Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥

tathotyuktaistutaiḥ sarvairbhūmipālairnṛpātmajaḥ | jagāma saṃmukhaṃ padbhyāṃ krośamātraṃ pitustadā || 16 ||

ഇങ്ങനെ എല്ലാ ഭൂമിപാലന്മാരാലും അഭിസംബോധനയും സ്തുതിയും ലഭിച്ച രാജകുമാരൻ, അന്ന് പിതാവിനെ നേരിടാൻ കാല്നടയായി ഏകദേശം ഒരു ക്രോശം മുന്നോട്ട് പോയി.

तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (particle/adverb)
उत्-उक्तैःby (words) spoken
उत्-उक्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउत्-√वच् (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; ‘having been spoken/said’
स्तुतैःby praises
स्तुतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Root√स्तु (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘praised’
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
भूमिपालैःby kings (protectors of the earth)
भूमिपालैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभूमि + पाल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘भूमेः पालः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
नृपात्मजःthe king’s son
नृपात्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘नृपस्य आत्मजः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जगामwent
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
संमुखम्towards the front / facing
संमुखम्:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसंमुख (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial accusative usage)
पद्भ्याम्with (his) two feet
पद्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), द्विवचन (dual)
क्रोशमात्रम्a distance of one krośa only
क्रोशमात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्रोश + मात्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय: ‘क्रोश-परिमाणम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; परिमाणवाचक
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time/कालवाचक)

Suta (narrator)

Vrata: none

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

B
bhūmipāla (kings)
N
nṛpātmaja (prince)
P
pitu (father)

FAQs

It highlights humility and proper conduct: even after receiving praise from many rulers, the prince personally goes on foot to meet his father, modeling disciplined respect and dharmic restraint.

Though not a direct bhakti teaching, it supports bhakti-culture through humility (vinaya) and reverence toward elders—qualities repeatedly treated as foundations for receiving sacred instruction and engaging in pilgrimage (tirtha) practice.

A practical traditional detail appears through the distance unit “krośa,” reflecting conventional measurement used in pilgrimage descriptions and route-planning in tirtha-mahātmyas (rather than a specific Vedanga like Vyakarana or Jyotisha).