Shloka 29

Adhyaya 23The Brahmin and His Wife

तुष्टाव गीर्भिश्च ततस्तत्र देवीṃ सरस्वतीम् ।

तन्मना नियताहारो भूत्वा त्रिषवणाप्लुतः ॥

tuṣṭāva gīrbhiś ca tatas tatra devīṁ sarasvatīm | tan-manā niyatāhāro bhūtvā triṣavaṇāplutaḥ ||

പിന്നീട് അവൻ അവിടെ ദേവി സരസ്വതിയെ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; മനസ്സ് അവളിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, നിയന്ത്രിത ആഹാരത്തിൽ ജീവിച്ച്, ത്രിസന്ധ്യകളിൽ സ്നാനം ചെയ്തു।

तुष्टावpraised
तुष्टाव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
गीर्भिःwith words/hymns
गीर्भिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ततःthen
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-शब्दात्)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (then/thereafter)
तत्रthere
तत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: ‘there’)
देवीम्the goddess
देवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular)
सरस्वतीम्Sarasvatī
सरस्वतीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular); देवीम्-शब्दस्य विशेष्य (apposition)
तत्-मनाःwith mind fixed on her/that
तत्-मनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् + मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; बहुव्रीहिः (yasya manaḥ tatra = whose mind is on that [goddess]); विशेषणम् (of the ascetic)
नियताहारःof regulated diet
नियताहारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनियत + आहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्मधारयः (regulated + food/intake); विशेषणम्
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having become’
त्रिषवणाप्लुतःbathed thrice daily
त्रिषवणाप्लुतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि + सवण + आप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्लु ‘to bathe’ + क्त, उपसर्ग आ-)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; तत्पुरुषः (triṣavaṇeṣu āplutaḥ = bathed at the three daily rites); क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्
Narrator: Jaḍa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Sarasvatī
Sarasvatī (goddess of speech/knowledge; here as iṣṭa-devatā of hymn and tapas)
Śākta devotion (to Sarasvatī)StotraTapas disciplineRitual purity (tri-sandhyā)

FAQs

Devotion is paired with discipline: praise (stotra) without self-regulation is incomplete; regulated food and sandhyā-aligned purification stabilize mind and speech.

Not pañcalakṣaṇa; it is sādhana-oriented narrative (Ākhyāna) with ritual markers.

Sarasvatī governs vāk (speech) and buddhi (intellect); tri-savaṇa purification symbolizes aligning prāṇa and mind with the day’s three energetic ‘gates,’ making mantra effective.