Sarga 1

Verse 1

तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ।।।।

തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതനായ തപസ്വിയും വാഗ്വിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ നാരദനെ, മുനിപുംഗവനായ വാൽമീകി വിനയപൂർവ്വം ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 2

कोन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रत:।।।।

ഇന്നത്തെ ലോകത്തിൽ വാസ്തവത്തിൽ ആരാണ് ഗുണവാൻ, ആരാണ് വീര്യവാൻ? ആരാണ് ധർമ്മജ്ഞൻ, കൃതജ്ഞൻ, സത്യവാക്യൻ, ദൃഢവ്രതൻ?

Verse 3

चारित्रेण च को युक्तस्सर्वभूतेषु को हित: ।विद्वान्क: कस्समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शन: ।।।।

ശ്രേഷ്ഠമായ ചരിത്രഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനും, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ പണ്ഡിതനും സമർത്ഥനും, എല്ലാവർക്കും പ്രിയദർശനനുമായ ആ പുരുഷൻ ആര്?

Verse 4

आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयक: ।कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ।।।।

ആത്മവാൻ ആര്? ക്രോധത്തെ ജയിച്ചവൻ ആര്? ദ്യുതിമാനും അസൂയരഹിതനും ആര്? യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കൽ കോപം ജ്വലിച്ചാൽ ദേവന്മാരും ഭയപ്പെടുന്നവൻ ആര്?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ।।।।

ഇത് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാണ്. മഹർഷേ, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങളുള്ള പുരുഷനെ അറിയാൻ നിങ്ങൾ സമർത്ഥനാണ്.

Verse 6

श्रुत्वा चैतत्ित्रलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वच: ।श्रूयतामिति चामन्त्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ।।।।

വാൽമീകിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ത്രിലോകജ്ഞനായ നാരദൻ ‘ശ്രൂയതാം’ എന്നു ക്ഷണിച്ചു; ആനന്ദത്തോടെ വചനം ആരംഭിച്ചു.

Verse 7

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणा: ।मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तश्श्रूयतान्नर: ।।।।

മുനേ, നീ കീർത്തിച്ച അനേകം ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യരിൽ സത്യമായും ദുർലഭമാണ്. അവ ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായ ഒരാളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഞാൻ പറയുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക—ആ പുരുഷനെക്കുറിച്ച്.

Verse 8

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैश्श्रुत: ।नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान् वशी ।।।।

ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ‘രാമൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധൻ; ആത്മനിയമമുള്ളവൻ, മഹാവീര്യശാലി, ദീപ്തിമാൻ, ധൃതിമാൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ.

Verse 9

बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हण: ।विपुलांसो महाबाहु: कम्बुग्रीवो महाहनु: ।।।।

ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനും നയധർമ്മനിഷ്ഠനും വാഗ്മിയും ശ്രീസമ്പന്നനും ശത്രുനിബർഹണനും ആകുന്നു. വിശാലഭുജങ്ങളുള്ള മഹാബാഹുവും ശംഖസദൃശമായ കഴുത്തും ദൃഢമായ മഹാഹനുവും ഉള്ളവൻ.

Verse 10

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुस्सुशिरास्सुललाटस्सुविक्रमः ।।।।

വിസ്തൃതവക്ഷസ്ഥലൻ, മഹാധനുസ്സിന്റെ ധാരകൻ, ഉറച്ച കണ്ഠസന്ധിയുള്ളവൻ, അരിന്ദമൻ; ആജാനുബാഹു, ഉന്നതശിരസ്സൻ, മനോഹരലലാടൻ, അതിവിക്രമശാലി ആയിരുന്നു।

Verse 11

समस्समविभक्ताङ्गस्स्निग्धवर्ण: प्रतापवान् ।पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ।। ।।

അതി ഉയരവുമല്ല, അതി ചെറുതുമല്ല; സമപ്രമാണമായ അവയവങ്ങളുള്ള, സ്നിഗ്ധമായ ദീപ്തവർണ്ണമുള്ള, പ്രതാപവാൻ; പീനവക്ഷസ്ഥലൻ, വിശാലനേത്രൻ, ലക്ഷ്മീസമ്പന്നൻ, ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതൻ ആയിരുന്നു।

Verse 12

धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ।।।।

ധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യസന്ധൻ, പ്രജകളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതൻ; യശസ്വി, ജ്ഞാനസമ്പന്നൻ, ശുചി, യുക്തമായ ഉപദേശത്തിന് വഴങ്ങുന്നവൻ, സമാധിയുള്ളവൻ ആയിരുന്നു।

Verse 13

प्रजापतिसमश्श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ।।।।

പ്രജാപതിയെപ്പോലെ ശ്രീമാൻ, ധാതാവിനെപ്പോലെ ധാരകനും ശത്രുനിഷൂദകനും; ജീവലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനും ധർമ്മത്തിന്റെ ദൃഢപരിരക്ഷകനും ആയിരുന്നു।

Verse 14

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ।।।।

അവൻ തന്റെ ധർമ്മത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും തന്റെ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു; വേദങ്ങളുടെയും വേദാംഗങ്ങളുടെയും തത്ത്വസാരം യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞവൻ, ധനുർവേദം—ധനുസ്സും യുദ്ധവിദ്യയും—ഇതിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായി പ്രാവീണ്യം നേടിയവനായിരുന്നു.

Verse 15

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञस्स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।सर्वलोकप्रियस्साधुरदीनात्मा विचक्षणः ।।।।

അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥതത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞവൻ, അചഞ്ചലമായ സ്മൃതിശക്തിയുള്ളവൻ, പ്രതിഭാശാലി; സർവ്വലോകപ്രിയൻ, സദ്ഭാവമുള്ള സജ്ജനൻ, ആത്മബലത്തിൽ അദീനൻ, പ്രവർത്തിയിൽ വിവേകിയുമായിരുന്നു.

Verse 16

सर्वदाभिगतस्सद्भिस्समुद्र इव सिन्धुभिः ।आर्यस्सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ।।।।

സദ്ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും സമീപിക്കാവുന്നവൻ—നദികൾ സമുദ്രത്തെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെ—അവൻ ആയിരുന്നു; അവൻ ആര്യൻ, എല്ലാവരോടും സമഭാവമുള്ളവൻ, എന്നും പ്രിയവും പ്രസന്നവുമായ ദർശനം ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.

Verse 17

स च सर्वगुणोपेत: कौसल्यानन्दवर्धन: ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ।।।।

അവൻ സർവ്വഗുണസമ്പന്നൻ, കൗസല്യയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ; ഗാംഭീര്യത്തിൽ സമുദ്രംപോലെ, ധൈര്യത്തിൽ ഹിമവാൻ പർവ്വതംപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 18

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ।।।।धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।

വീര്യത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ, പ്രിയദർശനത്തിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ; ക്രോധത്തിൽ പ്രളയാഗ്നിയെപ്പോലെ, ക്ഷമയിൽ ഭൂമിയെപ്പോലെ. ദാനത്തിൽ ധനദൻ (കുബേരൻ)പോലെ, സത്യത്തിൽ സാക്ഷാൽ ധർമ്മംപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 19

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।

ഇങ്ങനെ ഗുണസമ്പന്നനും സത്യാധിഷ്ഠിതപരാക്രമവാനുമായ, ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനുമായ ദശരഥന്റെ പ്രിയപുത്രൻ രാമനെ—പ്രജാഹിതത്തിൽ നിരതനും പ്രജയ്ക്ക് പ്രിയമായതു ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ—ഭൂപതി സ്നേഹവശാൽ യുവരാജ്യത്തിൽ നിയോഗിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 20

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।।1.1.19।।ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ।।1.1.20।।यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपति: ।

ഇങ്ങനെ ഗുണസമ്പന്നനും സത്യാധിഷ്ഠിതപരാക്രമവാനുമായ, ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനുമായ ദശരഥന്റെ പ്രിയപുത്രൻ രാമനെ—പ്രജാഹിതത്തിൽ നിരതനും പ്രജയ്ക്ക് പ്രിയമായതു ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ—ഭൂപതി സ്നേഹവശാൽ യുവരാജ്യത്തിൽ നിയോഗിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 21

तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।।।

അവന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, മുൻപ് വരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്ന കൈകേയി ദേവി ആ വരം അപേക്ഷിച്ചു: രാമന്റെ വനവാസവും ഭരതന്റെ അഭിഷേകവും.

Verse 22

तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।1.1.21।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।1.1.22।।

അവന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, മുൻപ് വരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്ന കൈകേയി ദേവി ആ വരം അപേക്ഷിച്ചു: രാമന്റെ വനവാസവും ഭരതന്റെ അഭിഷേകവും.

Verse 23

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयत: ।विवासयामास सुतं रामं दशरथ: प्रियम् ।।।।

സത്യവചനബന്ധത്തിൽ ബദ്ധനായി ധർമ്മപാശത്തിൽ നിയന്ത്രിതനായ രാജാവ് ദശരഥൻ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

Verse 24

स जगाम वनं वीर: प्रतिज्ञामनुपालयन्।पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्या: प्रियकारणात् ।।।।

പിതാവിന്റെ വചനനിർദേശപ്രകാരം, കൈകേയിയുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുവാൻ, പ്രതിജ്ഞ പാലിച്ചുകൊണ്ട് ആ വീരൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 25

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धन: ।।।।भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।

അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ പ്രിയ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണൻ പിന്നാലെ ചെന്നു; സ്നേഹപ്രേരിതനും വിനയസമ്പന്നനും, സുമിത്രയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവനും ആയ അവൻ, പ്രിയ സഹോദരനോട് സഹോദരസ്നേഹഭക്തിയുടെ പൂർണ്ണത പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 26

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।

രാമന്റെ ദയിതയായ ഭാര്യ സീത, നിത്യവും പ്രാണസമമായി പ്രിയയും ഹിതചിന്തകയും ആയവൾ, ജനകകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൾ—ദേവമയാൽ നിർമ്മിതയായതുപോലെ. സർവ്വ ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയായി, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും ദശരഥഗൃഹത്തിന്റെ വധുവുമായ അവൾ, രോഹിണി ശശിയെ അനുഗമിക്കുന്നതുപോലെ രാമനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 27

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ।।1.1.26।।जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधू: ।।1.1.27।।सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।

ജനകകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൾ, ദേവമയാൽ നിർമ്മിതയായതുപോലെ; സർവ്വ ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയായി, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും ദശരഥഗൃഹത്തിന്റെ വധുവുമായവൾ ആയിരുന്നു.

Verse 28

पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।

നഗരവാസികളും പിതാവായ ദശരഥനും ദൂരത്തോളം അനുഗമിച്ചിരിക്കെ, ഗംഗാതീരത്തിലെ ശൃംഗിബേരപുരത്തിലെത്തിയ രാമൻ സാരഥിയെ അവിടെ നിന്നു മടക്കി അയച്ചു.

Verse 29

पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ।।1.1.28।।शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ।।1.1.29।।गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।

ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ നിഷാദാധിപതിയായ പ്രിയസുഹൃത്ത് ഗുഹനെ സമീപിച്ചു; ഗുഹയോടും ലക്ഷ്മണനോടും സീതയോടും കൂടെ രാമൻ ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 30

ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।

വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച്, ജലസമൃദ്ധമായ അനേകം നദികൾ കടന്ന്, ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ഉപദേശാനുസാരം അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തി.

Verse 31

ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदका: ।।1.1.30।।चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रय: ।।1.1.31।।देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।

അവിടെ അവർ മനോഹരമായ ഒരു വാസസ്ഥലം പണിതു; വനത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് കഴിയുന്ന ആ മൂവരും ദേവഗന്ധർവന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തരായി, സുഖത്തോടെ അവിടെ പാർത്തു.

Verse 32

चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ।।।।राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।

രാമൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്കു പോയശേഷം, പുത്രശോകത്തിൽ ആകുലനായ രാജാവ് ദശരഥൻ പുത്രനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 33

मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजै: ।। ।।नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबल:।

അദ്ദേഹം (ദശരഥൻ) മരിച്ചശേഷം, വസിഷ്ഠപ്രമുഖരായ ദ്വിജന്മാർ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും മഹാബലനായ ഭരതൻ രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 34

स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादक: ।। ।।

ആ വീരനായ ഭരതൻ രാമപാദപ്രസാദം നേടുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വനത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 35

गत्वा तु सुमहात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।अयाचद्भ्रातरं राममार्यभावपुरस्कृत: ।।।।त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।

പിന്നെ മഹാത്മാവും സത്യപരാക്രമനും ആയ രാമന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ആര്യഭാവം മുൻനിർത്തി ഭരതൻ സഹോദരൻ രാമനോട് അപേക്ഷിച്ചു. രാമനോടു പറഞ്ഞു: “ധർമ്മജ്ഞനേ, നീയേ രാജാവാകണം.”

Verse 36

रामोऽपि परमोदारस्सुमुखस्सुमहायशा: ।न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबल: ।।।।

എന്നാൽ പരമോദാരനും സുമുഖനും മഹായശസ്സും ഉള്ള മഹാബലനായ രാമൻ, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ കാരണം രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 37

पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्वा पुन:पुन: ।निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रज: ।।।।

അപ്പോൾ ഭരതാഗ്രജനായ ശ്രീരാമൻ രാജാധികാരത്തിന്റെ ന്യാസചിഹ്നമായി തന്റെ പാദുകകൾ ഭരതന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഏല്പിച്ചു, അവനെ അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങുവാൻ ആവർത്തിച്ചു പ്രേരിപ്പിച്ചു.

Verse 38

स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ।।।।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।

ഇങ്ങനെ രാമനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാനുള്ള ആഗ്രഹം സഫലമാകാതിരുന്നിട്ടും, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രാമപാദുകകൾ സ്പർശിച്ചു; രാമാഗമനത്തെ കാത്ത് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് രാജ്യം ഭരിച്ചു.

Verse 39

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।।।

ഭരതൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ശ്രീമാനും സത്യസന്ധനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായ ശ്രീരാമൻ നഗരജനങ്ങൾ മുതലായവർ വീണ്ടും ചിത്രകൂടത്തിലേക്കു വരുമെന്നതു തിരിച്ചറിഞ്ഞു; വ്രതസംരക്ഷണത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി അദ്ദേഹം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 40

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।1.1.39।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च । तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।1.1.40।।

ഭരതൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ശ്രീമാനും സത്യസന്ധനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായ ശ്രീരാമൻ നഗരജനങ്ങൾ മുതലായവർ വീണ്ടും ചിത്രകൂടത്തിലേക്കു വരുമെന്നതു തിരിച്ചറിഞ്ഞു; വ്രതസംരക്ഷണത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി അദ്ദേഹം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 41

प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ।।।।सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।

മഹാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച കമലനേത്രനായ ശ്രീരാമൻ വിരാധനെന്ന രാക്ഷസനെ വധിച്ചു; തുടർന്ന് ശരഭംഗ മഹർഷിയെയും, സുതീക്ഷ്ണനെയും, അഗസ്ത്യനെയും, അഗസ്ത്യന്റെ സഹോദരനെയും ദർശിച്ചു.

Verse 42

अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ।।।।खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।

അഗസ്ത്യന്റെ വചനപ്രകാരം പരമാനന്ദത്തോടെ രാമൻ ഇന്ദ്രദത്തമായ ധനുസ്സും ശരാസനവും സ്വീകരിച്ചു; കൂടാതെ ഖഡ്ഗവും, അക്ഷയശരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തൂണുകളും ഏറ്റുവാങ്ങി.

Verse 43

वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैस्सह ।ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।।।।

വനവാസികളോടൊപ്പം വനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ അടുക്കൽ എല്ലാ ഋഷിമാരും എത്തി; അസുരരാക്ഷസന്മാരുടെ വധം അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

Verse 44

स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।।।प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।।।

അവിടെ തന്നെയുള്ള വനത്തിൽ, രാക്ഷസന്മാർ കലുഷിതമാക്കിയ പ്രദേശത്ത്, രാമൻ ഋഷിമാരുടെ അപേക്ഷ കേട്ട് സമ്മതം നൽകി.

Verse 45

स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ।।1.1.44।। प्रतिज्ञातश्च रामेण वधस्संयति रक्षसाम् ।ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ।।1.1.45।।

ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന അഗ്നിസമാന തേജസ്സുള്ള ഋഷിമാരോട്, യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കുമെന്ന് രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

Verse 46

तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ।।।।

അവൻ അവിടെ തന്നെ വസിക്കുമ്പോൾ, ജനസ്ഥാനത്തിൽ പാർത്തിരുന്ന രൂപംമാറ്റുന്ന രാക്ഷസി ശൂർപ്പണഖ തന്റെ ദുഷ്കൃത്യത്തിന്റെ ഫലമായി വിരൂപിതയായി.

Verse 47

ततश्शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ।।।।निजघान वने रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।

പിന്നീട് ശൂർപ്പണഖയുടെ വാക്കുകളാൽ ഉത്തേജിതരായ എല്ലാ രാക്ഷസരും യുദ്ധത്തിനായി എഴുന്നേറ്റു; ആ വനത്തിൽ ശ്രീരാമൻ ഖരൻ, ത്രിശിരസ്, ദൂഷണൻ എന്നിവരെയും അവരുടെ അനുചരന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.

Verse 48

वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ।।।।रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।

അവൻ ആ വനത്തിൽ വസിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ജനസ്ഥാനനിവാസികളായ രാക്ഷസന്മാരിൽ പതിനാലായിരം പേർ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 49

ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ।।।।सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।

പിന്നീട് തന്റെ ബന്ധുക്കളുടെ വധവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ക്രോധമൂഢനായി, മാരീചൻ എന്ന രാക്ഷസനെ സഹായിയായി തേടി തിരഞ്ഞെടുത്തു.

Verse 50

वार्यमाणस्सुबहुशो मारीचेन स रावणः ।।।।न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।

മാരീചൻ പലവട്ടം തടഞ്ഞ്— “ഹേ രാവണാ, ആ മഹാബലവാനോടു വൈരം പുലർത്തുന്നത് നിനക്കു യുക്തമല്ല” എന്നു പറഞ്ഞിട്ടും, രാവണനെ തടയാനായില്ല.

Verse 51

अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावण: कालचोदित: ।।।।जगाम सह मारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।

എന്നാൽ ആ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, വിധിപ്രേരിതനായ രാവണൻ അപ്പോൾ മാരീചനോടൊപ്പം ശ്രീരാമന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 52

तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ।।।।जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।

ആ മായാവിയായ കപടൻ ഇരുവരാജകുമാരന്മാരെയും ദൂരത്തേക്ക് വഴിതെറ്റിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; പിന്നെ രാമന്റെ പത്നിയെ അപഹരിച്ചു, ഗൃധ്രനായ ജടായുവിനെ വധിച്ച് അവളുമായി പാഞ്ഞുപോയി.

Verse 53

गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ।।।।राघवश्शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रिय: ।

ഗൃധ്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ടും മൈഥിലി അപഹരിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടും, രാഘവൻ ദുഃഖാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങിയ നിലയിൽ വിലപിച്ചു.

Verse 54

ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।।।

പിന്നീട് അതേ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഗൃധ്രനായ ജടായുവിനെ അഗ്നിയിൽ സമർപ്പിച്ച് ദഹിപ്പിച്ചു; വനത്തിൽ സീതയെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഒരു രാക്ഷസനെ കണ്ടു.

Verse 55

ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ।।1.1.54।।मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।कबन्धन्नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ।।1.1.55।।

അവൻ ‘കബന്ധൻ’ എന്ന നാമധേയൻ—രൂപത്തിൽ വികൃതനും ദർശനത്തിൽ അതിഭയങ്കരനും ആയിരുന്നു.

Verse 56

तं निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च स: ।स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ।।।।श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव । 1151

മഹാബാഹുവായ രാമൻ അവനെ വധിച്ച് അഗ്നിയിൽ ദഹിപ്പിച്ചു; കബന്ധൻ സ്വർഗ്ഗഗാമിയായപ്പോൾ രാമനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ രാഘവ, ധർമ്മചരിണിയും ശ്രമണിയും ധർമ്മനിപുണയുമായ ശബരിയുടെ അടുക്കൽ ചെല്ലുക.”

Verse 57

सोऽभ्यगच्छन्महातेजाश्शबरीं शत्रुसूदन: ।।।।शबर्या पूजितस्सम्यग्रामो दशरथात्मज: ।

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സും ശത്രുസൂദനുമായ ദശരഥാത്മജൻ രാമൻ ശബരിയിലേക്കു ചെന്നു; ശബരി യഥാവിധി ഭക്തിപൂർവ്വം അവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 58

पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ।।।।हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागत: ।

പമ്പാനദീതീരത്ത് വാനരനായ ഹനുമാനുമായി അവൻ സംഗമിച്ചു; ഹനുമാന്റെ വചനപ്രകാരം സുക്രീവനെയും കണ്ടുമുട്ടി.

Verse 59

सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबल: ।।।।आदितस्तद्यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषत: ।

മഹാബലനായ രാമൻ ആദിമുതൽ നടന്നതെല്ലാം സുക്രീവനോട് പറഞ്ഞു—പ്രത്യേകിച്ച് സീതയെ സംബന്ധിച്ച സംഭവങ്ങൾ.

Verse 60

सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानर: ।।।।चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।

വാനരനായ സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ സകലവൃത്താന്തവും ശ്രവിച്ച് സന്തുഷ്ടനായി, അഗ്നിയെ സാക്ഷിയായി വെച്ച് രാമനോടു പ്രീതിപൂർവ്വം സഖ്യതാബന്ധം ചെയ്തു.

Verse 61

ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ।।।।रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दु:खितेन च ।

അതിനുശേഷം വാനരരാജൻ, സ്നേഹബന്ധത്തിൽ നിബദ്ധനായിട്ടും ദുഃഖിതനായി, വൈരത്തിന്റെ വൃത്താന്തം മുഴുവനും പ്രണയത്തോടെ രാമനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 62

प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ।।।।वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानर: ।

അപ്പോൾ രാമൻ വാലിവധത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; തുടർന്ന് വാനരൻ വാലിയുടെ ബലവും പരാക്രമവും വിവരിച്ചു.

Verse 63

सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।।।

സുഗ്രീവൻ രാഘവന്റെ വീര്യത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും സംശയത്തിലായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് രാഘവന് ഉറച്ച വിശ്വാസം വരുത്തുവാൻ, മഹാപർവ്വതസദൃശമായ ദുന്ദുഭിയുടെ ഉത്തമമായ വിശാലദേഹം സുഗ്രീവൻ കാണിച്ചു.

Verse 64

सुग्रीवश्शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ।।1.1.63।।राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभे: कायमुत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वतसन्निभम् ।।1.1.64।।

രാമന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോഴും അനിശ്ചിതനായിരുന്ന സുഗ്രീവൻ, രാമന് പൂർണ്ണപ്രത്യയം ഉണ്ടാകുകയും സന്നദ്ധനാകുകയും ചെയ്യേണ്ടതിനായി, പർവ്വതസദൃശമായ ദുന്ദുഭിയുടെ മഹത്തായ ദേഹം കാണിച്ചു.

Verse 65

उत्स्मयित्वा महाबाहु: प्रेक्ष्य चास्थि महाबल: ।पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ।।।।

മഹാബാഹുവും മഹാബലനും ആയ രാമൻ അസ്ഥികളെ നോക്കി സ്മിതിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠംകൊണ്ട് തള്ളിയപ്പോൾ അവ പൂർണ്ണം ദശയോജന ദൂരത്തേക്ക് പറന്നു പോയി.

Verse 66

बिभेद च पुनस्सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।गिरिं रसातलं चैव जनयन्प्रत्ययं तथा ।।।।

പൂർണ്ണ വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കാനായി രാമൻ വീണ്ടും ഒരൊറ്റ മഹാശരത്തോടെ ഏഴ് ശാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഭേദിച്ചു; അതുപോലെ ഒരു പർവ്വതത്തെയും രസാതലം വരെ തുളച്ചുകയറി ഭേദിച്ചു.

Verse 67

तत: प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपि: ।किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ।।।।

ആ കൃത്യത്തിൽ സന്തുഷ്ടഹൃദയനായി പൂർണ്ണവിശ്വാസം നേടിയ മഹാകപി സുഗ്രീവൻ അപ്പോൾ രാമനോടൊപ്പം കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു—ഗുഹാസദൃശമായ ദുർഗത്തിലേക്കു—പോയി.

Verse 68

ततोऽगर्जद्धरिवर: सुग्रीवो हेमपिङ्गल: ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वर: ।।।।

പിന്നീട് ഹേമപിംഗള വർണ്ണമുള്ള ഹരിവരനായ സുഗ്രീവൻ ഗർജ്ജിച്ചു; ആ മഹാനാദം കേട്ട് ഹരികളുടെ ഈശ്വരനായ വാലി പുറത്തുവന്നു.

Verse 69

अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागत: ।निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघव: ।।।।

അപ്പോൾ താരയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് വാലി സുഗ്രീവനോടു ഏറ്റുമുട്ടാൻ എത്തി; അവിടെ രാഘവൻ ഒരൊറ്റ ശരത്തോടെ അവനെ വീഴ്ത്തി.

Verse 70

ततस्सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघव: प्रत्यपादयत् ।।।।

അനന്തരം സുഗ്രീവന്റെ വചനപ്രകാരം രാഘവൻ യുദ്ധത്തിൽ വാലിയെ വധിച്ച്, ആ രാജ്യത്തിൽ സുഗ്രീവനെയേ രാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 71

स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभ: ।दिश: प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ।।।।

അപ്പോൾ വാനരർഷഭനായ സുഗ്രീവൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ജനകാത്മജയായ സീതയെ കണ്ടെത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവരെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പ്രസ്ഥാപിച്ചു.

Verse 72

ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली।शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम्।।।।

പിന്നീട് സമ്പാതി ഗൃധ്രന്റെ വചനപ്രകാരം ബലവാനായ ഹനുമാൻ ശതയോജനവ്യാപ്തമായ ലവണാർണവം ചാടി കടന്നു.

Verse 73

तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।ददर्श सीतां ध्यायन्तीमशोकवनिकां गताम् ।।।।

അവിടെ രാവണൻ പാലിച്ചിരുന്ന ലങ്കാപുരിയിൽ എത്തി, അശോകവനികയിൽ ചെന്നു രാമനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സീതയെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 74

निवेदयित्वाऽऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ।।।।

അഭിജ്ഞാനചിഹ്നം സമർപ്പിക്കുകയും സമസ്തവൃത്താന്തവും അറിയിക്കുകയും ചെയ്ത് വൈദേഹിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, അവൻ ഉപവനത്തിലെ തോരണദ്വാരം തകർത്തുകളഞ്ഞു.

Verse 75

पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्तमन्त्रिसुतानपि ।शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ।।।।

അഞ്ചു സേനാഗ്രഗന്മാരെയും ഏഴ് മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും വധിച്ച്, വീരനായ അക്ഷനെയും ചതച്ചുതകർത്ത ശേഷം, അവൻ പിടിക്കപ്പെടുവാൻ സമ്മതിച്ചു.

Verse 76

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।।।ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।।।

പൈതാമഹന്റെ അതുല്യ വരദാനബലാൽ അസ്ത്രബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് താൻ വിമുക്തനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, വീരൻ ബന്ധിതരാക്കിയ രാക്ഷസന്മാരെ തന്റെ ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കനുസരിച്ച് സഹിച്ചു. പിന്നെ മൈഥിലിയായ സീതയെ അക്ഷതയായി വിട്ട് ലങ്കാപുരി ദഹിപ്പിച്ച്, രാമനോട് പ്രിയവാർത്ത അറിയിക്കുവാൻ മഹാകപി വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു.

