Adhyaya 45 — Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation
स्पर्शमात्रस्तु वै वायूरूपमात्रं समावृणोत् ।
ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह ॥
sparśamātras tu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot | jyotiś cāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha ||
സ്പർശമാത്രഗുണമുള്ള വായു രൂപംകൊണ്ട് ചുറ്റുമുറ്റി ആവൃതമായി. ജ്യോതിയും വികാരമേറ്റു രസ-തന്മാത്ര എന്ന സൂക്ഷ്മതത്ത്വം സൃഷ്ടിച്ചു.
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
Each successive emergence ‘contains’ or ‘covers’ the prior, suggesting increasing complexity. It encourages seeing sensory pleasures (taste, etc.) as later, compounded phenomena—not ultimate fulfillment.
Sarga: continues the tanmātra sequence toward the next gross element (water).
The progression from form to taste hints at condensation: from light/visibility toward liquidity and savor—symbolically, from cognition toward affect and attachment, which must be mastered.