Adhyaya 74

ഈ അധ്യായത്തിൽ ഗോവിന്ദന്റെ പരമ ക്രീഡാധാമത്തിന്റെ രഹസ്യം പല ചട്ടക്കൂടുകളിലായുള്ള ഉപദേശമായി വിരിയുന്നു. ഗോപികളോടൊപ്പം നിത്യമായി ലീല ചെയ്യുന്ന ഗോവിന്ദന്റെ ലോകം എവിടെയെന്നും അതിന്റെ സ്വഭാവമെന്തെന്നും ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ—അത് ബ്രഹ്മാദിദേവന്മാർക്കും അദൃശ്യമാണ്; വെറും വിവരണത്തിലല്ല, അനുഭവ-ദർശനത്തിലൂടെയേ അറിയാനാകൂ എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. വിനീതനായ അർജുനൻ ആ ദർശനം തന്നെ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദേവി ത്രിപുരസുന്ദരി/പരമേശ്വരി മധ്യസ്ഥാധികാരിണിയായി മാർഗ്ഗം തുറക്കുന്നു. അർജുനൻ തീർത്ഥസ്നാനം, ന്യാസം, മുദ്ര, മന്ത്രജപം, പുരശ്ചരണസദൃശമായ সাধനകൾ എന്നിവ നടത്തി ‘പരമ വിദ്യ’ നേടുന്നു; ദേവി അവനെ ഗോളോകത്തേക്കാളും മുകളിലുള്ള നിത്യ വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, അവിടെ നിരന്തര രാസലീല നടക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ മായയാൽ അർജുനൻ ‘അർജുനീ’ എന്ന സഖീഭാവ കന്യാരൂപം ധരിച്ചു, വ്രജസഖിമാർ അവനെ സ്വീകരിച്ച് പേരുകളും സംഘങ്ങളും പറയുന്നു; ഗോകുലനാഥബന്ധിത മന്ത്ര-വ്രതവിധികളും ഉപദേശിക്കുന്നു. അവസാനം അവൻ രഹസ്യമായി കൃഷ്ണലീലയിൽ പങ്കുചേരുകയും ഗോപനവ്രതം പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഈ അധ്യായം ശ്രവണം-പഠനം ഹരിയിൽ രതി ജനിപ്പിക്കും എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു।