ധാർമ്മിക പരിഹാരവും നിശ്ചയിക്കുന്നു—വനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ശ്രീരാമൻ അവിടെ എത്തി അവളുടെ അതിഥിസത്കാരം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അഹല്യ ശുദ്ധയായി വീണ്ടും സ്വരൂപം പ്രാപിക്കും. തുടർന്ന് ഗൗതമൻ ഹിമവന്തത്തിലേക്കു തപസ്സിനായി പോകുന്നു; ആ ആശ്രമം അപരാധം–പ്രായശ്ചിത്തം–വിമോചനം എന്നിവയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Shlokas
Verse 1
पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे।कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम्।।।।
അവിടെ പരസ്പരം കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി ക്ഷേമം ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ശേഷം, സംഭാഷണത്തിന്റെ അവസാനം സുമതി മഹാമുനിയോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 2
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।।।
മുനേ, നിനക്കു മംഗളം. ദേവതുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള ഈ രണ്ടു കുമാരന്മാർ ആരാണ്? ഗജസിംഹങ്ങളുടേതുപോലെ ഗതിയുള്ള വീരർ, വ്യാഘ്രവും വൃഷഭവും പോലെയുള്ളവർ. പദ്മപത്രംപോലെ വിശാലനേത്രങ്ങൾ, ഖഡ്ഗം-തൂണി-ധനുസ്സ് ധരിച്ചവർ. രൂപത്തിൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാരെപ്പോലെ, യൗവനത്തിൽ സമുപസ്ഥിതരായി—ദേവലോകത്തിൽ നിന്നിറങ്ങിയ അമരന്മാരെന്നപോലെ. മുനേ, ഇവർ കാൽനടയായി ഇവിടെ എങ്ങനെ എത്തി? എന്തു കാരണത്താൽ, ആരുടെ പുത്രന്മാർ?
Verse 3
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।1.48.2।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।1.48.3।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।1.48.4।।
ദശരഥനന്ദനായ അജയ്യനായ രാമൻ ഈ ഭയാനക വനത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ പാവനയായി ശുദ്ധിയേടും.
Verse 4
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।।1.48.2।।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणी धनुर्धरौ।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।।1.48.3।।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।।1.48.4।।
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു—സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചതും, രാക്ഷസന്മാരുടെ വധവും കൂടി.
Verse 5
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितै:।।।।किमर्थं च मुनिश्रेष्ठ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत:।।।।
ഇവർ ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ഈ ദേശത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ദേഹം, ഭാവം, ചലനം, പ്രവർത്തനം എന്നിവയിൽ പരസ്പരം സമാനരാണ്. മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ദുർഗമമായ പാതയിൽ ഉത്തമായുധധാരികളായ ഈ വീരർ എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? അതിന്റെ സത്യത്വം ഞാൻ വ്യക്തമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 6
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितै:।।1.48.5।।किमर्थं च मुनिश्रेष्ठ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत:।।1.48.6।।
മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആകാശത്തിലെ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ഈ രണ്ടു വീരന്മാർ ഈ ദേശത്തെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ദേഹപ്രമാണം, ഭാവഭംഗി, ഗതി-ചേഷ്ടകൾ എന്നിവയിൽ പരസ്പരം സമാനരാണ്. ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങൾ ധരിച്ചു ദുർഗമമായ പാതയിലൂടെ ഇവർ ഇവിടെ എത്തിയതെന്തിനായി? അതിന്റെ തത്ത്വം ഞാൻ വ്യക്തമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्।सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा।।।।
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു—സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചതും, രാക്ഷസന്മാരുടെ വധവും കൂടി.
Verse 8
विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राजा परमहर्षित:।अतिथी परमौ प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ।।।।पूजयामास विधिवत्सत्कारार्हौ महाबलौ।
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സുമതി അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. ദശരഥന്റെ ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ മഹാബലികളും ആദരാർഹമായ അതിഥികളുമായി എത്തിയതുകണ്ട്, അദ്ദേഹം വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു യഥോചിത സത്കാരത്തോടെ আতിഥ്യം നടത്തി.
Verse 9
तत: परमसत्कारं सुमते: प्राप्य राघवौ।।।।उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां तत: ।
സുമതിയിൽ നിന്നു പരമ സത്കാരം ലഭിച്ച ശേഷം ആ രണ്ടു രാഘവന്മാർ അവിടെ ഒരു രാത്രി മാത്രം താമസിച്ചു; പിന്നെ മിഥിലയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 10
तान् दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्।।।।साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन्।
ജനകന്റെ ശുഭനഗരം കണ്ട എല്ലാ മുനിമാരും ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു പുകഴ്ത്തി, മിഥിലയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു.
Verse 11
मिथिलोपवने शून्यमाश्रमं दृश्य राघव:।।।।पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम्।
മിഥിലയുടെ ഉപവനത്തിൽ രാഘവൻ ശൂന്യമായി കിടക്കുന്ന പുരാതനവും നിർജനവും മനോഹരവുമായ ആശ്രമം കണ്ടു; അതിനെക്കുറിച്ച് മുനിപുങ്ഗവനായ വിശ്വാമിത്രനോടു ചോദിച്ചു.
Verse 12
श्रीमदाश्रमसङ्काशं किन्न्विदं मुनिवर्जितम्।।।।ज्ञातुमिच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्वमाश्रम:।
“ഭഗവൻ, ഇത് ശ്രിമദാശ്രമംപോലെ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു; എങ്കിൽ മുനിമാർ വിട്ടുപോയത് എന്തുകൊണ്ട്? അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇത് മുൻപ് ആരുടെ ആശ്രമമായിരുന്നു?”
Verse 13
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारद:।।।।प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।
രാഘവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വാക്യവിശാരദനും മഹാതേജസ്വിയും ആയ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 14
हन्त ते कथयिष्यामि श्रुणु तत्त्वेन राघव।।।।यस्येदमाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मना।
“ഹന്ത, രാഘവാ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—തത്ത്വമായി കേൾക്കുക: ഇത് ആരുടെ ആശ്രമസ്ഥാനമാണെന്നും, ഒരു മഹാത്മാവ് ക്രോധത്തിൽ ഇതിനെ എങ്ങനെ ശപിച്ചുവെന്നും.”
Verse 15
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मन:।।।।आश्रमो दिव्यसङ्काशस्सुरैरपि सुपूजित:।
“നരശ്രേഷ്ഠാ, ദിവ്യധാമംപോലെ ദീപ്തവും ദേവന്മാർക്കും സുപൂജിതവുമായ ഈ ആശ്രമം മുൻപ് മഹാത്മാവായ ഗൗതമ ഋഷിയുടേതായിരുന്നു.”
Verse 16
स चेह तप आतिष्ठदहल्यासहित: पुरा।।।।वर्षपूगाननेकांश्च राजपुत्र महायश:।
മഹായശസ്സായ രാജകുമാരാ! ഇവിടെ പുരാതനകാലത്ത് ആ മഹാത്മാവ് അഹല്യയോടുകൂടെ അനവധി വർഷങ്ങളോളം തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു.
Verse 17
तस्यान्तरं विदित्वा तु सहस्राक्षश्शचीपति:।।।।मुनिवेषधरोऽहल्यामिदं वचनमब्रवीत्।
എന്നാൽ അവസരം അറിഞ്ഞ് സഹസ്രാക്ഷനായ ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രൻ മുനിവേഷം ധരിച്ചു അഹല്യയോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 18
ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनस्सुसमाहिते।सङ्गमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे।।
ഹേ സുസമാഹിതേ, കാമാർഥികൾ ഋതുകാലത്തെ കാത്തിരിക്കുകയില്ല; ഹേ സുമധ്യമേ, ഞാൻ നിന്നോടുകൂടെ സംഗമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 19
मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन।मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात्।।
ഹേ രഘുനന്ദനാ! മുനിവേഷത്തിലുള്ള സഹസ്രാക്ഷനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടും, ദുര്മതിയായ അഹല്യ ദേവരാജനോടുള്ള കൗതുകം മൂലം സമ്മതം നൽകി.
