Adhyaya 111
Nahuṣa’s Departure and the Splendor of Mahodaya (City-and-Forest Description)
നഹുഷൻ വീരസങ്കൽപ്പത്തോടെ പുറപ്പെടുന്നു. ഭൂമിഖണ്ഡത്തിലെ പ്രസംഗത്തിൽ കുഞ്ജലൻ വിവരിക്കുന്നത്—അപ്സരസ്സുകളും കിന്നരികളും മംഗളഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; കൗതുകത്തോടെ ഗന്ധർവസ്ത്രീകൾ കൂടി വരുന്നു; അന്തരീക്ഷം മുഴുവൻ ശുഭഗാന-നൃത്തങ്ങളാൽ നിറയുന്നു. തുടർന്ന് മഹോദയ നഗരിയുടെ വൈഭവചിത്രം—ദുഷ്ട ഹുണ്ടയുമായി ബന്ധം പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ഇന്ദ്രന്റെ നന്ദനവനംപോലെ വിനോദോദ്യാനങ്ങൾ, രത്നജഡിത പ്രാകാരങ്ങൾ, കാവൽഗോപുരങ്ങൾ, പരിഖകൾ, പദ്മപൂർണ്ണ ജലാശയങ്ങൾ, കൈലാസസദൃശ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നഗരം ദീപ്തമാണ്. നഹുഷൻ ആ സമൃദ്ധി കണ്ട് മാതലിയോടൊപ്പം നഗരപരിധിയിലെ അത്ഭുതവനത്തിലേക്ക് കടന്ന് നദീതീരത്തെത്തുന്നു; അവിടെ ഗന്ധർവർ പാടുകയും സൂത-മാഗധർ അവനെ സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം മധുര കിന്നരഗാനം കേട്ട്, രാജശ്രീ ദിവ്യസൗന്ദര്യവും സ്തുതിപരമ്പരയും ചുറ്റി കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । निर्गच्छमाने समराय वीरे नहुषे हि तस्मिन्सुरराज तुल्ये । सकौतुका मंगलगीतयुक्ताः स्त्रियस्तु सर्वाः परिजग्मुरत्र
കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—ദേവരാജസമനായ വീരൻ നഹുഷൻ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെടുമ്പോൾ, അവിടെയുള്ള എല്ലാ സ്ത്രീകളും കൗതുകോത്സാഹത്തോടെ മംഗളഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട് പുറത്തേക്ക് വന്നു।
Verse 2
देवतानां वरा नार्यो रंभाद्यप्सरसस्तथा । किन्नर्यः कौतुकोत्सुक्यो जगुः स्वरेण सत्तम
ഹേ സത്തമാ! ദേവതകളുടെ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ—രമ്പാദി അപ്സരസ്സുകൾ—കിന്നരീ കന്യകളും കൗതുകാനന്ദത്തോടെ മധുരസ്വരത്തിൽ പാടി।
Verse 3
गंधर्वाणां तथा नार्यो रूपालंकारसंयुताः । कौतुकाय गतास्तत्र यत्र राजा स तिष्ठति
അതുപോലെ ഗന്ധർവസ്ത്രീകളും രൂപാലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിതരായി കൗതുകത്താൽ അവിടെ ചെന്നു; രാജാവ് പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി।
Verse 4
पुरं महोदयं नाम हुंडस्यापि दुरात्मनः । नंदनोपवनैर्दिव्यैः सर्वत्र समलंकृतम्
‘മഹോദയ’ എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് ദുഷ്ടഹൃദയനായ ഹുണ്ടന്റേതുമായിരുന്നു. നന്ദനോദ്യാനങ്ങളെപ്പോലുള്ള ദിവ്യോപവനങ്ങളാൽ അത് എല്ലാടവും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 5
सप्तकक्षान्वितैर्गेहैः कलशैरुपशोभितः । सपताकैर्महादंडैः शोभमानं पुरोत्तमम्
ആ ശ്രേഷ്ഠനഗരം ഏഴു കക്ഷകളുള്ള ഗൃഹങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായിരുന്നു; അവയുടെ മുകളിൽ കലശങ്ങൾ ശോഭിച്ചു. പതാകകളോടുകൂടിയ ഉയർന്ന മഹാദണ്ഡങ്ങൾ നഗരത്തെ കൂടുതൽ ഭംഗിയാക്കി।
Verse 6
कैलासशिखराकारैः सोन्नतैर्दिवमास्थितैः । सर्वश्रियान्वितैर्दिव्यैर्भ्राजमानं पुरोत्तमम्
കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ആകൃതിയുള്ള, അത്യുച്ചമായി ദിവത്തെത്തിയെന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്ന ദിവ്യപ്രാസാദങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, സർവ്വശ്രീ-സമൃദ്ധിയാൽ സമന്വിതവും ആയ ആ പുരോത്തമപുരി തേജസ്സോടെ ദീപ്തമായി പ്രകാശിച്ചു।
Verse 7
वनैश्चोपवनैर्दिव्यैस्तडागैः सागरोपमैः । जलपूर्णैः सुशोभैस्तु पद्मै रक्तोत्पलान्वितैः
അവിടെ ദിവ്യവനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; സാഗരസമാനമായ തടാകങ്ങൾ ജലപൂർണ്ണമായി, പദ്മങ്ങളും രക്തോത്പലങ്ങളും കൊണ്ട് അത്യന്തം മനോഹരമായി ശോഭിച്ചു।
Verse 8
प्राकारैश्च महारत्नैरट्टालकशतैरपि । परिखाभिः सुपूर्णाभिर्जलैः स्वच्छैः प्रशोभितम्
മഹാരത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ പ്രാകാരങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് ഉയർന്ന അട്ടാലകങ്ങളും, സ്വച്ഛവും ശുദ്ധവുമായ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ പരിഖകളും ആ നഗരത്തെ അത്യന്തം ശോഭിപ്പിച്ചു।
Verse 9
अन्यैश्चैव महारत्नैर्गजाश्वैश्च विराजितम् । सुनारीभिः समाकीर्णं पुरुषैश्च महाप्रभैः
ആ പുരി മറ്റു പല മഹാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, ഗജാശ്വങ്ങളാൽ വിരാജിതവും ആയിരുന്നു; സുന്ദരിയായ നാരികളാൽ നിറഞ്ഞതും മഹാപ്രഭന്മാരായ പുരുഷന്മാരാൽ സമാകീർണ്ണവുമായിരുന്നു।
Verse 10
नानाप्रभावैर्दिव्यैश्च शोभमानं महोदयम् । राजश्रेष्ठो महावीरो नहुषो ददृशे पुरम्
നാനാവിധ ദിവ്യപ്രഭാവങ്ങളാൽ ദീപ്തവും മഹാസമൃദ്ധിയാൽ വിശിഷ്ടവുമായ ആ ശോഭാമയ പുരിയെ രാജശ്രേഷ്ഠനായ മഹാവീരൻ നഹുഷൻ ദർശിച്ചു।
Verse 11
पुरप्रांते वनं दिव्यं दिव्यवृक्षैरलंकृतम् । तद्विवेश महावीरो नंदनं हि यथाऽमरः
നഗരത്തിന്റെ അതിരിൽ ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു ദിവ്യവനം നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ആ മഹാവീരൻ ദേവൻ നന്ദനവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 12
रथेन सह धर्मात्मा तेन मातलिना सह । प्रविष्टः स तु राजेंद्रो वनमध्ये सरित्तटे
രഥത്തോടും മാതലിയോടും കൂടി ആ ധർമ്മാത്മ രാജേന്ദ്രൻ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; വനമദ്ധ്യത്തിലെ നദീതീരത്തെത്തി.
Verse 13
तत्र ता रूपसंयुक्ता दिव्या नार्यः समागताः । गंधर्वा गीततत्त्वज्ञा जगुर्गीतैर्नृपोत्तमम्
അവിടെ രൂപസമ്പന്നമായ ദിവ്യസ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ചു കൂടി; ഗീതതത്ത്വം അറിയുന്ന ഗന്ധർവന്മാർ നൃപോത്തമനുവേണ്ടി മധുരഗാനങ്ങൾ പാടി.
Verse 14
सूताश्च मागधाः सर्वे तं स्तुवंति नृपोत्तमम् । राजानमायुपुत्रं तं भ्राजमानं यथा रविम्
സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും എല്ലാവരും ആ നൃപോത്തമനെ സ്തുതിച്ചു—ആയുപുത്രനായ ആ രാജാവിനെ, സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായവനെ.
Verse 15
शुश्राव गीतं मधुरं नहुषः किन्नरेरितम्
നഹുഷൻ കിന്നരൻ പാടിയ മധുരഗാനം ശ്രവിച്ചു.
Verse 111
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപാഖ്യാനം, ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ച്യവനചരിതം, നഹുഷപ്രസംഗം എന്നിവയുടെ അന്തർഗതമായ നൂറ്റി പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।