Shloka 59
Adhyaya 14 — Vaivasvata Manvantara
गावोऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा ।
जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः ॥
gāvo 'gnir jananī vipro jyeṣṭha-bhrātā pitā svasā /
jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭās tu padā nṛbhiḥ
ഗോവിനെ, അഗ്നിയെ, മാതാവിനെ, ബ്രാഹ്മണനെ, മൂത്ത സഹോദരനെ, പിതാവിനെ, സഹോദരിയെ, വിവാഹബന്ധത്തിലുള്ള സ്ത്രീബന്ധുക്കളെ, ഗുരുക്കന്മാരെയും വൃദ്ധരെയും കാലാൽ തള്ളുകയോ പാദസ്പർശംകൊണ്ട് അപമാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഭയങ്കര ഫലങ്ങൾ പിന്തുടരും।
{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Reverence (satkāra) toward sanctified beings and dharma-pillars—parents, teachers, elders, brāhmaṇas, cows, and fire—is non-negotiable in the Purāṇic ethic. Physical contempt (kicking) is treated as a direct violation of ṛta/dharma, producing severe karmic retribution.
Primarily ‘Vamśānucarita/Dharma’ material (ethical conduct and its fruits), not sarga/pratisarga. It functions as didactic naraka-varṇana (hell-description) used to reinforce varṇāśrama-dharma.
The ‘foot’ symbolizes egoic dominance and disrespect. To place it upon the sacred (agni, go, guru, mātṛ) is to invert the proper hierarchy of consciousness; the ensuing bondage imagery in later verses mirrors self-forged inner bondage.