Adhyaya 42

അധ്യായം 42 ‘പരാഭവ’യിൽ അശ്വമേധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യുദ്ധസംഭവം കൂടുതൽ ഉഗ്രമാകുന്നു. സൈന്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുകൂടുമ്പോൾ ഹനുമാൻ രാജാവ് പുഷ്കലന്റെ നേരെ മുന്നേറുന്നു. പുഷ്കലൻ ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ച് രാജാവ് വീരമണിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്ത് തന്റെ പരാക്രമം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഇടയിൽ ഭക്തിയുടെ ആശ്വാസവാക്കുകളും വരുന്നു—രഘുനാഥസ്മരണം ശോകസമുദ്രം വറ്റിക്കുന്നു, ശ്രീരാമകൃപയാൽ ദുഷ്കരവും കടക്കാം। ഹനുമാൻ അശ്രദ്ധമായ ധൈര്യം ഒഴിവാക്കാൻ ഉപദേശിച്ച് വീരമണിയെ വീരനും സംരക്ഷിതനും എന്നു പറയുന്നു; എങ്കിലും രഥദ്വന്ദ്വം ആരംഭിക്കുന്നു. ക്ഷത്രിയധർമ്മപ്രകാരം വയസ്–ബലം, യുവാവിനോടുള്ള കരുണ, മാനമര്യാദാ നിയമങ്ങൾ എന്നിവ അമ്പുകളുടെ കൈമാറ്റത്തിനിടയിൽ ചർച്ചയാകുന്നു. തുടർന്ന് പുരാണോചിതമായ ഭീകര യുദ്ധദൃശ്യങ്ങൾ—യോഗിനികൾ, പിശാചുകൾ, കുറുക്കന്മാർ—പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവസാനം പുഷ്കലന്റെ തന്ത്രവും ധൈര്യവും ഭക്തിയോടുകൂടിയ പ്രതിജ്ഞയും മേലിടപെടുമ്പോൾ എതിരാളി മൂർച്ച്ചിച്ച് പിന്മാറുന്നു; ഭക്തിരസത്തിൽ പുഷ്കലവിജയം സ്ഥാപിതമാകുന്നു।