Adhyaya 21
The Sumanā Episode: Suvrata’s Childhood Devotion and All-Activity Remembrance of Hari
വ്യാസൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് സുവ്രതന്റെ സമ്പൂർണ്ണചരിതം ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു—സുവ്രതൻ ഗർഭസ്ഥനിരിക്കെ തന്നെ നാരായണദർശനം നേടി; തുടർന്ന് ബാല്യത്തിൽ അവന്റെ കളികൾ പോലും നിരന്തര ഹരി-സ്മരണയായി. അവൻ സുഹൃത്തുകളെ കേശവ, മാധവ, മധുസൂദന എന്നീ ദിവ്യനാമങ്ങളാൽ വിളിക്കുകയും, താള-ലയത്തോടെ കൃഷ്ണകീർത്തനം ചെയ്യുകയും, സ്തോത്രംപോലെ ശരണാഗതിവാക്യങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അധ്യായം സ്മരണത്തിന്റെ സർവകാലികത ഉപദേശിക്കുന്നു—പഠനം, ചിരി, നിദ്ര, യാത്ര, മന്ത്രം, ജ്ഞാനം, സത്കർമ്മം—എല്ലാ പ്രവർത്തിയിലും ഹരിയെ മനസ്സിൽ നിലനിർത്തണം. ഗൃഹകാര്യങ്ങളും പൂജയാകുന്നു: ആഹാരത്തെ വിഷ്ണുരൂപമായി കരുതി അർപ്പണം, വിശ്രമവും കൃഷ്ണചിന്തയോടെ. പിന്നീട് തീർത്ഥപ്രസംഗം—സുവ്രതൻ വൈഡൂര്യപർവതത്തിൽ സിദ്ധേശ്വരലിംഗത്തിനടുത്ത് വസിച്ച്, നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; ശൈവ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വൈഷ്ണവഭക്തിയുടെ സമന്വയം ഇവിടെ തെളിയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एकदा व्यास देवोऽसौ ब्रह्माणं जगतः पतिम् । सुव्रताख्यानकं सर्वं पप्रच्छातीव विस्मितः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ ദിവ്യനായ വ്യാസദേവൻ അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ ലോകപതി ബ്രഹ്മാവിനോട് ‘സുവ്രതാഖ്യാനം’ മുഴുവനും ചോദിച്ചു।
Verse 2
व्यास उवाच । लोकात्मंल्लोकविन्यास देवदेव महाप्रभो । सुव्रतस्याथ चरितं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम्
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ലോകാത്മാവേ, ഹേ ലോകവിന്യാസകർത്താവേ, ഹേ ദേവദേവ മഹാപ്രഭോ! ഇപ്പോൾ സുവ്രതന്റെ ചരിതവും കർമ്മകഥയും ശ്രവിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । पाराशर्यमहाभाग श्रूयतां पुण्यमुत्तमम् । सुव्रतस्य सुविप्रस्य तपश्चर्यासमन्वितम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ പാരാശര്യാ! പരമ പുണ്യമയമായ ഈ ഉത്തമാഖ്യാനം ശ്രവിക്കൂ—തപസ്സും ധർമ്മാനുഷ്ഠാനവും സമന്വിതനായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ സുവ്രതന്റെ ചരിതം।
Verse 4
सुव्रतो नाम मेधावी बाल्यादपि स चिंतयन् । गर्भे नारायणं देवं दृष्टवान्पुरुषोत्तमम्
സുവ്രതൻ എന്നൊരു മേധാവിയായ പുരുഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ബാല്യകാലം മുതൽ അവൻ നിരന്തരം ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ചു. ഗർഭസ്ഥനായിരിക്കെ തന്നെ പുരുഷോത്തമനായ നാരായണദേവനെ ദർശിച്ചു।
Verse 5
स पूर्वकर्माभ्यासेन हरेर्ध्यानं गतस्तदा । शंखचक्रधरं देवं पद्मनाभं सुपुण्यदम्
അപ്പോൾ പൂർവകർമ്മാഭ്യാസബലത്താൽ അവൻ ഹരിയുടെ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി—ശംഖചക്രധാരിയായ, പദ്മനാഭനായ, മഹാപുണ്യപ്രദനായ ദേവനെ ധ്യാനിച്ചു।
Verse 6
ध्यायते चिंतयेत्सो हि गीते ज्ञाने प्रपाठने । एवं देवं हरिं ध्यायन्सदैव द्विजसत्तमः
ഗീതപാരായണത്തിലും ജ്ഞാനാധ്യയനത്തിലും പ്രപാഠനത്തിലും അവൻ ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ചു ചിന്തിക്കണം. ഇങ്ങനെ സദാ ദേവൻ ഹരിയെ സ്മരിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ എന്നും അവനിൽ തന്നെ ലീനനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 7
क्रीडत्येवं सदा डिंभैः सार्द्धं च बालकोत्तमः । बालकानां स्वकं नाम हरेश्चैव महात्मनः
ഇങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബാലൻ എപ്പോഴും ചെറുകുട്ടികളോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. കുട്ടികളിൽ അവന്റെ സ്വന്തം പേര് ‘ഹരി’ എന്നായാണ് വിളിക്കപ്പെട്ടത്—ആ മഹാത്മാവ് ഹരിനാമത്താലേ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.
Verse 8
चकार स हि मेधावी पुण्यात्मा पुण्यवत्सलः । समाह्वयति वै मित्रं हरेर्नाम्ना महामतिः
അവൻ മേധാവി, പുണ്യാത്മാവ്, പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ പ്രീതിയുള്ളവൻ. ആ മഹാമതി ‘ഹരി’ എന്ന നാമം ഉച്ചരിച്ച് തന്റെ മിത്രത്തെ വിളിച്ചു.
Verse 9
भोभोः केशव एह्येहि एहि माधवचक्रधृक् । क्रीडस्व च मया सार्धं त्वमेव पुरुषोत्तम
“ഓ ഓ കേശവാ, ഇവിടെ വാ—വാ; ഓ മാധവാ, ചക്രധാരീ, വാ. എനിക്കൊപ്പം കളിക്കൂ; നീയേ പുരുഷോത്തമൻ.”
Verse 10
सममेवं प्रगंतव्यमावाभ्यां मधुसूदन । एवमेव समाह्वानं नामभिश्च हरेर्द्विजः
“ഓ മധുസൂദനാ, നമ്മൾ ഇരുവരും ഇതേ രീതിയിൽ ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകണം. അതുപോലെ ദ്വിജനും ഹരിയെ അവന്റെ നാമങ്ങളാൽ വിളിച്ച് ആവാഹനം ചെയ്യണം.”
Verse 11
क्रीडने पठने हास्ये शयने गीतप्रेक्षणे । याने च ह्यासने ध्याने मंत्रे ज्ञाने सुकर्मसु
കളിയിൽ, പഠനത്തിൽ, ചിരിയിൽ, നിദ്രയിൽ, ഗീതത്തിന്റെ ശ്രവണ‑ദർശനത്തിൽ; യാത്രയിൽ, ആസനത്തിൽ, ധ്യാനത്തിൽ; മന്ത്രത്തിൽ, ജ്ഞാനത്തിൽ, സത്കർമ്മങ്ങളിൽ—എപ്പോഴും ഭഗവത്സ്മരണം നിലനിർത്തണം.
Verse 12
पश्यत्येवं वदत्येवं जगन्नाथं जनार्दनम् । स ध्यायते तमेकं हि विश्वनाथं महेश्वरम्
ഇങ്ങനെ ജഗന്നാഥൻ ജനാർദനനെ കണ്ടും ഇങ്ങനെ തന്നെ അവനെ ഉച്ചരിച്ച് സ്തുതിച്ചും, അവൻ ഏകനായ വിശ്വനാഥ മഹേശ്വരനെയേ ധ്യാനിക്കുന്നു.
Verse 13
तृणे काष्ठे च पाषाणे शुष्के सार्द्रे हि केशवम् । पश्यत्येवं स धर्मात्मा गोविंदं कमलेक्षणम्
പുല്ലിലും, മരത്തിലും, കല്ലിലും—ഉണങ്ങിയതായാലും നനഞ്ഞതായാലും—ധർമ്മാത്മാവ് ഇങ്ങനെ കേശവൻ, കമലനേത്രൻ ഗോവിന്ദനെ ദർശിക്കുന്നു.
Verse 14
आकाशे भूमिमध्ये तु पर्वतेषु वनेषु च । जले स्थले च पाषाणे जीवेष्वेव महामतिः
ആകാശത്തിലും ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിലും; പർവ്വതങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും; ജലത്തിലും നിലത്തിലും; കല്ലിലും—നിശ്ചയമായും ജീവികളിലും—ആ മഹാമതി (പരമതത്ത്വം) നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 15
नृसिंहं पश्यते विप्रः सुव्रतः सुमनासुतः । बालक्रीडां समासाद्य रमत्येवं दिनेदिने
സുമനയുടെ പുത്രനായ സുവ്രതൻ എന്ന വിപ്രൻ നരസിംഹനെ ദർശിക്കുന്നു; ബാലക്രീഡയെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ ദിനംപ്രതി ഇങ്ങനെ തന്നെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
Verse 16
गीतैश्च गायते कृष्णं सुरागैर्मधुराक्षरैः । तालैर्लयसमायुक्तैः सुस्वरैर्मूर्च्छनान्वितैः
അവർ മധുരാക്ഷരങ്ങളോടും ദിവ്യരാഗങ്ങളോടും കൂടിയ ഗാനങ്ങളാൽ ശ്രീകൃഷ്ണനെ പാടുന്നു; താള-ലയസമന്വയത്തോടെ, സുസ്വരങ്ങളും മൂർച്ച്ഛനകളും ചേർന്ന് സമൃദ്ധമായി।
Verse 17
सुव्रत उवाच । ध्यायंति वेदविदुषः सततं सुरारिं यस्यांगमध्ये सकलं हि विश्वम् । योगेश्वरं सकलपापविनाशनं च व्रजामि शरणं मधुसूदनस्य
സുവ്രതൻ പറഞ്ഞു—വേദവിദ്വാന്മാർ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്ന, ദേവശത്രുക്കളുടെ ശത്രുവായ, തന്റെ അങ്കമധ്യേ സമസ്ത വിശ്വവും അധിവസിക്കുന്ന, യോഗേശ്വരനും സർവ്വപാപവിനാശകനുമായ മധുസൂദനനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 18
लोकेषु यो हि सकलेष्वनुवर्तते यो लोकाश्च यस्मिन्निवसंति सर्वे । दोषैर्विहीनमखिलैः परमेश्वरं तं तस्यैव पादयुगलं सततं नमामि
സകല ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുന്നവനും, സകല ലോകങ്ങളും യാതിൽ അധിവസിക്കുന്നവനുമായ, സർവ്വദോഷരഹിതനായ പരമേശ്വരന്റെ ആ പാദയുഗളത്തേ ഞാൻ നിരന്തരം നമസ്കരിക്കുന്നു।
Verse 19
नारायणं गुणनिधानमनंतवीर्यं वेदांतशुद्धमतयः प्रपठंति नित्यम् । संसारसागरमनंतमगाधदुर्गमुत्तारणार्थमखिलं शरणं प्रपद्ये
ഗുണനിധിയും അനന്തവീര്യനും ആയ നാരായണനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; വേദാന്തംകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയുള്ളവർ അവനെ നിത്യവും പാരായണം ചെയ്യുന്നു. അനന്തവും അഗാധവും ദുര്ഗമവുമായ ഈ സംസാരസാഗരം കടക്കുന്നതിനായി ഞാൻ പൂർണ്ണമായി അവനിൽ ശരണാഗതി ചെയ്യുന്നു।
Verse 20
योगींद्र मानससरोवरराजहंसं शुद्धं प्रभावमखिलं सततं हि यस्य । तस्यैव पादयुगलं विमलं विशालं दीनस्य मेऽसुररिपो कुरु तस्य रक्षाम्
ഹേ യോഗീന്ദ്രാ, മാനസസരോവരത്തിലെ രാജഹംസസമാ! യാതിന്റെ സമസ്തവും നിത്യവുമായ പ്രഭ ശുദ്ധമോ—ഹേ അസുരരിപോ, ദീനനായ എന്നെ കാക്കുക; ആ വിമലവും വിശാലവുമായ പാദയുഗളത്തെ സംരക്ഷിച്ച് എന്നെയും സംരക്ഷിക്കണമേ।
Verse 21
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुमनोपाख्याने एकविंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പഞ്ചപഞ്ചാശത്സഹസ്രസംഹിതയിൽ, ഭൂമിഖണ്ഡത്തിലെ ഐന്ദ്രപ്രകരണത്തിൽ ‘സുമനോപാഖ്യാനം’ എന്ന ഉപാഖ്യാനത്തിന്റെ ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 22
गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्
ദിവ്യഗാനത്തിന്റെ താള-ലയ-മാനങ്ങളോടെ ഞാൻ നിരന്തരം ശ്രീരംഗനെ—ഭുവനത്തിന്റെ ഏകദേവനെ—പാടുന്നു; അവന്റെ പ്രഭ സൂര്യസമം, അജ്ഞാനമലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ആനന്ദത്തിന്റെ മൂലകന്ദം, സർവ്വമഹിമയാൽ സമന്വിതൻ।
Verse 23
संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्
ഇങ്ങനെ അനന്യരസത്തോടെ അവനെയേ പാടണം—അവൻ അമൃതമയ തത്ത്വകലകളുടെ സമ്പൂർണ്ണ നിധി, പവിത്ര ഗീതകൗശലത്തിന്റെ സ്വരൂപം. സ്വയോഗസാധനങ്ങളാൽ സമ്യക് യുക്തനായി പരമാർത്ഥദൃഷ്ടിയോടെ അവൻ നിത്യവും ചരാചരമായ സമസ്ത വിശ്വത്തെ യഥാർത്ഥമായി കാണുന്നു।
Verse 24
पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्
