Previous Verse
Next Verse

Shloka 74

The Manifestation of Viṣṇu’s Footprints: Vāmana–Trivikrama, Bāṣkali’s Subjugation, and the Rise of Viṣṇupadī

Gaṅgā

विष्णुव्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । एकः स तु पृथ्क्त्वेन स्वयंभूरिति विश्रुतः

viṣṇuvyāptamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam | ekaḥ sa tu pṛthktvena svayaṃbhūriti viśrutaḥ

ഈ സമസ്ത ജഗത്ത്—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—വിഷ്ണുവാൽ വ്യാപ്തമാണ്. എങ്കിലും ആ ഏക പരതത്ത്വം നാനാഭേദങ്ങളായി വേറിട്ടതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ‘സ്വയംഭൂ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

viṣṇu-vyāptampervaded by Viṣṇu
viṣṇu-vyāptam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक) + vyāpta (कृदन्त; √vyāp व्याप्तौ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-भूतकृत् (क्त), विशेषण
idamthis
idam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
sarvamall, entire
sarvam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
jagat-sthāvara-jaṅgamamthe world consisting of immobile and mobile beings
jagat-sthāvara-jaṅgamam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + sthāvara (प्रातिपदिक) + jaṅgama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः (निर्देशार्थं)
ekaḥone, single
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
tubut, indeed
tu:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/contrastive particle)
pṛthaktvenaby separateness; in distinctness
pṛthaktvena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpṛthaktva (प्रातिपदिक; भाववाचक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; भाववाचक-नाम
svayaṃbhūḥSvayambhū (self-born one)
svayaṃbhūḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvayaṃbhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
itithus
iti:
Vacana-marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इति-प्रयोग (quotative particle)
viśrutaḥrenowned, well-known
viśrutaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviśruta (कृदन्त; √śru श्रवणे)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त-भूतकृत् (क्त), विशेषण

Unknown (narrative voice not specified in the provided excerpt)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: viṣṇuvyāptam = viṣṇu-vyāptam; jagatsthāvarajaṃgamam = jagat-sthāvara-jaṅgamam; svayaṃbhūriti = svayaṃbhūḥ iti.

V
Vishnu
S
Svayambhu

FAQs

It states that the entire cosmos—everything stationary and moving—is permeated by Viṣṇu, presenting him as the all-pervading divine reality.

The verse suggests a theological paradox: the divine is one and self-existent, yet manifests as many distinct forms or modes within creation.

It indicates totality: all categories of existence (plants, mountains, humans, animals, etc.) are included, emphasizing universal divine immanence.