Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyaya 38Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

दत्तात्रेय उवाच ।

एवमेतन्नरव्याघ्र यथैतद्व्याहृतं त्वया ।

ममेति मूलं दुःखस्य न ममेति च निर्वृतेः ॥

dattātreya uvāca |

evametannaravyāghra yathaitadvyāhṛtaṃ tvayā |

mameti mūlaṃ duḥkhasya na mameti ca nirvṛteḥ ||

ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരവ്യാഘ്രാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്. ‘എന്റെത്’ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം; ‘എന്റെത് അല്ല’ ശാന്തിയുടെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണം.

दत्तात्रेयःDattātreya (sage)
दत्तात्रेयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदत्तात्रेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus, in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एतत्this (statement/thing)
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
नरव्याघ्रO tiger among men
नरव्याघ्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणां व्याघ्रः)
यथाas, just as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as, just as)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
व्याहृतम्uttered, spoken
व्याहृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-आ-हृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री (सर्वनाम), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
ममof me, my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘मे/मम’ = my
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
मूलम्root, cause
मूलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
दुःखस्यof suffering
दुःखस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
ममof me, my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
निर्वृतेःof liberation/bliss (cessation)
निर्वृतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनिर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
Dattātreya to Jaḍa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Mamatā as duḥkha-mūlaRenunciation of ownershipLiberation (nirvṛti)

FAQs

The ethical pivot is relinquishing possessiveness: one may act responsibly in the world, yet inwardly drop the claim of ownership that breeds fear and grief.

This is dharma/jñāna upadeśa within narrative; it supports the Purāṇa’s instructional function rather than its genealogical or cosmic catalogues.

‘Na mama’ is a practical mantra of dis-identification: it severs the subtle knot tying consciousness to objects, echoing renunciatory and yogic interiorization.