Verse 77

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ।।1.1.76।। ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कामृते सीतां च मैथिलीम् ।रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपि: ।।1.1.77।।

പൈതാമഹന്റെ അതുല്യ വരദാനബലാൽ അസ്ത്രബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് താൻ വിമുക്തനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, വീരൻ ബന്ധിതരാക്കിയ രാക്ഷസന്മാരെ തന്റെ ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കനുസരിച്ച് സഹിച്ചു. പിന്നെ മൈഥിലിയായ സീതയെ അക്ഷതയായി വിട്ട് ലങ്കാപുരി ദഹിപ്പിച്ച്, രാമനോട് പ്രിയവാർത്ത അറിയിക്കുവാൻ മഹാകപി വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു.

Verse 78

सोऽधिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वत: ।।।।

മഹാത്മാവായ രാമനെ സമീപിച്ച് അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അമേയാത്മാവായ ഹനുമാൻ സത്യമായി അറിയിച്ചു: “സീതയെ ദർശിച്ചു.”

Verse 79

ततस्सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधे: ।समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभै: ।।।।

പിന്നീട് സുഗ്രീവനോടുകൂടെ രാമൻ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്തെത്തി, സൂര്യസദൃശമായി ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകളാൽ സമുദ്രദേവനെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 80

दर्शयामास चात्मानं समुद्रस्सरितां पति: ।समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ।।।।

നദികളുടെ അധിപനായ സമുദ്രൻ തന്റെ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തി; സമുദ്രവചനമനുസരിച്ച് രാമൻ നലനാൽ സേതു (പാലം) പണിയിച്ചു.

Verse 81

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।राम: सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ।।।।

ആ സേതുവിലൂടെ കടന്ന് ലങ്കാപുരിയിലെത്തി, രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ വധിച്ചു; സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു, ജനശങ്കയുടെ മുന്നിൽ അവൻ അത്യന്തം ലജ്ജ അനുഭവിച്ചു.

Verse 82

तामुवाच ततो राम: परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ।।।।

പിന്നീട് പുരുഷസഭയിൽ രാമൻ അവളെക്കുറിച്ച് കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; അതു സഹിക്കാനാകാതെ, പാതിവ്രത്യത്തിൽ സ്ഥിരയായ സതി സീത ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 83

ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।बभौ रामस्सम्प्रहृष्ट: पूजितस्सर्वदैवतै: ।।।।

പിന്നീട് അഗ്നിയുടെ സാക്ഷ്യവചനത്തിലൂടെ സീതയെ എല്ലാ മലിനതകളിൽ നിന്നും വിമുക്തയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, രാമൻ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ ദീപ്തനായി; സർവദേവന്മാരാൽ പൂജിതനായി.

Verse 84

कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मन: ।।।।

മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ ആ മഹത്തായ കര്‍മ്മത്താല്‍ ചരാചരസഹിതമായ ത്രൈലോക്യവും, ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും ഉള്‍പ്പെടെ, അത്യന്തം പ്രസന്നമായി.

Verse 85

अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वर: प्रमुमोद ह ।।।।

ലങ്കയില്‍ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ വിഭീഷണനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, കൃതകൃത്യനായി വ്യഥാരഹിതനായ ശ്രീരാമന്‍ അന്നു മഹാനന്ദത്തോടെ ആഹ്ലാദിച്ചു.

Verse 86

देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्यां प्रस्थितो राम: पुष्पकेण सुहृद्वृत: ।।।।

ദേവന്മാരില്‍നിന്ന് വരം പ്രാപിച്ച് വാനരന്മാരെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കള്‍ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന രാമന്‍ പുഷ്പകവിമാനത്തില്‍ അയോധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 87

भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामस्सत्यपराक्रम: ।भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ।।।।

ഭരദ്വാജാശ്രമത്തില്‍ ചെന്നു, സത്യപരാക്രമനായ രാമന്‍ ഭരതന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു ഹനുമാനെ ദൂതനായി അയച്ചു.

Verse 88

पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च स: ।पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ।।।।

പിന്നീട് സുഗ്രീവനോടുകൂടെ, സംഭവങ്ങള്‍ വീണ്ടും ഓര്‍ത്തു സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്, ആ പുഷ്പകവിമാനത്തില്‍ കയറി അന്നു നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 89

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिस्सहितोऽनघ: ।रामस्सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ।।।।

നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ അനഘനായ ശ്രീരാമൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ ജടകൾ ഉപേക്ഷിച്ചു; സീതാദേവിയെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച് തന്റെ രാജ്യം പുനഃലഭിച്ചു.

Verse 90

प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्ट: पुष्टस्सुधार्मिक: ।निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जित: ।।।।

ശ്രീരാമന്റെ രാജ്യത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഹർഷോന്മേഷത്തോടെ സന്തുഷ്ടരും പുഷ്ടരുമായി, സുദാർമ്മികരായി നിലകൊണ്ടു; ദുഃഖരഹിതരും രോഗരഹിതരും, ദുര്ഭിക്ഷഭയമില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു.

Verse 91

न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषा: क्वचित् ।नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रता: ।।।।

എവിടെയും പുരുഷന്മാർ പുത്രന്മാരുടെ മരണം പോലും കാണുകയില്ല; സ്ത്രീകൾ വിധവകളാകുകയുമില്ല—എപ്പോഴും പതിവ്രതയായി സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളും.

Verse 92

न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तव: ।न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ।।।।न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।

അവിടെ അഗ്നിജന്യമായ ഭയം ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു; ജീവികൾ ജലത്തിൽ മുങ്ങുകയുമില്ല. പ്രചണ്ഡവാതത്തിൽ നിന്നോ ജ്വരത്തിൽ നിന്നോ ഭയം ഇല്ല; അതുപോലെ ക്ഷുധാഭയവും കള്ളഭയവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

Verse 93

नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ।।।।नित्यं प्रमुदितास्सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।

നഗരങ്ങളും രാജ്യപ്രദേശങ്ങളും ധനധാന്യസമൃദ്ധമായിരുന്നു; കൃതയുഗം തന്നെയെന്നപോലെ എല്ലാവരും നിത്യവും ആനന്ദിതരായിരുന്നു.

Verse 94

अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।।।

മഹായശസ്സനായ രാമൻ നൂറുകണക്കിന് അശ്വമേധയാഗങ്ങളും അനേകം സ്വർണ്ണദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ച്, ഗോകോട്യയുതം ദാനം നൽകി, ബ്രാഹ്മണർക്കു അസംഖ്യ ധനം സമർപ്പിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്യും.

Verse 95

अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकै: ।।1.1.94।।गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।असंख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशा: ।।1.1.95।।

മഹായശസ്സനായ അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്കു അസംഖ്യ ധനം ദാനം നൽകി, ധർമ്മമയ ജീവിതത്തിന്റെ പരമപര്യവസാനത്തിലേക്കു പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 96

राजवंशान्शतगुणान्स्थापयिष्यति राघव: ।चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ।।।।

രാഘവൻ നൂറിരട്ടിയായി രാജവംശങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കും; ഈ ലോകത്തിൽ ചാതുർവർണ്യത്തെ ഓരോരുത്തരുടെയും സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലനിറുത്തുകയും ചെയ്യും.

Verse 97

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।। ।।

രാമൻ പത്തായിരം വർഷങ്ങളും പിന്നെയും പത്തു നൂറു വർഷങ്ങളും രാജ്യം ഭരിച്ച്, തുടർന്ന് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്യും.

Verse 98

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।य: पठेद्रामचरितं सर्वपापै: प्रमुच्यते ।।।।

ഈ രാമചരിതം പവിത്രവും പാപനാശകവും പുണ്യദായകവും, വേദങ്ങളോടു തുല്യമായി മാന്യവുമാണ്; രാമചരിതം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 99

एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नर: ।सपुत्रपौत्रस्सगण: प्रेत्य स्वर्गे महीयते ।। ।।

ഈ ആയുഷ്കരമായ രാമായണാഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കുന്നു; മരണാനന്തരം പുത്രപൗത്രന്മാരോടും കുടുംബസഹചാരികളോടും കൂടി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 100

पठन्द्विजो वागृषभत्वमीयात्स्यात्क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।वणिग्जन: पण्यफलत्वमीयात्जनश्च शूद्रोऽपि महत्वमीयात् ।।।।

ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണൻ വിദ്യയിലും വാക്ശക്തിയിലും ശ്രേഷ്ഠത നേടും; ക്ഷത്രിയൻ ഭൂമിയുടെ അധിപത്യം നേടും; വൈശ്യൻ വ്യാപാരഫലം പ്രാപിക്കും; ശൂദ്രനും പോലും മഹത്ത്വം കൈവരിക്കും.

Verse 101

ധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യസന്ധൻ, പ്രജകളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതൻ; യശസ്വി, ജ്ഞാനസമ്പന്നൻ, ശുചി, യുക്തമായ ഉപദേശത്തിന് വഴങ്ങുന്നവൻ, സമാധിയുള്ളവൻ ആയിരുന്നു।