Shloka 22

Adhyaya 46The Continents

तस्य वर्षशतं त्वेकं परमायुर्महात्मनः ।

ब्रह्म्येणैव हि मानेन तस्य संख्यां निबोध मे ॥

tasya varṣaśataṃ tv ekaṃ paramāyur mahātmanaḥ | brahmyeṇaiva hi mānena tasya saṃkhyāṃ nibodha me ||

അവന്റെ പരമായുസ്സ് നൂറു വർഷമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനപ്രമാണപ്രകാരം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആ മാനത്തിന്റെ കണക്കു എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക.

तस्यof him/its
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव (pronoun)
वर्ष-शतम्a hundred years
वर्ष-शतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (contrast/emphasis)
एकम्one
एकम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier)
परम्supreme/utmost
परम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आयुःlifespan
आयुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
ब्रह्म्येणby the Brahmā-based/divine
ब्रह्म्येण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootब्रह्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; विशेषण (of 'māna')
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphatic particle)
हिfor/indeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
मानेनby a measure/standard
मानेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
तस्यof it/of that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
संख्याम्the number
संख्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
निबोधunderstand/learn
निबोध:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootनि√बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
मेfrom me/to me
मे:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative singular; enclitic)
Frame-dialogue context not explicit in these verses; section is didactic narration on kāla (time-reckoning).

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahmā (implied)
CosmologyKāla (Time)Puranic chronology

FAQs

Human measures are inadequate for cosmic realities; the Purāṇa shifts the listener from ordinary time to a divine/cosmic scale, encouraging humility and a long-view of dharma across ages.

Primarily within Vaṃśānucarita/Manvantara-style chronology and cosmic time-reckoning used to situate sarga/pratisarga narratives; it functions as a calendrical scaffold for Purāṇic history.

“Brahmā’s measure” signifies a higher order of perception: time expands with consciousness-level; the verse prepares the mind to contemplate vast cycles (yugas) beyond personal lifespan.