Shloka 15

अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशः सर्गः

Sita in Bark Garments; Public Outcry and Dasaratha’s Lament

Devanagari script

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।

Transliteration

yaṃ dhārmika kauśalyā mama mātā yaśasvinī | vṛddhā cākṣudraśīlā ca na ca tvāṃ deva garhate || 2.38.15 ||

Translation

‘ധർമ്മാത്മാവായ ദേവനേ! എന്റെ മാതാവ് യശസ്വിനിയായ കൗശല്യ ധാർമ്മികയും വൃദ്ധയും നീചസ്വഭാവരഹിതയുമാണ്; അവൾ നിങ്ങളെ ഒരിക്കലും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല.’

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; relative pronoun referring to the addressed person

• धार्मिक: O righteous one
• धार्मिक: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative

• कौशल्या: Kausalya
• कौशल्या: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: कौशल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular

• माता: mother
• माता: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यशस्विनी: illustrious
• यशस्विनी: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective to 'kauśalyā/mātā'

• वृद्धा: aged
• वृद्धा: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective

• च: and
• च: वाक्य-सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अक्षुद्रशीला: not petty in character
• अक्षुद्रशीला: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षुद्र (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: not mean-natured

• च: and
• च: वाक्य-सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• न: not
• न: वाक्य-सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• च: and/nor
• च: वाक्य-सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (with negation: 'nor')

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular

• देव: O lord
• देव: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• गर्हते: reproaches
• गर्हते: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: गर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd sg present

Context

O righteous father! O king! my aged and illustrious mother, Kausalya possesses neither a mean character nor does she blame you.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Kauśalyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as non-accusation and dignity in suffering: Rāma highlights Kauśalyā’s refusal to blame, modeling restraint and truthfulness in family crisis.

What is the narrative situation?

Rāma speaks to Daśaratha before departing, pointing out that Kauśalyā—despite the blow—does not condemn the king.

Which character virtue is emphasized?

Nobility of character (akṣudratā) and forbearance (kṣamā), presented through Kauśalyā and affirmed by Rāma.