Sarga 114

Verse 1

स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान्प्रभुः ।अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः ॥१॥

സ്നിഗ്ധവും ഗംഭീരവുമായ നാദമുള്ള രഥത്തിൽ യാത്രചെയ്ത്, മഹായശസ്സുള്ള പ്രഭു ഭരതൻ വേഗത്തിൽ അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 2

बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥२॥

അത് രാത്രിയേ പോലെ തോന്നി—കറുത്തതും പ്രകാശരഹിതവും, ഘോര അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടതും; അവിടെ ഇപ്പോൾ പൂച്ചകളും മൂങ്ങകളും സഞ്ചരിക്കുന്നു; മനുഷ്യരും ആനകളും എവിടെയും കാണാനില്ല.

Verse 3

राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीमिव पीडिताम् ॥३॥

രാഹുവിന്റെ ശത്രുവായ ചന്ദ്രന്റെ പ്രിയപത്നിയായ രോഹിണിയെപ്പോലെ—ശ്രീയാൽ ജ്വലിച്ചിരുന്ന പ്രഭയോടെ, ഇപ്പോൾ ഏകയായി, ഉയർന്നുവന്ന വൈരിഗ്രഹം പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെ പീഡിതയായി തോന്നി।

Verse 4

अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥४॥

അത് ക്ഷീണിച്ച ഒരു ഗിരിനദിയെപ്പോലെ തോന്നി—ജലം അല്പം, ചൂടോടെ കലങ്ങിയൊഴുകുന്ന; ഘർമത്തിൽ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ജലപക്ഷികളുള്ള; മീനുകളും ഝഷങ്ങളും ഗ്രാഹങ്ങളും മറഞ്ഞുപോയ, ഉണങ്ങി ദീനമായ നദിപോലെ।

Verse 5

विधूमामिव हेमाभामध्वराग्ने स्समुत्थिताम् ।हविरभ्युक्षितां पश्चाच्छिखां विप्रलयं गताम् ॥५॥

അയോധ്യ യജ്ഞാഗ്നിയിൽ നിന്നുയരുന്ന പുകരഹിതമായ സ്വർണവർണ്ണ ജ്വാലപോലെ തോന്നി; എന്നാൽ ഹവിസ്സിന്റെ തളിച്ചിൽ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ശിഖ എങ്ങനെ ശമിച്ച് ലയിച്ചുപോകുന്നുവോ, അതുപോലെ അത് നിർവാണസമമായി മങ്ങി.

Verse 6

विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम् ।हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे ॥६॥

മഹായുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന സൈന്യത്തെപ്പോലെ അത് തോന്നി: കവചങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി, ഗജങ്ങളും കുതിരകളും മുറിവേറ്റു, രഥങ്ങളും പതാകകളും തകർന്നു, വീരപ്രമുഖർ വീണു, മുഴുവൻ ചമൂ ദുഃഖത്തിലാഴ്ന്നു.

Verse 7

सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिमिव निस्स्वनाम् ॥७॥

അത് സമുദ്രതരംഗംപോലെ: ആദ്യം നുരയോടെ ഗർജ്ജിച്ച് ഉയരും; പിന്നെ ശാന്തമായ കാറ്റിൽ ഒഴുകിപ്പോയി, ശമിച്ച് നിശ്ശബ്ദമാകും.

Verse 8

त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः ।सुत्याकाले सुनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव ॥८॥

സോമസുതിയുടെ കാലം പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ യജ്ഞോപകരണങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠ യാജകരും ഉണ്ടായിട്ടും, ശബ്ദം മാഞ്ഞ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട വേദിപോലെ അത് തോന്നി.

Verse 9

गोष्ठमध्ये स्थितामार्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।गोवृषेण परित्यक्तां गवां पक्तिमिवोत्सुकाम् ॥९॥

അത് കൂട്ടത്തിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്ന പശുക്കളുടെ നിരപോലെ: വ്യാകുലവും ദുഃഖിതവും, പുതുപുല്ല് മേയാതെ, കാള ഉപേക്ഷിച്ചതാൽ, അശാന്തമായി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നതു പോലെ.

Verse 10

प्रभाकराद्यै स्सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः ।वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव ॥१०॥

അയോധ്യ, പുതുതായി നെയ്ത മുത്തുമാലയിൽ നിന്ന് ജാത്യരത്നങ്ങൾ—പ്രഭാകര (മാണിക്യം) മുതലായ ഉത്തമ കല്ലുകൾ, മുമ്പ് മിനുങ്ങിയും ജ്വലിച്ചും നിന്നവ—പിരിഞ്ഞുപോയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 11

सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।संवृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम् ॥११॥

അയോധ്യ പെട്ടെന്നു തന്നെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നു ചലിച്ച്, പുണ്യക്ഷയത്താൽ പതിച്ചവളെപ്പോലെ, വിശാലമായ ദീപ്തി മൂടപ്പെട്ടതായി—ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ നക്ഷത്രംപോലെ തോന്നി.

Verse 12

पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।द्रुतदावाग्नि विप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव ॥१२॥

അയോധ്യ വനലതയെപ്പോലെ തോന്നി: വസന്താന്തത്തിൽ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും മത്തഭ്രമരങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിൽ മുഴങ്ങിയും ഉണ്ടായിരുന്നതു; ഇപ്പോൾ വേഗത്തിൽ പടർന്ന കാട്ടുതീയാൽ ചുട്ടുപൊള്ളിച്ച് വാടിപ്പോയി ക്ഷീണിച്ചവളെപ്പോലെ.

Verse 13

सम्मूढनिगमांस्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम् ।प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम् ॥१३॥

വ്യാപാരികൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, നഗരം സ്തബ്ധമായി, ചന്തകളും കടകളും അടഞ്ഞു—അയോധ്യ മേഘങ്ങൾ മൂടിയ ആകാശംപോലെ, അവിടെ ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 14

क्षीणपानोत्तमैर्भग्नैः शरावैरभिसंवृताम् ।हतशौण्डामिव ध्वस्तांं पानभूमिमसंस्कृताम् ॥१४॥

അയോധ്യ അശുദ്ധമായ പാനഭൂമിപോലെ തോന്നി: ഉത്തമ മദ്യം തീർന്നുപോയി, പൊട്ടിയ കുടങ്ങളും പാത്രങ്ങളും ചിതറിക്കിടന്നു, ഉന്മത്ത പാനികൾ അടിച്ചുതാഴ്ത്തപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ—സ്ഥലം തകർന്നും അശുചിയുമായി.

Verse 15

वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैस्समावृताम् ।उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव ॥१५॥

അയോധ്യ തകർന്നു വീണ പ്രപാ (ജലശാല)പോലെ തോന്നി: ഭൂതലം കീറിപ്പൊട്ടി താഴ്ന്ന കുഴിപോലെ, പൊട്ടിയ പാത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, വെള്ളം ഇതിനകം ഉപയോഗിച്ച് തീർന്നതുപോലെ.

Verse 16

विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात् ॥१६॥

അത് ഭൂമിയിൽ ആയുധത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയ ധനുസ്സിന്റെ ഞാണുപോലെ കിടന്നു—വിപുലവും നീണ്ടു വലിഞ്ഞതും, ബന്ധനവളകളോടുകൂടിയതും; എന്നാൽ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മുറിഞ്ഞ് താഴെ വീണത്.

Verse 17

सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।निहतां प्रतिसैन्येन वडवामिव पातिताम् ॥१७॥

യുദ്ധനിപുണനായ കുതിരപ്പുറക്കാരൻ പെട്ടെന്ന് കുതിപ്പിച്ചോടിച്ചിട്ടും, എതിര്‍സൈന്യം കൊന്നുതാഴെയിട്ട വടവയെപ്പോലെ അത് നിലംപതിച്ചിരുന്നു.

Verse 18

शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम् ॥१८॥

അത് വെള്ളം വറ്റിയ ഒരു വാപിപോലെ തോന്നി—അനവധി മഹാമത്സ്യങ്ങളും ആമകളും നിറഞ്ഞു; കരകൾ പൊട്ടി പരന്നതും, താമരകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടതും പോലെ.

Verse 19

पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम् ॥१९॥

അത് ഉത്സാഹരഹിതനായ മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തെപ്പോലെ—അനുലേപനം വിലക്കപ്പെട്ടതും, ആഭരണങ്ങളില്ലാത്തതും; ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ചതു പോലെ അവയവങ്ങളുടെ ഒരു ചട്ടക്കൂടായി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 20

प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव ॥२०॥

പ്രാവൃഷ്‌ഋതു ഗാഢമായി പടർന്ന് മേഘമണ്ഡലം മൂടിയപ്പോൾ, നീലമേഘങ്ങൾ മറച്ച ഭാസ്കരന്റെ പ്രഭപോലെ—അത് മറഞ്ഞതുപോലെ ദൃശ്യമായി.

