Shloka 1
Adhyaya 16 — Surya's Dynasty
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ।
षोडशोऽध्यायः पितावाच कथितं मे त्वया वत्स संसारस्य व्यवस्थितम् ।
स्वरूपमतीहेयस्य घटीयन्त्रवदव्ययम् ॥
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvādo nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ | ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ pitāvāca kathitaṃ me tvayā vatsa saṃsārasya vyavasthitam | svarūpam atiheyasya ghaṭīyantravad avyayam ||
ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർകണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ ‘പിതാ-പുത്രസംവാദം’ എന്ന പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. പതിനാറാം അധ്യായം. പിതാവ് പറഞ്ഞു—പ്രിയ പുത്രാ, സംസാരത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധ പ്രവർത്തനം—അതിന്റെ സ്വരൂപം, കടക്കാൻ ദുഷ്കരം, നിരന്തരമായി, ജലഘടികാ-യന്ത്രംപോലെ—നീ എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു।
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Saṃsāra is presented as lawful and repetitive—like a clockwork—implying that ethical action (dharma) is the rational response to a structured moral universe, not a chaotic one.
This is framing and reflective commentary rather than one of the five marks; it supports the Purāṇa’s didactic function that contextualizes cosmology and genealogy within lived moral reality.
The water-clock metaphor suggests time-bound compulsion: beings revolve in cycles until insight breaks identification with the mechanism. ‘Hard to cross’ implies the need for jñāna and vairāgya in addition to ritual merit.