Adhyaya 73

ഈ അധ്യായത്തിൽ ആദ്യം ദേവന്മാർക്കും മോഹം സംഭവിക്കാമെന്ന് സൂചിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് പാളികളായ കഥാപ്രവാഹത്തിലൂടെ രഹസ്യോപദേശം വെളിപ്പെടുന്നു. ഭക്തനായ അംബരീഷ രാജാവ് ബദരീ ആശ്രമത്തിലെ ഋഷിയെ സമീപിച്ച് വിഷ്ണുധർമ്മം ചോദിക്കുന്നു. അവിടെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപം സത്-ചിത്-ആനന്ദമായി നിർവചിക്കപ്പെടുകയും ‘മനസ്സിന്റെ പരമഗതി’ അത്യന്തം ഗൂഢമായ തത്ത്വമായി ഉപദേശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. തപസ്സിൽ പ്രസന്നനായ ശ്രീഹരി ഭക്തനോട് വെളിപ്പെടുത്തി, വ്രജത്തിന്റെ ദിവ്യദർശനം നൽകുന്നു—വൃന്ദാവനത്തിലെ കടമ്പകുഞ്ചത്തിൽ ഗോപാല ബാലകൃഷ്ണൻ, യമുന, ഗോവർധനം, ഗോപികൾ എന്നിവയുടെ ദർശനം. തുടർന്ന് വ്രജഘടകങ്ങളുടെ പ്രതീകാർത്ഥ വ്യാഖ്യാനം വരുന്നു; ഗോപികളെ വേദഋചകളോട് ഉപമിക്കുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ അനാദരമോ അവമാനമോ ചെയ്തതിന്റെ കർമ്മഫലം കാണിക്കുന്ന നൈതിക-കാരണമൂലക സംഭവവും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവസാനം മഥുരാമാഹാത്മ്യം വിപുലമായി പ്രസ്താവിച്ച്, ഹരിഭക്തിയോടൊപ്പം ശിവനെ—പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂതേശ്വരനെ—ഗൗരവത്തോടെ പൂജിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു. പാരായണ-ശ്രവണ ഫലശ്രുതിയായി മോക്ഷപ്രാപ്തി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.