Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

खरसेनासङ्ग्रामः

The Battle with Khara’s Host at the Hermitage

ते समन्तादतिक्रुद्धा राघवं पुनरभ्ययुः।।।।तैश्च सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।राक्षसैरुद्यतप्रासैश्शरवर्षाभिवर्षिभिः।।।।स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।संयोजयत गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः।।।।

te samantād atikruddhā rāghavaṃ punar abhyayuḥ ||

taiś ca sarvā diśo dṛṣṭvā pradiśaś ca samāvṛtāḥ |

rākṣasair udyata-prāsaiḥ śara-varṣābhivarṣibhiḥ ||

sa kṛtvā bhairavaṃ nādam astraṃ paramabhāsvaram |

saṃyojayata gāndharvaṃ rākṣaseṣu mahābalaḥ ||

അവർ ചുറ്റുമെല്ലാം അതിക്രോധത്തോടെ വീണ്ടും രാഘവനിലേക്കു പാഞ്ഞു. രാഘവൻ നോക്കിയപ്പോൾ, എല്ലാ ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും ഉയർത്തിയ പ്രാസങ്ങളുമായി ശരവൃഷ്ടി ചൊരിയുന്ന രാക്ഷസന്മാർകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതായി കണ്ടു. അപ്പോൾ മഹാബലൻ ഭൈരവനാദം മുഴക്കി, പരമപ്രഭാസ്വരമായ ഗാന്ധർവ അസ്ത്രം സംയോജിപ്പിച്ച് രാക്ഷസന്മാരുടെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു.

तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; Pronoun ‘they’
समन्तात्from all sides
समन्तात्:
Deśa-viśeṣaṇa (देशविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय/निपात)
Formअव्ययम्; देशवाचक (adverb: ‘from all sides’)
अतिक्रुद्धाःvery angry
अतिक्रुद्धाः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग) + क्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘exceedingly enraged’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
राघवम्Rāghava (Rāma)
राघवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम्
अभ्ययुःadvanced towards
अभ्ययुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-या (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘advanced/attacked’
तैःby them
तैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; Instrumental ‘by them’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सर्वाःall
सर्वाः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; qualifying दिशः
दिशःdirections
दिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund) ‘having seen’
प्रदिशःintermediate directions
प्रदिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘intermediate directions’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
समावृताःwere covered
समावृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘covered/enveloped’; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; agreeing with दिशः/प्रदिशः
राक्षसैःby demons
राक्षसैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्
उद्यतप्रासैःwith raised spears
उद्यतप्रासैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootउद्यत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + प्रास (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): उद्यताः प्रासाः येषां तैः; पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्; Instrumental plural
शरवर्षाभिवर्षिभिःwith (those) raining showers of arrows
शरवर्षाभिवर्षिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootशर (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक) + अभि-वर्षिन् (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formसमासः (तत्पुरुष): शर-वर्ष-अभिवर्षिन् = ‘शरवर्षेण अभिवर्षन्ति ये’; पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘he’ (Rāma)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund) ‘having made/done’
भैरवम्terrifying
भैरवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; here qualifying नादम् (masc.)
नादम्sound/roar
नादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
अस्त्रम्weapon (missile)
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
परमभास्वरम्supremely radiant
परमभास्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): परमं भास्वरम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अस्त्रम्
संयोजयतapplied/aimed
संयोजयत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-युज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense in context ‘applied/aimed/used’
गान्धर्वम्Gāndharva (missile)
गान्धर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगान्धर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अस्त्रम् (name: Gāndharva missile)
राक्षसेषुamong the demons
राक्षसेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; Locative ‘among/against the demons’
महाबलःmighty
महाबलः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहā (पूर्वपद) + बल (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): महत् बलम् यस्य सः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; qualifying सः (Rāma)

As the infuriated demons again hurtled towards Rama, filling the quarters and the intermediate directions and raining missiles, Rama aimed at them dazzling gandharvastras, producing a frightening war-cry.

R
Rama (Rāghava)
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma is disciplined force: Rama answers a chaotic assault not with panic or cruelty, but with controlled, purposeful action aimed at restoring safety.

The rākṣasas surge from all directions, weapon-raised and arrow-showering; Rama responds by deploying the Gāndharva weapon.

Strategic courage—Rama’s ability to remain decisive and effective when surrounded and heavily attacked.