Shloka 38
Brahmā’s Discourse to Mohinī
Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada
सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति पुरुषस्तावदेवेंद्रियाणां लज्जां तावद्विधत्ते विनयमपि समालंबते तावदेव । भ्रूचापाक्षेपयुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्माण एते यावल्लीलावतीनां न हृदि धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतंति ॥ ३८ ॥
sanmārge tāvadāste prabhavati puruṣastāvadeveṃdriyāṇāṃ lajjāṃ tāvadvidhatte vinayamapi samālaṃbate tāvadeva | bhrūcāpākṣepayuktāḥ śravaṇapathagatā nīlapakṣmāṇa ete yāvallīlāvatīnāṃ na hṛdi dhṛtimuṣo dṛṣṭibāṇāḥ pataṃti || 38 ||
മനുഷ്യൻ അത്രകാലം സന്മാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അത്രകാലം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വശത്തിലാണ്; അത്രകാലം ലജ്ജയും വിനയവും നിലനിൽക്കും—ലീലാവതികളായ യുവതികളുടെ ഭ്രൂ-ധനുസ്സിന്റെ ചലനത്തോടെ, നീല പക്ഷ്മങ്ങളോടുകൂടി, ശ്രവണപഥത്തിലൂടെ വന്ന് ഹൃദയത്തിൽ പതിക്കുന്ന ദൃഷ്ടിബാണങ്ങൾ ധൈര്യം കവർന്നെടുക്കുന്നതുവരെ മാത്രം.
Narada (instructional narration within Uttara-Bhaga context)
Vrata: none
Primary Rasa: karuna
Secondary Rasa: bhayanaka
FAQs
It teaches that dharma and inner steadiness depend on mastery of the senses; unchecked attraction can quickly destabilize even a disciplined person, so vigilance and restraint are essential supports for spiritual life.
Bhakti requires a stable heart (dhṛti) focused on the Lord; the verse warns that sensory fascination disperses attention and weakens resolve, so guarding the mind and senses protects devotional concentration and purity.
While not a direct Vedāṅga lesson, it reflects the practical dharmic discipline that underlies ritual efficacy—self-restraint and mental steadiness are implied prerequisites for correct conduct in vrata, pūjā, and tīrtha observances.