Shloka 23

Adhyaya 37Cycle of Rebirth

सङ्गः सर्वात्मना त्याज्यः स चेत् त्यक्तुं न शक्यते ।

स सद्भिः सह कर्तव्यः सतां सङ्गो हि भेषजम् ॥

saṅgaḥ sarvātmanā tyājyaḥ sa cet tyaktuṃ na śakyate /

sa sadbhiḥ saha kartavyaḥ satāṃ saṅgo hi bheṣajam //

ലൗകികസംഗം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം. ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ സത്സംഗം ആശ്രയിക്കണം; സജ്ജനസംഗം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ഔഷധം.

सङ्गःattachment, association
सङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
सर्वात्मनाentirely, with one’s whole being
सर्वात्मना:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्व-आत्मन् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाव-प्रयोगेण तृतीया)
Formअव्ययभावः; तृतीया-एकवचन-रूपेण ‘सर्वथा/पूर्णतया’ (instrumental used adverbially)
त्याज्यःto be abandoned
त्याज्यः:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु) + यत् (कृत्)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृत्य-प्रत्यय (gerundive/obligatory), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण
सःthat (attachment)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
चेत्if
चेत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle ‘if’)
त्यक्तुम्to abandon
त्यक्तुम्:
Karma (कर्म/Object of ability)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) + तुमुन् (कृत्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक; ‘त्यक्तुं’ = to abandon
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
शक्यतेis possible
शक्यते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
सःthat (attachment)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
सद्भिःwith the good (virtuous people)
सद्भिः:
Sahakāraka (सहकारक/Associate)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; ‘सद्’ = good people
सहtogether with
सह:
Sahārtha (सहार्थ/With)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable)
कर्तव्यःshould be done/made
कर्तव्यः:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृत्य (gerundive/ought to be done), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण
सताम्of the good
सताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
सङ्गःassociation
सङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
भेषजम्medicine, remedy
भेषजम्:
Vidheyapada (विधेयपद/Predicate complement)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र विधेय-नाम (predicate noun)
Narrative voice (didactic instruction within the chapter’s dialogue context)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaSatsangaVairagya (detachment)Moksha-oriented ethics

FAQs

The verse frames social influence as a primary lever in spiritual life: if one cannot fully withdraw from worldly ties, one should deliberately choose ennobling company, because virtue is contagious and heals the mind’s afflictions.

This passage is primarily Dharmānushāsana (ethical instruction) rather than a direct Pancalakṣaṇa unit; it is ancillary teaching within the Purāṇic discourse, not sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita proper.

‘Saṅga’ also implies subtle identification (ahaṅkāra-based alignment). Choosing ‘sat-saṅga’ is presented as a therapeutic reorientation of consciousness toward sattva, which becomes the inner ‘medicine’ leading to discrimination (viveka).