Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

शूर्पणखाविरूपणम्

The Disfigurement of Śūrpaṇakhā

को हि रूपमिदं श्रेष्ठं संत्यज्य वरवर्णिनि।मानुषीषु वरारोहे कुर्याद्भावं विचक्षणः।।।।

ko hi rūpam idaṃ śreṣṭhaṃ saṃtyajya varavarṇini | mānuṣīṣu varārohe kuryād bhāvaṃ vicakṣaṇaḥ ||

ഹേ ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണിനി, മനോഹരരൂപിണി! നിന്റെ അത്യുത്തമ സൗന്ദര്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഏതൊരു വിവേകിയും മനുഷ്യസ്ത്രീകളിൽ മറ്റാരോടാണ് സ്നേഹം വെക്കുക?

कःwho
कः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतुवाचक (particle: indeed/for)
रूपम्form/beauty
रूपम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of rūpam)
श्रेष्ठम्best/excellent
श्रेष्ठम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
संत्यज्यhaving abandoned
संत्यज्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootsam + √tyaj (त्यज् धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव
वरवर्णिनिO fair-complexioned lady
वरवर्णिनि:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootvara + varṇinī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय
मानुषीषुamong human women
मानुषीषु:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmānuṣī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
वरारोहेO woman of beautiful hips
वरारोहे:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootvara + āroha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहि: वरः आरोहः (उरु/नितम्ब-प्रदेशः) यस्याः सा
कुर्यात्would make/feel
कुर्यात्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
भावम्affection/desire
भावम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विचक्षणःwise/discerning
विचक्षणः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootvicakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier of ‘kaḥ’)

O lady of fair complexion and beautiful hips, which wise man will fall in love with any other female giving up a fine figure like you ?

L
Lakṣmaṇa
Ś
Śūrpaṇakhā

FAQs

The verse illustrates how flattery can be used to mislead; dharma calls for truthfulness and for the listener to practice discernment rather than vanity.

Lakṣmaṇa flatters Śūrpaṇakhā to intensify the prank, contrasting her (as she imagines) with ‘human women’ like Sītā.

Śūrpaṇakhā’s vulnerability to praise (kāma/ahaṃkāra) is highlighted as a moral weakness driving the plot.