Shloka 16
पम्पादर्शनम्
Vision of Lake Pampā and the Turn toward Sugrīva
अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्।।3.75.14।।पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।तिलकैर्बीजपूरैश्च धवैश्शुक्लद्रुमैस्तथा।।3.75.15।।पुष्पितैः करवीरैश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः।मालतीकुन्दगुल्मैश्च भाण्डीरैर्निचुलैस्तथा।।3.75.16।।अशोकैस्सप्तपर्णैश्च केतकैरतिमुक्तकैः।अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव भूषिताम्।।3.75.17।।समीक्षमाणौ पुषपाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्।कोयष्टिकैश्चार्जुनकैश्शतपत्रैश्च कीरकैः।।3.75.18।।एतैश्चान्यैश्च विहगैर्नादितं तु वनं महत्।ततो जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ सुसमाहितौ।।3.75.19।।तद्वनं चैव सरसः पश्यन्तै शकुनैर्युतम्।
aravindotpalavatīṁ padmasaugandhikāyutām || 3.75.14 ||
puṣpitāmravaṇopetāṁ barhiṇodghuṣṭanāditām |
tilakair bījapūraiś ca dhavaiḥ śukladrumais tathā || 3.75.15 ||
puṣpitaiḥ karavīraiś ca punnāgaiś ca supuṣpitaiḥ |
mālatīkundagulmaiś ca bhāṇḍīrair niculais tathā || 3.75.16 ||
aśokaiḥ saptaparṇaiś ca ketakair atimuktakaiḥ |
anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ pramadām iva bhūṣitām || 3.75.17 ||
samīkṣamāṇau puṣpāḍhyaṁ sarvato vipuladrumam |
koyaṣṭikaiś cārjunakaiḥ śatapatraiś ca kīrakaiḥ || 3.75.18 ||
etaiś cānyaiś ca vihagair nāditaṁ tu vanaṁ mahat |
tato jagmatur avyagrau rāghavau susamāhitau || 3.75.19 ||
tad vanaṁ caiva sarasaḥ paśyantaiḥ śakunair yutam |
താമരയും ഉത്പലവും സമൃദ്ധമായും പദ്മസൗരഭ്യം പരന്നതുമായ സരസ്സും അതിന്റെ വനപ്രദേശവും അവർ ദർശിച്ചു; പുഷ്പിച്ച മാവിൻതോപ്പുകൾ അതിനെ അലങ്കരിക്കുകയും മയൂരങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു. തിലക, ബിജപൂര, ധവ, വെളുത്തതൊലി വൃക്ഷങ്ങൾ; പുഷ്പിത കരവീരവും സമൃദ്ധമായി പൂത്ത പുന്നാഗവും; മാലതി-കുന്ദ ഗുല്മങ്ങൾ, ഭാണ്ഡീര, നിചുല; അശോകം, സപ്തപർണം, കേതകം, അതിമുക്തകം എന്നിവയും മറ്റു പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളും ചേർന്ന്—അലങ്കൃതയായ പ്രമദയെപ്പോലെ—സർവ്വദിക്കിലും ശോഭിച്ചു. പുഷ്പസമൃദ്ധവും മഹാവൃക്ഷങ്ങളാൽ വിശാലവുമായ ആ വനം കോയഷ്ടിക, അർജുനക, ശതപത്ര, കീറക (ശുക) മുതലായ പക്ഷികളുടെ നാദത്താൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു. ശാന്തരും അവ്യഗ്രരുമായ ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞ സരസ്സിനെയും വനത്തെയും നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Lake Pampa was filled with red lotuses and their fragrance.The bank was lined with blossoming mango trees and trees of several kinds like tilaka trees with fruits full of seeds like citron, dhava trees, white trees in bloom, karavira trees loaded with flowers, punnaga trees, clusters of jasmine and kunda shrubs, fig trees, so also reeds, ashoka trees, atimuktaka creepors and several other trees looking like women adorned all over. Rama and Lakshmana passed by, glancing at them. There were other trees full of flowers, huge trees, koyashtika trees with reed. Different kinds of birds such as peacocks, parrots, dwelling in the forest were screaming aloud. Looking at all these in that forest Rama and Lakshmana passed by undisturbed with a composed mind.
FAQs
By showing Rāma and Lakṣmaṇa moving through exile with steadiness (avyagra, susamāhita), the verse highlights dharma as inner discipline—remaining composed and dutiful even amid hardship, without being shaken by external conditions.
Satya appears indirectly through consistency of conduct: Rāma’s truthful commitment to his exile and obligations is mirrored in his calm, unwavering mind as he observes the forest; his actions align with his accepted word and duty.