Shloka 29
Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)
“आज देख लेना, जैसे प्रबल वेगसे आयी हुई जलकी बाढ़ किनारोंको काट-काटकर गिरा देती है, उसी प्रकार मैं कौरवदलके सैन्यसमूहोंको मार गिराऊँगा ।। ध्वजवृक्ष॑ पत्तितृणं रथसिंहगणायुतम् । वनमादीपयिष्यामि कुरूणामस्त्रतेजसा,“कौरवोंकी सेना एक जंगलके समान है, उसमें ध्वज ही वृक्ष हैं, पैदल सैनिक घास- फूस हैं तथा रथ ही सिंहोंके स्थानमें हैं। मैं अपने अस्त्र-शस्त्ररूपी अग्निसे आज इस कौरववनको जलाकर भस्म कर दूँगा
ajña dekh lena, yathā prabala-vegasa āyā huī jalakī bāḍha kinārān ko kāṭa-kāṭa kar girā detī hai, usī prakāraṃ ahaṃ kaurava-dalasya sainya-samūhān mārayiṣyāmi. dhvaja-vṛkṣaṃ pattitṛṇaṃ ratha-siṃha-gaṇāyutam | vanam ādīpayiṣyāmi kurūṇām astra-tejasā ||
ഇന്ന് നിങ്ങൾ കാണും— പ്രബല വേഗത്തിൽ വന്ന പ്രളയധാര കരകളെ മുറിച്ചുമുറിച്ച് ഇടിച്ചുതാഴ്ത്തുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ കൗരവസേനയുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നിലംപതിപ്പിക്കും. കൗരവരുടെ സൈന്യം ഒരു വനത്തെപ്പോലെ—ധ്വജങ്ങൾ അതിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ, പാദാതികൾ പുല്ലും ചവറും, രഥങ്ങൾ ആ വനത്തിലെ സിംഹങ്ങൾ. എന്റെ അസ്ത്രതേജസ്സെന്ന അഗ്നിയാൽ ഇന്ന് ഈ കൗരവ-വനം കത്തിച്ച് ഭസ്മമാക്കും.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses vivid metaphors to convey the overwhelming momentum of martial resolve: an army can be imagined as a ‘forest’ that can be consumed by the ‘fire’ of weapon-power. Ethically, it highlights the kṣatriya ideal of decisive action and the rhetoric of vows in war, while also implicitly warning that massed power—like a flood or fire—brings sweeping, often uncontrollable destruction.
A warrior (reported by Vaiśampāyana) proclaims a fierce vow to annihilate the Kaurava forces. He compares his impending assault to a flood eroding riverbanks and to a fire that will burn a forest—identifying banners as trees, infantry as grass, and chariots as lions—announcing that he will ‘ignite’ the Kuru host with the brilliance of his weapons.