ഇവിടെ ഇങ്ങനെ നിത്യമായി കേശവനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവന് മഹാപാപികൾക്കുപോലും യമനെ കാണേണ്ടിവരില്ല।
Verse 25
कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते
ഇരു കൈകളാൽ കൈയടിച്ച് താളം ചേർത്തുകൊണ്ട് അവൻ ഗാനത്തോടെ കൃഷ്ണനെ പാടുന്നു; ബാലകരോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കുന്നു।
Verse 26
एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः
ഇങ്ങനെ അന്നേരം സുമനയുടെ പുത്രൻ സുവ്രതൻ ബാലഭാവത്തോടെ നിത്യം കളിയിൽ ലീനനായിരുന്നാലും, വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണപരായണനായിരുന്നു।
Verse 27
क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्
അവൻ കളിക്കുന്നതു കണ്ട അമ്മ, ശീലസമ്പന്നനും സുന്ദരലക്ഷണനുമായ സുവ്രതനോടു പറഞ്ഞു— “മകനേ, ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ; വിശപ്പ് നിന്നെ പീഡിപ്പിക്കരുത്।”
Verse 28
तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै
അപ്പോൾ ജ്ഞാനിയായ സുമന വീണ്ടും അമ്മയോടു പറഞ്ഞു— “ഞാൻ തൃപ്തനാണ്; ഹരിധ്യാനരസമായ മഹാമൃതം കൊണ്ടുതന്നെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।”
Verse 29
भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः
ഭോജനാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് അവൻ മധുരമായ അന്നം കാണുന്നു. ഈ അന്നം തന്നെയാണ് സ്വയം വിഷ്ണു; ആത്മാവും അന്നത്തിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 30
आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः
ഇവിടെ ആത്മരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിഷ്ണു ഈ അന്നനിവേദനത്തിൽ തൃപ്തനാകട്ടെ; അവന്റെ വാസസ്ഥലം ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണ്।
Verse 31
जलेनानेन पुण्येन तृप्तिमायातु केशवः । तांबूलचंदनैर्गंधैरेभिः पुष्पैर्मनोहरैः
ഈ പുണ്യജലാർഘ്യത്താൽ കേശവൻ തൃപ്തനാകട്ടെ; താംബൂലവും ചന്ദനസൗരഭ്യവും കൂടിയ ഈ മനോഹര പുഷ്പങ്ങളാലും അവൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ।
Verse 32
आत्मस्वरूपेण तृप्तस्तृप्तिमायातु केशवः । शयने याति धर्मात्मा तदा कृष्णं प्रचिंतयेत्
സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നിത്യതൃപ്തനായ കേശവൻ തൃപ്തി പ്രസാദിക്കട്ടെ; ധർമ്മാത്മാവ് ശയനത്തിലേക്കു പോകുമ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കണം।
Verse 33
योगनिद्रान्वितं कृष्णं तमहं शरणं गतः । भोजनाच्छादनेष्वेवमासने शयने द्विजः
യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ഹേ ദ്വിജാ, ആഹാര-വസ്ത്രങ്ങളിലും ആസന-ശയനങ്ങളിലും ഇതേ ശരണഭാവത്തോടെ ആചരിക്കണം।
Verse 34
चिंतयेद्वासुदेवं तं तस्मै सर्वं प्रकल्पयेत् । तारुण्यं प्राप्य धर्मात्मा कामभोगान्विहाय वै
ആ വാസുദേവനെ ധ്യാനിച്ച് എല്ലാം അവനേയ്ക്ക് സമർപ്പിക്കണം; യൗവനം പ്രാപിച്ച ധർമ്മാത്മാവ് തീർച്ചയായും കാമഭോഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണം।
Verse 35
स युक्तः केशवध्याने वैडूर्यपर्वतोत्तमे । यत्र सिद्धेश्वरं लिंगं वैष्णवं पापनाशनम्
കേശവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ അവൻ ഉത്തമമായ വൈഡൂര്യപർവതത്തിൽ വസിച്ചു; അവിടെ വൈഷ്ണവവും പാപനാശകവുമായ സിദ്ധേശ്വര ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു।
Verse 36
रुद्रमोंकारसंज्ञं च ध्यात्वा चैव महेश्वरम् । ब्रह्मणा वर्द्धितं देवं नर्मदादक्षिणे तटे
രുദ്ര-ഓംകാരസഞ്ജ്ഞനായ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച്, ബ്രഹ്മാവാൽ വർദ്ധിതനായ ആ ദേവനെ നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് പൂജിക്കണം।
Verse 37
सिद्धेश्वरं समाश्रित्य तपोभावं व्यचिंतयत्
സിദ്ധേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിച്ച്, അവൻ തപസ്സിന്റെ ഭാവവും അതിലെ അന്തർസങ്കൽപ്പവും മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു।