Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

दूषणवधः

The Slaying of Dūṣaṇa and the Rout of Khara’s Host

स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः।दूषणस्यानुगान्पञ्चसहस्रान्कुपितः क्षणात्।।।।बाणौघैः पञ्चसाहस्रैरनयद्यमसादनम्।

sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |

dūṣaṇasyānugān pañca-sahasrān kupitaḥ kṣaṇāt ||

bāṇaughaiḥ pañca-sāhasrair anayat yama-sādanam ||

തീക്ഷ്ണശരങ്ങളാൽ അവൻ സ്ഥൂലാക്ഷന്റെ കണ്ണുകൾ തുളച്ചു; പിന്നെ ക്ഷണത്തിൽ ക്രോധം ജ്വലിച്ച് ദൂഷണന്റെ അഞ്ചായിരം അനുചരന്മാരെ അമ്പുകളുടെ പ്രളയത്തോടെ വീഴ്ത്തി യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

दूषणम्Dūṣaṇa
दूषणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
निहतम्slain
निहतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootनि+हन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (दूषणम्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
पदानुगान्followers
पदानुगान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद+अनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; समासः पदम् अनुगच्छन्ति ये (तत्पुरुष)
व्यादिदेशcommanded, ordered
व्यादिदेश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+आ+दिश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
खरःKhara
खरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootखर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (खरः)
सेनाध्यक्षान्army commanders
सेनाध्यक्षान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसेना+अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; समासः सेनायाः अध्यक्षाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
महाबलान्very strong
महाबलान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; समासः महत् बलम् येषाम् (कर्मधारय); विशेषणम् (सेनाध्यक्षान्)

Seeing Dusana and his followers killed, enraged Khara commanded his extremely strong army chiefs this way:

R
Rama
S
Sthulaksha (Sthūlākṣa)
D
Dusana (Dūṣaṇa)
Y
Yama

FAQs

Dharma is protective justice: force is used decisively to end ongoing violent threat, not for cruelty, restoring safety in the forest.

Rāma continues the battle, disables Sthūlākṣa, and annihilates Dūṣaṇa’s large contingent swiftly with arrow volleys.

Martial competence joined with purposeful resolve—swift action to prevent further harm.