Shloka 2
पाण्डवपरिचयः—विराटसभायां प्रकाशनम्
Identification of the Pāṇḍavas in Virāṭa’s Court
सो<मृष्यमाणो वचसाभिमृष्टो महारथेनातिरथस्तरस्वी । पर्याववर्ताथ रथेन वीरो भोगी यथा पादतलाभिमृष्ट:
so ’mṛṣyamāṇo vacasābhimṛṣṭo mahārathenātirathas tarasvī | paryāvavartātha rathena vīro bhogī yathā pādatalābhimṛṣṭaḥ ||
കുന്തീപുത്രനായ മഹാരഥന്റെ വാക്കുകളാൽ അപമാനിതനായ ആ വേഗശാലിയായ അതിരഥവീരൻ ആ നിന്ദ സഹിക്കാനായില്ല; അതുകൊണ്ട് കാലടിയിൽ ചവിട്ടപ്പെട്ട സർപ്പം പ്രതികാരത്തിനായി തിരിഞ്ഞുവരുന്നതുപോലെ, ദുര്യോധനനും തന്റെ രഥത്തോടുകൂടെ വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of harsh or humiliating speech: it wounds pride, provokes anger, and can cause a person to return with greater hostility—like a trampled serpent turning to bite. Restraint in words and patience in receiving criticism are implied safeguards against escalation.
A powerful warrior, insulted by another’s words, cannot bear the affront and turns his chariot back to retaliate. The simile of a serpent crushed underfoot conveys the sudden reversal and the intent to strike back.