Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Raghuvara’s Royal Consecration

Rāma’s Coronation and Familial Reconciliation

तद्विप्रयोगविधुरा कृशदेहातिदुःखिता । सुमुखान्मंत्रिणः श्रुत्वा रघुनाथं समागतम्

tadviprayogavidhurā kṛśadehātiduḥkhitā | sumukhānmaṃtriṇaḥ śrutvā raghunāthaṃ samāgatam

അവന്റെ വിരഹത്തിൽ വ്യഥിതയായി, ദേഹം ക്ഷീണിച്ച് മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവൾ, സുമുഖാ എന്ന മന്ത്രിണിയിൽ നിന്ന് രഘുനാഥൻ എത്തിയെന്ന വാർത്ത കേട്ടു।

tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound-member)
viprayogaseparation
viprayoga:
Sambandha (Attribute)
TypeNoun
Rootviprayoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound-member)
vidhurāafflicted
vidhurā:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootvidhura (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular); ‘विधुर’ = afflicted
tadviprayogavidhurāafflicted by that separation
tadviprayogavidhurā:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Roottad + viprayoga + vidhura (समासपद)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular); तत्पुरुषः—तस्मात् विप्रयोगात् विधुरा (afflicted due to that separation)
kṛśathin, emaciated
kṛśa:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootkṛśa (प्रातिपदिक)
Formविशेषण (compound-member)
dehabody
deha:
Sambandha (Attribute)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound-member)
ativery, exceedingly
ati:
Prayojaka-nipāta (Intensifier)
TypeIndeclinable
Rootati (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय (intensifier: exceedingly)
duḥkhitāsorrowful
duḥkhitā:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootduḥkhita (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
kṛśadehātiduḥkhitāexceedingly sorrowful, with an emaciated body
kṛśadehātiduḥkhitā:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootkṛśa + deha + ati + duḥkhita (समासपद)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular); तत्पुरुषः—कृशदेहेन अतिदुःखिता (exceedingly sorrowful with an emaciated body)
sumukhātfrom Sumukha
sumukhāt:
Apādāna (Source)
TypeNoun
Rootsumukha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Masculine, Ablative, Singular); कर्मधारयः—सु मुखं यस्य (one with a good face; proper name)
maṃtriṇaḥof the ministers
maṃtriṇaḥ:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootmaṃtrin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/प्रथमा, बहुवचन (Masculine, Genitive/Nominative, Plural); here षष्ठी—‘of the ministers’
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त) (having heard)
raghunāthamRaghunātha (Rāma)
raghunātham:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootraghunātha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
samāgatamarrived
samāgatam:
Viśeṣaṇa (Qualifier of raghunātham)
TypeAdjective
Rootsam-ā-gam (धातु) + ta (कृत्प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular); ‘समागत’ (arrived)

Narrator (contextual; not explicitly marked in this single verse)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shringara

Type: city

Sandhi Resolution Notes: tadviprayogavidhurā = tad + viprayoga + vidhurā; kṛśadehātiduḥkhitā = kṛśa + deha + ati + duḥkhitā; sumukhānmaṃtriṇaḥ = sumukhāt + maṃtriṇaḥ.

S
Sumukhā
R
Raghunātha

FAQs

Raghunātha is an epithet of Śrī Rāma, the lord of the Raghu dynasty, indicating that the narrative is situated in a Rāma-centered (Rāmāyaṇa-linked) context.

The verse centers on viprayoga/viraha—painful separation—shown through physical emaciation (kṛśa-deha) and intense sorrow (ati-duḥkhitā), followed by relief-inducing news of the beloved’s arrival.

It highlights steadfast attachment and longing during separation, a theme often used in Purāṇic and bhakti literature to model single-minded devotion and the transformative power of hopeful news (śravaṇa) about the Lord’s presence.