Verse 21

भरतस्तु रथस्थ स्सन् श्रीमान्दशरथात्मजः ।वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥२१॥

രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ദശരഥാത്മജൻ ശ്രിമാൻ ഭരതൻ, ആ ശ്രേഷ്ഠരഥം ഓടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സാരഥിയോട് ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 22

किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते ।यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः ॥२२॥

ഇന്ന് എന്തുകൊണ്ടാണ് അയോധ്യാപുരിയിൽ, മുമ്പുപോലെ ഗാനങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും ഗാഢമായി ഉയരുന്ന മുഴക്കം കേൾക്കപ്പെടാത്തത്?

Verse 23

वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्छितः ।धूपितागुरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः ॥२३॥

വാരുണീ മദ്യത്തിന്റെ മദഗന്ധവും, മാല്യങ്ങളുടെ സുഗന്ധവും, ധൂപിത അഗരുവിന്റെ മധുരവാസനയും—ഇവയൊന്നും ഇനി എല്ലാടവും കാറ്റിൽ പരക്കുന്നില്ല.

Verse 24

यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः ।प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः ॥२४॥नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते ।

ശ്രേഷ്ഠയാനങ്ങളുടെ ഘോഷവും, കുതിരകളുടെ മൃദുവായ ഹിഹിനാദവും, മദോന്മത്ത ഗജങ്ങളുടെ നാദവും, രഥങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഗർജ്ജനവും—രാമൻ നിർവാസിതനായതോടെ ഈ നഗരിയിൽ ഇനി കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല.

Verses 25-26

चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः ।गते हि रामे तरुणा स्संतप्ता नोपभुञ्जते ॥२५॥

രാമൻ പോയതിനാൽ, ശോകത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന യുവാക്കൾ അമൂല്യമായ ചന്ദന–അഗരു സുഗന്ധങ്ങളിലും പുതുപൂമാലകളിലും സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.

Verse 27

बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः ।नोत्सवा स्सम्प्रवर्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे ॥२७॥

രാമശോകത്തിൽ പീഡിതമായ ഈ നഗരത്തിൽ, വർണ്ണമാലകൾ ധരിച്ച പുരുഷന്മാർ ഇനി വിനോദയാത്രയ്ക്ക് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നില്ല; ഉത്സവങ്ങളും ആരംഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 28

सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्य द्युतिर्गता ।न हि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा ॥२८॥

നിശ്ചയമായും, എന്റെ സഹോദരനോടൊപ്പം ഈ നഗരത്തിന്റെ ദീപ്തിയും പോയിരിക്കുന്നു; അയോധ്യ ഇനി പ്രകാശിക്കുന്നില്ല—മഴമേഘം നിറഞ്ഞ അമാവാസ്യാകാലത്തെ ഇരുണ്ട രാത്രിപോലെ.

Verse 29

कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवाऽगतः ।जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः ॥२९॥

എന്റെ സഹോദരൻ എപ്പോൾ മഹോത്സവംപോലെ മടങ്ങിവന്ന് അയോധ്യയിൽ ആനന്ദം ജനിപ്പിക്കും—വേനലിൽ മേഘങ്ങൾ ആശ്വാസം നൽകുന്നതുപോലെ?

Verse 30

तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः ।सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः ॥३०॥

അയോധ്യയിലെ മഹാപഥങ്ങൾ ഇനി ശോഭിക്കുന്നില്ല—സുന്ദരവേഷധാരികളായ യുവാക്കളും മറ്റുള്ള പുരുഷന്മാരും, അഭിമാനഭരിതമായ ഉയർന്ന നടപ്പോടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 31

एवं बहुविधं जल्पन्विवेश वसतिं पितुः ।तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव ॥३१॥

ഇങ്ങനെ പലവിധമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് ഭരതൻ പിതാവിന്റെ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ആ നരേന്ദ്രനില്ലാത്ത ആ ഭവനം സിംഹമില്ലാത്ത ഗുഹയെപ്പോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 32

तदा तदन्तः पुरमुञ्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।निरीक्ष्य सर्वं तु विविक्तमात्मवान्मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः ॥३२॥

അപ്പോൾ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള ഭരതൻ അകത്തെ അന്തഃപുരം മുഴുവനും നോക്കി—പ്രഭ നഷ്ടപ്പെട്ടത്, ദേവന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ, സൂര്യനില്ലാത്ത ദിനംപോലെ; എല്ലാം നിർവികാരമായ ഏകാന്തം കണ്ടു, അതിദുഃഖിതനായ ഭരതൻ കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി।