Sarga 19
विश्वामित्रस्य यज्ञरक्षा-याचना (Visvamitra Requests Rama for Yajna-Protection)
बालकाण्ड
ഈ സർഗത്തിൽ രാജസഭയിലെ സൂക്ഷ്മമായ തർക്കസംവാദം വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. ദശരഥന്റെ വിനയവചനങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായി വിശ്വാമിത്രൻ യജ്ഞത്തിൽ ഉണ്ടായ പ്രവർത്തനസങ്കടം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—രൂപം മാറുന്ന രാക്ഷസന്മാരായ മാരീചനും സുബാഹുവും യജ്ഞം സമാപനത്തോട് അടുത്തപ്പോൾ വേദിയിൽ മാംസവും രക്തവും മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞ് അനുഷ്ഠാനം തകർക്കുന്നു. യജ്ഞശാസനത്തിന് ബന്ധിതനായ മുനി ക്രോധത്തിൽ ശാപം ചൊല്ലാതെ, ധർമ്മനിയന്ത്രിതമായ പരിഹാരമായി രാജസഹായം തേടുന്നു. അദ്ദേഹം ദശരഥനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു—ജ്യേഷ്ഠപുത്രനും വീരനും തന്റെ പരാക്രമത്തിൽ സത്യനുമായ രാമനെ പത്ത് രാത്രികൾ മാത്രം യജ്ഞരക്ഷയ്ക്കായി ഏൽപ്പിക്കണം; നിശ്ചിത സമയത്ത് യജ്ഞം പൂർത്തിയാകണം. വിശ്വാമിത്രൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു—തന്റെ സംരക്ഷണത്തിലും രാമന്റെ ദിവ്യ തേജസ്സിലും ആ രാക്ഷസർ നിലനിൽക്കില്ല; കൂടാതെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും രാമന്റെ കീർത്തി പരക്കുംവിധം അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുമെന്നു വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. വസിഷ്ഠപ്രമുഖരായ ഋഷിമാരുടെയും മന്ത്രിമാരുടെയും സമ്മതത്തോടെ മാത്രമേ രാമനെ വിട്ടുനൽകാവൂ എന്നും അദ്ദേഹം വിധിപരമായ നിബന്ധന പറയുന്നു. സർഗാന്തത്തിൽ പിതൃസ്നേഹവും രാജധർമ്മവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽ ദശരഥൻ ഭീതിയും ശോകവും കൊണ്ട് ശരീരവ്യാകുലതയോടെ വിറയ്ക്കുന്നു; കടമയും വാത്സല്യവും തമ്മിലുള്ള പിണക്കം ഇവിടെ നാടകീയമായി തെളിയുന്നു।
Shlokas
Verse 1
तच्छ्रुत्वा राजसिंहस्य वाक्यमद्भुतविस्तरम्।हृष्टरोमा महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।।।
രാജസിംഹനായ രാജാവിന്റെ അത്ഭുതകരവും വിശദവുമായ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സനായ വിശ്വാമിത്രന് രോമാഞ്ചം പുളകിച്ചു; ഹർഷത്തോടെ അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 2
सदृशं राजशार्दूल तवैतद्भुवि नान्यथा।महावंशप्रसूतस्य वसिष्ठव्यपदेशिन:।।।।
രാജശാർദൂലനേ, ഭൂമിയിൽ നിനക്കു ഇതുതന്നെ യുക്തം; മഹാവംശത്തിൽ ജനിച്ചു വസിഷ്ഠന്റെ ശാസനയിൽ വളർന്നവനു മറ്റെങ്ങനെ ആയിരിക്കാം?
Verse 3
यत्तु मे हृद्गतं वाक्यं तस्य कार्यस्य निश्चयम्।कुरूष्व राजशार्दूल भव सत्यप्रतिश्रव:।।।।
ഹേ രാജശാർദൂലാ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള വാക്ക്—ഈ കാര്യത്തിന്റെ നിശ്ചയം—ഞാൻ പറയുന്നു; അതിന്മേൽ നീ തീരുമാനിക്കയും സത്യപ്രതിശ്രവനായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുക.
