Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

पिण्डदानदर्शनम्

The Queens Behold Rama’s Śrāddha Offering

किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।

kim eṣa vākyaṃ bharato 'dya rāghavaṃ praṇamya satkṛtya ca sādhu vakṣyati | itīva tasyāryajanasya tattvato babhūva kautūhalam uttamaṃ tadā || 2.103.31 ||

അപ്പോൾ ആര്യജനങ്ങളിൽ അത്യുത്തമമായ കൗതുകം ഉദിച്ചു: “ഇന്ന് ഭരതൻ രാഘവനെ പ്രണാമിച്ച് സത്കരിച്ച് എന്ത് ശ്രേഷ്ഠവചനമാണ് പറയുക?”

kimwhat
kim:
Visheshana (विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formप्रश्नवाचक-सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd) एकवचन (वाक्यं विशेषयति: ‘what kind of’)
eṣaḥthis (person)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vākyamspeech/words
vākyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
bharataḥBharata
bharataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
adyatoday/now
adya:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: ‘today/now’)
rāghavamRama
rāghavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
praṇamyahaving bowed
praṇamya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra-nam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘प्र-√नम्’ = ‘प्रणामं कृत्वा’
satkṛtyahaving honoured
satkṛtya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsat-kṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘सत्-√कृ’ = ‘सम्मान्य’ (having honoured)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: ‘and’)
sādhuwell, properly
sādhu:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsādhu (अव्यय/विशेषणप्रयोग)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘well/properly’)
vakṣyatiwill speak
vakṣyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइति-निपात; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक
ivaas if
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमान/संभावनार्थक-अव्यय (as if)
tasyaof him/of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन
ārya-janasyaof the noble people
ārya-janasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootārya + jana (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (आryaḥ janaḥ); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
tattvataḥtruly
tattvataḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottattvatas (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘truly/in reality’)
babhūvaarose/was
babhūva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
kautūhalamcuriosity
kautūhalam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkautūhala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uttamamgreat, supreme
uttamam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘कौतूहलम्’ इति विशेषणम्
tadāthen
tadā:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय

All noble people were truly filled with great curiosity as to what Bharata was going to speak, after paying his homage and honouring Rama.

B
Bharata
R
Rāma (Rāghava)

FAQs

Dharma requires truthful, worthy speech at decisive moments: the assembly anticipates Bharata’s words because speech (vāk) can restore or rupture righteousness in public life.

With Bharata seated near Rāma after formal honors, the gathered nobles await his statement, sensing its political and ethical weight.

The assembly’s dharmic discernment: they expect ‘sādhu-vākya’—speech that is fitting, truthful, and aligned with righteousness.