Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीयॆ मदालसावियोग नाम द्वाविंशोऽध्यायः ।

त्रयोविंशोऽध्यायः पुत्रावूचतुः स राजपुत्रः संप्राप्य वेगादात्मपुरं ततः ।

पित्रोरवन्दिषुः पादौ दिदृक्षुश्च मदालसाम् ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kuvalayāśvīye madālasāviyogo nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ | trayoviṃśo 'dhyāyaḥ putrāvūcatuḥ sa rājaputraḥ saṃprāpya vegād ātmapuraṃ tataḥ | pitror avandiṣuḥ pādau didṛkṣuś ca madālasām ||

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ കുവലയാശ്വചരിത്രത്തിൽ ‘മദാലസാവിയോഗം’ എന്ന ഇരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ പറഞ്ഞു. ആ രാജകുമാരൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ നഗരത്തിലെത്തി, മാതാപിതാക്കളുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു, മദാലസയെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्त्यर्थक अव्यय (quotative/closing particle)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—मार्कण्डेयस्य पुराणम् (षष्ठी-तत्पुरुष), ‘श्री’ उपपद-पूर्वक (honorific)
कुवलयाश्वीयॆin the Kuvalayāśva-related (section)
कुवलयाश्वीयॆ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुवलयाश्वीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘पुराणे’/section)
मदालसावियोगःseparation from Madālasā
मदालसावियोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमदालसा + वियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—मदालसायाः वियोगः (षष्ठी-तत्पुरुष)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक अव्यय (indeclinable meaning ‘named/called’)
द्वाविंशःtwenty-second
द्वाविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वाविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रयोविंशःtwenty-third
त्रयोविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयोविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रौthe two sons
पुत्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
ऊचतुःsaid (the two)
ऊचतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
राजपुत्रःthe prince
राजपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—राज्ञः पुत्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
संप्राप्यhaving reached
संप्राप्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), उपसर्गाः—सम्, प्र; अर्थः—‘प्राप्य/प्राप्त्वा’
वेगात्swiftly/with speed
वेगात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ (cause)
आत्मपुरम्his own city
आत्मपुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—आत्मनः पुरम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘thereupon/from there’
पित्रोःof (his) two parents
पित्रोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन
अवन्दिषुःpaid homage
अवन्दिषुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-वाद्/वन्द् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्गः—अव (here as preverb in text-tradition); अर्थः—‘वन्दनं चक्रुः’
पादौ(their) two feet
पादौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन
दिदृक्षुःwishing to see
दिदृक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + सन् (इच्छार्थक)
Formसन्नन्त-प्रातिपदिक (desiderative adjective/participle) from √दृश्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seeing-wishing’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मदालसाम्Madālasā
मदालसाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमदालसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
Colophon + narrative voice; ‘the two sons spoke’ indicates a dialogue shift within the story

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Textual colophon/metadataNarrative transitionFilial reverenceReunion/longing to see Madālasā

FAQs

The narrative re-centers on filial piety and family bonds: returning home includes honoring parents, and the emotional thread (desire to see Madālasā) drives the next chapter.

This is chiefly adhyāya-colophon plus Ākhyāna continuation; it is not a pancalakṣaṇa enumerative passage but part of the narrative framework.

The swift return to ‘one’s own city’ and bowing to parents can symbolize returning to one’s inner source and aligning with foundational principles before seeking the ‘beloved’ (Madālasā) as a figure of sought truth/wholeness.