Verse 20
अथाब्रवीत् नरश्रेष्ठ कृतार्थेनान्तरात्मना।।।कृतार्थाऽस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमित: प्रभो।आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात्।।।
അപ്പോൾ ഹൃദയാന്തരത്തിൽ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ട അവൾ പറഞ്ഞു: “ദേവശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ കൃതാർത്ഥയായി. പ്രഭോ, ഇവിടെ നിന്ന് വേഗം പോകുക. ദേവേശ്വരാ, ഗൗതമനിൽ നിന്ന് എപ്പോഴും നിന്നെയും എന്നെയും സംരക്ഷിക്കണമേ.”
Verse 21
अथाब्रवीत् नरश्रेष्ठ कृतार्थेनान्तरात्मना।1.48.20।।कृतार्थाऽस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमित: प्रभो।आत्मानं मां च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात्।1.48.21।।
അപ്പോൾ ഹൃദയാന്തരത്തിൽ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റപ്പെട്ട അവൾ പറഞ്ഞു: “ദേവശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ കൃതാർത്ഥയായി. പ്രഭോ, ഇവിടെ നിന്ന് വേഗം പോകുക. ദേവേശ്വരാ, ഗൗതമനിൽ നിന്ന് എപ്പോഴും നിന്നെയും എന്നെയും സംരക്ഷിക്കണമേ.”
Verse 22
इन्द्रस्तु प्रहसन् वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत्।सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथाऽगतम्।।।
ഇന്ദ്രൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അഹല്യയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “സുശ്രോണീ, ഞാൻ പരിതൃപ്തനാണ്; വന്ന വഴിയിലേ തന്നേ ഞാൻ മടങ്ങിപ്പോകും.”
Verse 23
एवं सङ्गम्य तु तया निश्चक्रामोटजात्तत:।।स सम्भ्रमात्त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति।।।
ഇങ്ങനെ അവളോടു സംഗമിച്ച ശേഷം അവൻ ഇലക്കുടിലിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങി; ഹേ രാമാ, ഗൗതമനെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയോടെ ഭീതിയിൽ അവൻ അതിവേഗം പാഞ്ഞുപോയി.
Verse 24
गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।।।।तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्।।।।
അപ്പോൾ മഹാമുനിയായ ഗൗതമൻ പ്രവേശിക്കുന്നതു അവൻ കണ്ടു—ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും പോലും അദുര്ധർഷൻ, തപോബലസമ്പന്നൻ. തീർത്ഥസ്നാനജലത്തിൽ നനഞ്ഞ് അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു, കൈയിൽ സമിധും കുശയും ധരിച്ച ആ മുനിപുങ്ഗവൻ അവിടെ എത്തി.
Verse 25
गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।।1.48.24।।तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्।।1.48.25।।
അപ്പോൾ അവൻ മഹാമുനി ഗൗതമനെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതായി കണ്ടു—ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും പോലും ദുർജയം, തപോബലസമ്പന്നൻ. തീർത്ഥജലത്തിൽ നനഞ്ഞ്, അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാനായി, കൈയിൽ സമിധയും കുശയും ധരിച്ച മുനിപുങ്ഗവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 26
दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विवर्णवदनोऽभवत्।अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनि:।।।।दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत्।
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവപതി ഇന്ദ്രൻ ഭയപ്പെട്ടു, മുഖവർണ്ണം മങ്ങി. പിന്നെ സദാചാരസമ്പന്നനായ മുനി, മുനിവേഷം ധരിച്ചു ദുഷ്ടമായി പെരുമാറുന്ന സഹസ്രാക്ഷനെ കണ്ടു, ക്രോധത്തോടെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 27
मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते।।।।अकर्तव्यमिदं तस्माद्विफलस्त्वं भविष्यसि।
‘ദുർമതിയേ! എന്റെ രൂപം ധരിച്ചു നീ ചെയ്യരുതാത്ത കൃത്യം ചെയ്തു. അതിനാൽ നീ നിഷ്ഫലനാകും—പുരുഷത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടവനാകും.’
