Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

तदेवं न भवेद्रक्षोवातापिरिव लक्ष्मण।मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम्।।।।भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मां गतः।

tad evaṃ na bhaved rakṣo vātāpir iva lakṣmaṇa | madvidhaṃ yo ’timanyeta dharmanityaṃ jitendriyam || bhaved dhato ’yaṃ vātāpir agastyeneva māṃ gataḥ |

ഹേ ലക്ഷ്മണാ! വാതാപിയെപ്പോലെ ഈ രാക്ഷസനും നിലനിൽക്കുകയില്ല. ധർമ്മത്തിൽ നിത്യസ്ഥിരനും ഇന്ദ്രിയജിതനുമായ എന്നെപ്പോലെയുള്ളവനെ അതിക്രമിച്ച് അഹങ്കരിക്കുന്നവൻ, അഗസ്ത്യൻ വാതാപിയെ നശിപ്പിച്ചതുപോലെ നശിക്കും.

तत्therefore/so
तत्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक-प्रथमा/द्वितीया-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूतम्; वाक्योपक्रमे 'so/therefore'
एवम्thus/in this way
एवम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)
not
:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात (negation)
भवेत्would be/should be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन
रक्षःa demon
रक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (रक्षस्), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वातापिःVatāpi
वातापिः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootवातापि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike
इव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)
लक्ष्मणO Lakṣmaṇa
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
मद्विधम्one like me
मद्विधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मत्-षष्ठी + विध); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
अतिमन्येतwould overestimate/insult (think too much of himself toward)
अतिमन्येत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: अति-
धर्मनित्यम्always righteous
धर्मनित्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म + नित्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'मद्विधम्')
जितेन्द्रियम्self-controlled (having conquered senses)
जितेन्द्रियम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
भवेत्would be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन
हतःkilled
हतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वातापिःVatāpi
वातापिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवातापि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अगस्त्येनby Agastya
अगस्त्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
इवlike
इव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम
गतःgone (to his end)
गतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate)

O Lakshmana! just like Vatapi, this demon will not live. Whoever violates a person of my kind who is ever righteous and self-controlled will be killed

L
Lakṣmaṇa
V
Vātāpi
A
Agastya
R
Rākṣasa (demon)

FAQs

To attack the dharmic and self-restrained is to invite ruin; dharma carries an inherent moral force that ultimately prevails over arrogance.

Rāma reassures Lakṣmaṇa that the threatening demon will be destroyed, using Vātāpi’s destruction by Agastya as a precedent.

Jitendriyatā (self-mastery): Rāma presents righteousness and restraint as the foundation of legitimate strength.