Sarga 35
गङ्गाजन्मवर्णनम् / The Origin of the Ganga (Tripathagā Narrative)
बालकाण्ड
പ്രഭാതത്തിൽ ശോൺ നദീതീരത്ത് വിശ്വാമിത്രൻ രാമനെ ഉണർത്തി പ്രാതഃകർമ്മങ്ങളും തുടർയാത്രയും ക്രമീകരിക്കുന്നു. സ്നാനാദി വിധികൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം രാമൻ—ആഴവും മണൽത്തിട്ടകളാലും ശോഭിക്കുന്ന ശോൺ എങ്ങനെ കടക്കാം? എന്നു ചോദിക്കുന്നു; അപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ മുൻ ഋഷികൾ പിന്തുടർന്ന സ്ഥിരമായ പാതയിലൂടെ പോകാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അർദ്ധദിനം വിവിധ വനങ്ങൾ കടന്ന് അവർ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) നദിയിലേക്കെത്തുന്നു—തപസ്വികൾ ആരാധിക്കുന്നതും ഹംസ-ക്രൗഞ്ചാദി പക്ഷികളാൽ മനോഹരമാകുന്നതുമായ പുണ്യനദി. ഗംഗാതീരത്ത് താമസമുറപ്പിച്ച് അവർ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ച് അഗ്നിഹോത്രം നിർവഹിച്ച് പവിത്രശേഷം പ്രസാദമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. ശുദ്ധമായ നദീതീരത്തിൽ എല്ലാവരും വിശ്വാമിത്രനെ ചുറ്റി ശാന്തചിത്തരായി ഇരിക്കുന്നു. പിന്നീട് രാമൻ ഗൂഢമായ ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുന്നു—ഗംഗയെ ‘ത്രിപഥഗാ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? അവൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പാവനമാക്കി സമുദ്രത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിച്ചു? ഈ ജിജ്ഞാസയാൽ പ്രേരിതനായി വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗാജന്മകഥ ആരംഭിക്കുന്നു—പർവതരാജൻ ഹിമവാൻ മഹാധാതുനിധി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മനോരമ (മേരു പുത്രി). അവർക്കു രണ്ടു പുത്രിമാർ—ജ്യേഷ്ഠ ഗംഗയും കനിഷ്ഠ ഉമയും. ദേവകാര്യാർത്ഥം ദേവന്മാർ ഗംഗയെ അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഹിമവാൻ ധർമ്മാനുസാരം ത്രിലോകഹിതത്തിനായി അവളെ ദാനം ചെയ്യുന്നു; ദേവന്മാർ കൃതാർത്ഥരായി മടങ്ങുന്നു. ഉമ കഠിനതപസ്സു ചെയ്ത് രുദ്രനുമായി വിവാഹം പ്രാപിക്കുന്നു. അവസാനം ഗംഗ സ്വർഗ്ഗഗാമിനിയും പാപഹാരിണിയുമായ ദിവ്യനദിയാണെന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभि:।निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.35.1।।
ശോണമാതീരത്ത് മഹർഷിമാരോടൊപ്പം രാത്രിയുടെ ശേഷിപ്പു ഭാഗം ഉപാസനയിൽ കഴിച്ചുകൂട്ടി, സുപ്രഭാതനിശയിൽ വിശ്വാമിത്രൻ വചനമുരച്ചു.
Verse 2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा सन्ध्या प्रवर्तते।उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ।।1.35.2।।
ഹേ രാമാ! രാത്രി ശുഭപ്രഭാതമായി തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പ്രാതഃസന്ധ്യ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ; യാത്രയ്ക്കായി മനസ്സൊരുക്കുക.
Verse 3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह।।1.35.3।।
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ പൂർവാഹ്നിക കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; യാത്രയ്ക്കായി മനസ്സൊരുക്കി, പിന്നെ ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 4
अयं शोणश्शुभजलोऽगाध: पुलिनमण्डित:।कतरेण पथा ब्रह्मन् सन्तरिष्यामहे वयम्।।1.35.4।।
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഈ ശോണ നദി ശുഭജലസമ്പന്നവും അഗാധമായി ആഴമുള്ളതും മണൽത്തിട്ടകളാൽ അലങ്കൃതവുമാണ്; ഞങ്ങൾ ഏതു പാതയിലൂടെ ഇതിനെ കടക്കണം?
Verse 5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ।एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षय:।।1.35.5।।
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ കാണിച്ചുതന്ന ഈ വഴിയാണ്; മഹർഷിമാർ പോകുന്ന അതേ പഥം തന്നേ.”
Verse 6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता।पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च।।1.35.6।।
ബുദ്ധിമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം ആ മഹർഷിമാർ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു; വഴിയിൽ പലവിധ വനങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അവർ യാത്ര തുടർന്നു.
Verse 7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा।जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम्।।1.35.7।।
ദീർഘമായ വഴിയാത്ര പിന്നിട്ട്, അർദ്ധദിനം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുനിമാർ സേവിക്കുന്ന നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ജാഹ്നവീ നദിയെ അവർ ദർശിച്ചു.
Verse 8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम्।बभूवुर्मुदिता स्सर्वे मुनयस्सह राघवा:।।1.35.8।।
പുണ്യജലമുള്ളതും ഹംസ-സാരസപക്ഷികൾ അലങ്കരിക്കുന്നതുമായ ആ നദിയെ കണ്ടപ്പോൾ, രാഘവന്മാരോടുകൂടെ എല്ലാ മുനിമാരും ആനന്ദപരവശരായി.
Verse 9
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
അതിനുശേഷം ആ നദീതീരത്ത് അവർ താൽക്കാലിക വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി. വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചു; അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ നടത്തി ഹോമം കഴിച്ചു; അമൃതസമമായ ഹവിഷ്യപ്രസാദം സ്വീകരിച്ച് ഹർഷഭരിതമായ മനസ്സോടെ ശുദ്ധമായ ജാഹ്നവീതീരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി—മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ ചുറ്റുമെല്ലാം പരിവാരമായി.
Verse 10
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
അതിനുശേഷം അവർ ആ നദീതീരത്ത് താമസസ്ഥലം ഒരുക്കി. ആചാരപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചു; അഗ്നിഹോത്രകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, അമൃതസമാനമായ ശുദ്ധ ഹവിഷ്യത്തിന്റെ പ്രസാദം സ്വീകരിച്ചു. ആനന്ദിതഹൃദയത്തോടെ അവർ ജാഹ്നവിയുടെ പവിത്ര തീരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ ചുറ്റും പരിവാരമായി നിലകൊണ്ടു.
Verse 11
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
അപ്പോൾ അവിടെ രാമൻ വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു: “ഭഗവൻ, ത്രിപഥഗയായ ഗംഗാനദിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവൾ എങ്ങനെ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ച് നദനദീപതിയായ സമുദ്രത്തെ പ്രാപിച്ചു?”
Verse 12
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
രാമന്റെ വചനത്താൽ പ്രേരിതനായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗയുടെ ജന്മവും പിന്നീടുള്ള അവളുടെ ഗതിയും വ്യാപ്തിയും വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनि:।वृद्धिं जन्म च गङ्गाया वक्तुमेवोपचक्रमे।।1.35.13।।
രാമന്റെ വചനത്താൽ പ്രേരിതനായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗയുടെ ജന്മവും പിന്നീടുള്ള അവളുടെ ഗതിയും വ്യാപ്തിയും വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 14
शैलेन्द्रो हिमवान्नाम धातूनामाकरो महान्।तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि।।1.35.14।।
“ഹേ രാമാ, ഹിമവാൻ എന്ന ശൈലേന്ദ്രൻ ധാതുക്കളുടെയും രത്നഖനിജങ്ങളുടെയും മഹത്തായ നിധിഭണ്ഡാരമാണ്. അവനു ഭൂമിയിൽ രൂപത്തിൽ അപരിമിതമായ രണ്ടു പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.”
Verse 15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा।नाम्ना मनोरमा नाम पत्नी हिमवत: प्रिया।।1.35.15।।
ഹേ രാമാ! അവരുടെ മാതാവ് സുമധ്യമാ—മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ പുത്രി—ഹിമവാന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പത്നി, ‘മനോരമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു.
Verse 16
तस्यां गङ्गेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतस्सुता।उमा नाम द्वितीयाभून्नाम्ना तस्यैव राघव।।1.35.16।।
ഹേ രാഘവാ! അവളിൽ നിന്നാണ് ഹിമവാന്റെ ജ്യേഷ്ഠ പുത്രിയായി ഈ ഗംഗ ജനിച്ചത്; രണ്ടാമത്തെ പുത്രി ‘ഉമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി.