Verse 28
गौतमेनैवमुक्तस्य सरोषेण महात्मना।।।।पेततुर्वृषणै भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात्।
മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ ക്രോധത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടൻ, സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രന്റെ വൃഷണങ്ങൾ ആ നിമിഷം തന്നെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 29
तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान्।।।।इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि।वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।।।।अदृश्या सर्वभूतानां आश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि।
ഇങ്ങനെ ശക്രനായ ഇന്ദ്രനെ ശപിച്ച ശേഷം, മുനി അഹല്യയെയും ശപിച്ചു: ‘ഇവിടെ നീ അനേകം ആയിരം വർഷങ്ങൾ വസിക്കും—വായുവിനെ ആഹാരമാക്കി, നിർആഹാരയായി, ഭസ്മത്തിൽ ശയിച്ച് തപസ്സിൽ ദഹിച്ച്. സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യയായി, ഈ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ പാർക്കും.’
Verse 30
तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान्।।1.48.29।।इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवत्स्यसि।वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।।1.48.30।।अदृश्या सर्वभूतानां आश्रमेऽस्मिन्निवत्स्यसि।
ഹേ ദുർവൃത്തേ! അവനോടു അതിഥിസത്കാരം ചെയ്താൽ, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടു, ആനന്ദത്തോടെ എന്റെ സമീപത്തു തന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം ദേഹം വീണ്ടും പ്രാപിക്കും.
Verse 31
यदा चैतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मज:।।।।आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि।
ദശരഥനന്ദനായ അജയ്യനായ രാമൻ ഈ ഭയാനക വനത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ പാവനയായി ശുദ്ധിയേടും.
Verse 32
तस्यातिथ्येन दुर्वुत्ते लोभमोहविवर्जिता।।।।मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि।
ഹേ ദുർവൃത്തേ! അവനോടു അതിഥിസത്കാരം ചെയ്താൽ, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടു, ആനന്ദത്തോടെ എന്റെ സമീപത്തു തന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം ദേഹം വീണ്ടും പ്രാപിക്കും.
Verse 33
एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम्।।।।इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते।हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे महातपा:।।।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാതേജസ്സും മഹാതപസ്സും ഉള്ള ഗൗതമമുനി ദുഷ്ടചരിണിയെ വിട്ട് ഈ ആശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ചു; സിദ്ധ-ചാരണർ സേവിക്കുന്ന പുണ്യമായ ഹിമവത് ശിഖരങ്ങളിലേക്കു പോയി അവിടെ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.
Frequently Asked Questions
The central dharma-crisis is deception used to violate ascetic household integrity: Indra assumes Gautama’s form to pursue desire, and Ahalyā knowingly consents. The narrative frames this as a breach of restraint and truthfulness, triggering consequences administered through Gautama’s ascetic authority.
Sarga 48 teaches that moral disorder produces lasting imprint (śāpa) requiring disciplined remediation (tapas), yet redemption remains possible through right conduct—here symbolized by atithi-dharma offered to Rāma, which converts a cursed space into a site of purification.
Key landmarks include Janaka’s Mithilā (praised by sages), the Mithilā grove containing Gautama’s deserted āśrama, and Himavat where Gautama resumes austerities. Culturally, the sarga emphasizes formal hospitality, sacrificial paraphernalia (samidh, kuśa), and the sanctity of āśrama life as a civilizational institution.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.