Shloka 8

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

Devanagari script

एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता।उवाच सीता संहृष्टा चर्मणा हृतचेतना।।।।

Transliteration

evaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śucismitā | uvāca sītā saṃhṛṣṭā carmaṇā hṛtacetanā ||

Translation

കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, ശുചിസ്മിതയായ സീത മന്ദഹാസത്തോടെ അവനെ തടഞ്ഞു സംസാരിച്ചു. മൃഗചർമത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം മനസ്സിനെ കവർന്നതിനാൽ, ആനന്ദത്തോടെ അവൾ വാക്കുകൾ ആരംഭിച്ചു.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• ब्रुवाणम्: speaking
• ब्रुवाणम्: कर्म (Karma/Object; participial qualifier)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present middle participle), पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.), एकवचन (sg.); ‘काकुत्स्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• काकुत्स्थम्: Rama (Kakutstha)
• काकुत्स्थम्: कर्म (Karma/Object; of प्रतिवार्य)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.), एकवचन (sg.)

• प्रतिवार्य: having countered/intervened
• प्रतिवार्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: प्रति+वृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having restrained/overruled/intervened’

• शुचिस्मिता: the pure-smiling lady
• शुचिस्मिता: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: शुचि+स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.), एकवचन (sg.); ‘सीता’ इत्यस्य विशेषण-नाम

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.), परस्मैपद

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.), एकवचन (sg.)

• संहृष्टा: overjoyed
• संहृष्टा: कर्ता (Karta/Subject; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्+हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.), एकवचन (sg.); ‘सीता’ इत्यस्य विशेषणम्

• चर्मणा: by (its) skin/beauty
• चर्मणा: करण/हेतु (Karaṇa/Hetu)
• Type: Noun
• Root: चर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया (Instr.), एकवचन (sg.); हेतु/करणार्थे (by/through the hide/skin/beauty)

• हृतचेतना: one whose mind was carried away
• हृतचेतना: कर्ता (Karta/Subject; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृत+चेतन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.), एकवचन (sg.); ‘सीता’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

Sita was too enchanted by the skin of the deer to retain her sense of discrimination. Intervening, she said to Rama joyfully with a pure smile on her face:

Characters & Entities

• Rāma (Kākutstha)
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It cautions that dharma-guided action requires steady discrimination; fascination with outward beauty can cloud judgment and lead one away from satya (clear seeing of reality).

What is the narrative situation?

Despite warnings, Sītā is captivated by the deer’s appearance and interrupts, preparing to ask Rāma to obtain it.

Which character virtue is emphasized?

The verse highlights a lapse of discernment rather than a virtue—showing how even the noble can be momentarily overcome by moha.