Verse 4
अहंनियममातिष्ठे सिध्यर्थं पुरुषर्षभ।तस्य विघ्नकरौ द्वौ तु राक्षसौ कामरूपिणौ।।।।
ഹേ പുരുഷർഷഭാ, യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ കഠിനമായ നിയമവ്രതം ആചരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന രണ്ടു രാക്ഷസർ അതിന് വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Verse 5
व्रते मे बहुशश्चीर्णे समाप्त्यां राक्षसाविमौ।मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ।।।।समांसरुधिरौघेण वेदिं तामभ्यवर्षताम्।
എന്റെ വ്രതം പലവട്ടം അനുഷ്ഠിച്ച് സമാപ്തിയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ, മാരീചനും സുബാഹുവും എന്ന ശക്തിമാന്മാരും സുസംസ്കൃതരുമായ ആ രണ്ടു രാക്ഷസർ മാംസവും രക്തവും കലർന്ന പ്രളയധാരയായി ആ വേദിയിലേക്കു ചൊരിഞ്ഞു.
Verse 6
अवधूते तथाभूते तस्मिन्नियमनिश्चये।।।।कृतश्रमो निरुत्साहस्तस्माद्देशादपाक्रमे।
അങ്ങനെ ആ നിയമനിശ്ചയം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട് ഭംഗപ്പെട്ടപ്പോൾ, പരിശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചും ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടും ഞാൻ ആ ദേശത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി.
Verse 7
न च मे क्रोधमुत्स्रष्टुं बुद्धिर्भवति पार्थिव।।।।तथा भूता हि सा चर्या न शापस्तत्र मुच्यते।
ഹേ പാർത്ഥിവാ! ക്രോധം പുറത്തുവിടാൻ എന്റെ ബുദ്ധി അനുവദിക്കുന്നില്ല; കാരണം ആ വ്രതാചരണം അങ്ങനെയാണു—അപ്പോൾ ശാപം വിടുവിക്കരുത്.
Verse 8
स्वपुत्रं राजशार्दूल रामं सत्यपराक्रमम्।।।।काकपक्षधरं शूरं ज्येष्ठं मे दातुमर्हसि।
ഹേ രാജശാർദൂലാ! നിന്റെ സ്വന്തം പുത്രനായ ജ്യേഷ്ഠൻ രാമനെ—സത്യപരാക്രമനും ശൂരനും കാകപക്ഷധാരിയും—എനിക്ക് ഏല്പിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.
Verse 9
शक्तो ह्येष मया गुप्तो दिव्येन स्वेन तेजसा।।।।राक्षसा ये विकर्तारस्तेषामपि विनाशने।
കാരണം, എന്റെ സംരക്ഷണത്താലും തന്റെ ദിവ്യ തേജസ്സിനാലും കാവലോടെ, വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശത്തിലും അവൻ സമർത്ഥനാണ്.
Verse 10
श्रेयश्चास्मै प्रदास्यामि बहुरूपं न संशय:।।।।त्रयाणामपि लोकानां येन ख्यातिं गमिष्यति।
ഞാൻ അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി സംശയമില്ലാതെ പലവിധ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകും; അതിനാൽ അവൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും കീർത്തി പ്രാപിക്കും.
Verse 11
न च तौ राममासाद्य शक्तौ स्थातुं कथञ्चन।।।।न च तौ राघवादन्यो हन्तुमुत्सहते पुमान्।
രാമനെ നേരിട്ടാൽ ആ രണ്ടുപേരും എങ്ങനെയും നിലകൊള്ളാൻ കഴിയില്ല; രാഘവനെ ഒഴികെ മറ്റാരും അവരെ സംഹരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനല്ല.
Verse 12
वीर्योत्सिक्तौ हि तौ पापौ कालपाशवशं गतौ।।।।रामस्य राजशार्दूल न पर्याप्तौ महात्मन:।
ശക്തിമദത്തിൽ മത്തായ ആ രണ്ടു പാപികൾ ഇതിനകം തന്നെ കാലപാശത്തിന്റെ അധീനരായിരിക്കുന്നു; രാജശാർദൂലനേ, മഹാത്മാവായ രാമനോട് അവർ ഒട്ടും തുല്യമല്ല.
Verse 13
न च पुत्रकृतस्नेहं कर्तुमर्हसि पार्थिव।।।।अहं ते प्रतिजानामि हतौ तौ विद्धि राक्षसौ।
പാർത്ഥിവനേ, പുത്രസ്നേഹത്തെ തടസ്സമാക്കുന്നത് നിനക്കു യുക്തമല്ല; ഞാൻ നിനക്കു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു—ആ രണ്ടു രാക്ഷസരും വധിക്കപ്പെടും, നിശ്ചയമായി അറിയുക.
Verse 14
अहं वेद्मि महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।।।।वसिष्ठोऽपि महातेजा ये चेमे तपसि स्थिता:।
ഞാൻ മഹാത്മാവായ രാമനെ അറിയുന്നു—സത്യപരാക്രമനായവനെ; മഹാതേജസ്സനായ വസിഷ്ഠനും തപസ്സിൽ സ്ഥിരരായ ഈ എല്ലാ ഋഷിമാരും അവനെ അറിയുന്നു.
Verse 15
यदि ते धर्मलाभं च यशश्च परमं भुवि।।।।स्थितमिच्छसि राजेन्द्र रामं मे दातुमर्हसि।
ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നീ ധർമ്മലാഭവും ഭൂമിയിൽ പരമവും സ്ഥിരവുമായ യശസ്സും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാമനെ എനിക്കു ഏല്പിക്കുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.
Verse 16
यदिह्यनुज्ञां काकुत्स्थ ददते तव मन्त्रिण:।।।।वसिष्ठप्रमुखा: सर्वे ततो रामं विसर्जय।
ഹേ കാകുത്സ്ഥാ, വസിഷ്ഠനെ മുൻപാക്കി നിന്റെ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും അനുമതി നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നെ രാമനെ പുറപ്പെടുവിക്കൂ.
Verse 17
अभिप्रेतमसंसक्तमात्मजं दातुमर्हसि।।।।दशरात्रं हि यज्ञस्य रामं राजीवलोचनम्।
യജ്ഞത്തിന് പത്ത് രാത്രികൾ രാജീവലോചനനായ രാമൻ ആവശ്യമാണ്; അതുകൊണ്ട് ആസക്തിയില്ലാതെ നിന്റെ പ്രിയ പുത്രനെ ഏല്പിക്കുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.
Verse 18
नात्येति कालो यज्ञस्य यथाऽयं मम राघव।।।।तथा कुरुष्व भद्रं ते मा च शोके मन: कृथा:।
ഹേ രാഘവാ, എന്റെ യജ്ഞത്തിന്റെ സമയം വൈകാതിരിക്കുവാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യുക; നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ—ശോകത്തിൽ മനസ്സിനെ താഴ്ത്തരുത്.
Verse 19
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्मार्थसहितं वच:।।।।विरराम महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।
ഇങ്ങനെ ധർമ്മവും ഉചിതാർത്ഥവും നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച ധർമ്മാത്മാവായ മഹാതേജസ്സുള്ള മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ മൗനം പാലിച്ചു.
Verse 20
स तन्निशम्य राजेन्द्रो विश्वामित्रवचश्शुभम्।।।।शोकमभ्यगमत्तीव्रं व्यषीदत भयान्वित:।
വിശ്വാമിത്രന്റെ ശുഭവചനങ്ങൾ കേട്ട രാജേന്ദ്രൻ ദശരഥൻ അതിതീവ്രമായ ശോകത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു; ഭയാക്രാന്തനായി നിരാശനായി വീണു.
Verse 21
इति हृदयमनोविदारणंमुनिवचनं तदतीव शुश्रुवान्।नरपतिरभवन्महांस्तदाव्यथितमना: प्रचचाल चासनात्।।।।
ഹൃദയവും മനസ്സും കീറിത്തുറക്കുന്ന മുനിവചനങ്ങൾ അത്യന്തം കേട്ടപ്പോൾ, മഹാനായ നരപതി ആ വേളയിൽ വ്യഥിതമനസ്സനായി, സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോകുന്നതുപോലെ വിറച്ചു എഴുന്നേറ്റു.
Verse 22
ഹേ പുരുഷർഷഭാ, യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ കഠിനമായ നിയമവ്രതം ആചരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന രണ്ടു രാക്ഷസർ അതിന് വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Viśvāmitra’s demand that Daśaratha entrust Rāma for yajña-protection. The ethical dilemma is Daśaratha’s conflict between putrakṛta-sneha (paternal attachment) and the king’s obligation to support ascetic rites and uphold public dharma through timely, consent-backed decision-making.
Dharma is portrayed as disciplined action within constraints: Viśvāmitra does not curse because the sacrificial context requires restraint, so he seeks a lawful remedy through royal cooperation. The sarga teaches that righteous ends (protecting yajña) should be pursued through procedurally legitimate means (counsel and sage consent) and with detachment from private emotion.
The key cultural landmark is the yajña-vedi (altar), symbolizing ritual order and social stability. The imagery of trailokya (three worlds) frames fame as a cosmological measure of merit, while the courtly setting—ministers and sages led by Vasiṣṭha—highlights the governance tradition where royal decisions are validated by spiritual authority.
Ask anything about Sarga 19 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.