Verse 17
अथ ज्येष्ठां सुरास्सर्वे देवतार्थचिकीर्षया। शैलेन्द्रं वरयामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।।1.35.17।।
അതിനുശേഷം ദൈവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും ശൈലേന്ദ്രനായ ഹിമവാനോട് അവന്റെ ജ്യേഷ്ഠ പുത്രിയായ—ത്രിപഥഗാമിനിയായ നദി ഗംഗയെ—വരിക്കുവാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.
Verse 18
ददौ धर्मेण हिमवान् तनयां लोकपावनीम्।स्वच्छन्दपथगां गङ्गां त्रैलोक्यहितकाम्यया।।1.35.18।।
ത്രിലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, ധർമ്മാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിച്ച ഹിമവാൻ ലോകപാവിനിയായ, സ്വേച്ഛാപഥത്തിൽ ഒഴുകുന്ന തന്റെ പുത്രി ഗംഗയെ അർപ്പിച്ചു.
Verse 19
प्रतिगृह्य ततो देवास्त्रिलोकहितकारिण:।गङ्गामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना।।1.35.19।।
അനന്തരം ത്രിലോകഹിതകാരികളായ ദേവന്മാർ ഗംഗയെ സ്വീകരിച്ചു; അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അവർ അന്തരാത്മാവിൽ കൃതാർത്ഥതയോടെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 20
या चान्या शैलदुहिता कन्यासीद्रघुनन्दन।उग्रं सा व्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना।।1.35.20।।
ഹേ രഘുനന്ദന, ഹിമവാന്റെ മറ്റൊരു ശൈലദുഹിതയും കന്യയുമായിരുന്നു; തപസ്സാണ് ധനം എന്ന അവൾ ഉഗ്രവ്രതം സ്വീകരിച്ച് കഠിനമായ തപസ് ചെയ്തു.
Verse 21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरस्सुताम्।रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम्।।1.35.21।।
പർവതശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമവാൻ ഉഗ്രതപസ്സാൽ യുക്തയും ലോകവന്ദിതയുമായ ഉമയെ, അപ്രതിരൂപനായ രുദ്രനു ധർമ്മപൂർവം അർപ്പിച്ചു.
Verse 22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते।गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव।।1.35.22।।
ഹേ രാഘവാ! ലോകം നമസ്കരിക്കുന്ന ശൈലരാജൻ ഹിമവാന്റെ ഈ രണ്ടു പുത്രിമാരാണ്—സരിതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗയും, ദേവി ഉമയും കൂടെ.
Verse 23
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगा नदी।खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ।।1.35.23।।
ഹേ താതാ, ഗതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ത്രിപഥഗയായ ആ നദി ഗംഗ ആദ്യം എങ്ങനെ ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തിയെന്നതൊക്കെയും ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
Verse 24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रस्य सुता तदा।सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी।।1.35.24।।
അപ്പോൾ ആ മനോഹരമായ സുരനദി—ശൈലേന്ദ്രൻ ഹിമവാന്റെ പുത്രി—ദേവലോകത്തിലേക്ക് आरोഹണം ചെയ്തു; പാപനാശിനിയായ ജലവാഹിനിയായി അവൾ ഒഴുകി നീങ്ങി.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is not a conflict-choice but a dharmic procedure: the group’s transition from travel to sanctified conduct—bathing, pitṛ offerings, and agnihotra—showing that movement through geography is ethically framed by ritual responsibility and purity before receiving sacred narration.
Rāma’s inquiry models disciplined curiosity: cosmology is approached through respectful questioning, and knowledge is transmitted as ākhyāna by an authoritative teacher. The narrative links sacred geography (Ganga) with welfare ethics—Himavān’s gift is explicitly for triloka-hita, presenting generosity aligned with duty as a world-sustaining act.
Key landmarks include the Śoṇa River (as a crossing point and travel marker) and the Jahnavī/Ganga (as an ascetic-frequented sacred river). Cultural practices highlighted are dawn sandhyā observance, pitṛ-tarpaṇa (ancestral oblations), agnihotra, and the riverside āvāsa (ritualized encampment) that frames the reception of sacred history.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.