Sarga 31

Verse 1

अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ।ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना।।1.31.1।।

അപ്പോൾ അവിടെ, ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കിയ രാമലക്ഷ്മണർ—ആ രണ്ടു വീരന്മാർ—അന്തരാത്മാവിൽ പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ആ രാത്രി കഴിച്ചു.

Verse 2

प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ।विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतु:।।1.31.2।।

രാത്രി പ്രഭാതമായപ്പോൾ, ഇരുവരും പ്രാതഃകാല നിത്യകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ഒരുമിച്ച് വിശ്വാമിത്ര ഋഷിയെയും മറ്റു ഋഷിമാരെയും സമീപിച്ചു.

Verse 3

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम्।ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ।।1.31.3।।

അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠനെ വന്ദിച്ച്, മധുരഭാഷികളായ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ কোমലവും ഉദാരവുമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 4

इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ।आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम्।।1.31.4।।

ഹേ മുനിശാർദൂല, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിങ്ങളുടെ സേവകരായി ഇവിടെ സന്നിഹിതരാണ്; നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ ആജ്ഞാപിക്കണമേ—ഏത് കല്പനയാണ് ഞങ്ങൾ നിർവഹിക്കേണ്ടത്?

Verse 5

एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षय:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन्।।1.31.5।।

അങ്ങനെ ആ രണ്ടുപേരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, എല്ലാ മഹർഷിമാരും—മുൻപിൽ വിശ്വാമിത്രനെ നിർത്തി—രാമനോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 6

मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति।यज्ञ: परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम्।।1.31.6।।

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകനാൽ പരമധർമിഷ്ഠമായ യജ്ഞം നടത്തപ്പെടും; ഞങ്ങൾ ആ യജ്ഞത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 7

त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि।अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि।।1.31.7।।

അതുപോലെ, ഹേ നരശാർദൂലാ! നീയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം പോകും; അവിടെ ആ അത്ഭുതമായ ധനുരത്നം ദർശിക്കാൻ നീ യോഗ്യനാണ്.

Verse 8

तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतै:।अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम्।।1.31.8।।

കാരണം, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ആ ധനുസ്സ് പൂർവകാലത്ത് ദേവന്മാർ യജ്ഞസഭയിൽ ദാനമായി നൽകിയതാണ്—അപ്രമേയബലമുള്ളതും ഭയങ്കരവുമായതും, മഖത്തിൽ പരമപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായതും.

Verse 9

नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:।कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषा:।।1.31.9।।

ആ ധനുസ്സിൽ നാരേറിക്കാൻ ദേവന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും കഴിയില്ല; അസുരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും കഴിയില്ല—മനുഷ്യർക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും അതു സാധ്യമല്ല.

Verse 10

धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षित:।न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबला:।।1.31.10।।

ആ വില്ലിന്റെ വീര്യം അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാബലശാലികളായ രാജാക്കളും രാജകുമാരന്മാരും അതിനെ നാരേറിക്കുവാൻ മാത്രമല്ല, ഉയർത്തുവാനും പോലും കഴിയാതെപോയി.

Verse 11

तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मन:।तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम्।।1.31.11।।

ഹേ നരശാർദൂല, ഹേ കാകുത്സ്ഥവംശജ! അവിടെ നീ മഹാത്മാവായ മൈഥിലരാജാവിന്റെ ആ വില്ലും, അത്ഭുതദർശനമായ യജ്ഞവും ദർശിക്കും.

Verse 12

तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनु:।याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतै:।।1.31.12।।

കാരണം ആ ഉത്തമ വില്ല്—മദ്ധ്യഭാഗത്ത് ദൃഢമായ ‘സുനാഭ’—മൈഥിലരാജാവിന് യജ്ഞഫലമായി ലഭിച്ചതാണ്; സർവ്വദേവന്മാർ അപേക്ഷിച്ചു അനുഗ്രഹപൂർവ്വം അത് പ്രദാനം ചെയ്തതായിരുന്നു.

Verse 13

आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव।अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभि:।।1.31.13।।

ഹേ രാഘവാ, ആ രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ആ ധനുസ്സിനെ പ്രധാന ആരാധ്യവസ്തുവെന്നപോലെ ആദരിച്ചു; നാനാവിധ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ധൂപവും അഗരു-സൗരഭ്യവും കൊണ്ടു അർച്ചിച്ചു.

Verse 14

एवमुक्त्वा मुनिवर: प्रस्थानमकरोत्तदा।सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थ: आमन्त्र्य वनदेवता:।।1.31.14।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനിവരൻ അപ്പോൾ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു; ഋഷിസമൂഹത്തോടും കാകുത്സ്ഥ രാജകുമാരന്മാരോടും കൂടി, വനദേവതകളോട് അനുവാദം വാങ്ങി മുന്നേറി.

Verse 15

स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम्।उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम्।।1.31.15।।

“നിങ്ങൾക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. എന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സഫലമായി; ഈ സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ജാഹ്നവിയുടെ ഉത്തര തീരത്തിലെ ഉയർന്ന ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്കു പോകുന്നു.”

Verse 16

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम्।उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे।।1.31.16।।

അതിനുശേഷം അത്യുത്തമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അവർ ഉത്തരദിശ ലക്ഷ്യമാക്കി യാത്ര ആരംഭിച്ചു.

Verse 17

तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम्।शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम्।।1.31.17।।

മുനിവരൻ മുന്നോട്ടു പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മവാദികളായ വേദവ്യാഖ്യാതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു; ഏകദേശം നൂറു വണ്ടികളോളം അനുചരർ ആ പ്രയാണത്തിൽ കൂടെയുണ്ടായി.

Verse 18

मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिन:।अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम्।।1.31.18।।निवर्तयामास तत: पक्षिसङ्घान् मृगानपि।

സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്ന മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളും പക്ഷിസമൂഹങ്ങളും മഹാത്മാവായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രനെ അനുഗമിച്ചു; പിന്നീടവൻ പക്ഷിസംഘങ്ങളെയും മൃഗങ്ങളെയും കൂടി മടക്കി അയച്ചു.

Verse 19

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे।वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिता:।।1.31.19।।

ദീർഘമായ പാത ദൂരം സഞ്ചരിച്ച്, സൂര്യൻ താഴ്ന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഏകാഗ്രചിത്തരായ മുനിഗണങ്ങൾ ശോണാ നദീതീരത്ത് താവളം ചെയ്തു.

Verse 20

तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशना:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजस:।।1.31.20।।

സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, മഹാതേജസ്വികൾ സ്നാനം ചെയ്ത്, പവിത്രാഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു, വിശ്വാമിത്രനെ മുൻപിൽ വെച്ച് ഇരുന്നുവന്നു.

Verse 21

रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च।अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमत:।।1.31.21।।

രാമനും സൗമിത്രിയോടു (ലക്ഷ്മണനോടു) കൂടി ആ മുനിമാരെ യഥോചിതമായി പൂജിച്ച്, പിന്നെ ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മുമ്പിൽ അഗ്രഭാഗത്ത് ഇരുന്നു.

Verse 22

अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम्।पप्रच्छ नरशार्दूल: कौतूहलसमन्वित:।।1.31.22।।

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ—മനുഷ്യരിൽ വ്യാഘ്രസമൻ—ആതുരകൗതുകത്തോടെ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രനോടു ചോദിച്ചു.

Verse 23

भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभित:।श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वत:।।1.31.23।।

ഭഗവൻ, സമൃദ്ധമായ വനശോഭയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈ ദേശത്തിന്റെ വംശോത്ഭവവും മഹത്ത്വവും എന്താണ്? ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിനക്കു മംഗളം—കൃപയാൽ തത്ത്വമായി പൂർണ്ണസത്യം പറഞ്ഞു തരണമേ.

Verse 24

चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रत:।तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपा:।।1.31.24।।

രാമന്റെ വചനത്താൽ പ്രേരിതനായ, സുവ്രതനായ മഹാതപസ്വി, ഋഷിമധ്യേ ആ ദേശത്തിന്റെ സമഗ്രവൃത്താന്തം വിവരിച്ചു.