Shloka 26
अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः
Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon
द्रोणं हि समरे को5न्यो योद्धुमहति फाल्गुनात् । रौद्र: क्षत्रियधर्मोडयं गुरुणा यदयुध्यत । इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिता:,“भला, युद्धमें अर्जुनके सिवा दूसरा कौन द्रोणाचार्यका सामना कर सकता है? यह क्षत्रियधर्म कितना भयंकर है कि शिष्यको गुरुसे युद्ध करना पड़ा है।” इस प्रकार वहाँ युद्धके मुहानेपर खड़े हुए योद्धा आपसमें बातें करते थे
droṇaṁ hi samare ko 'nyo yoddhum arhati phālgunāt | raudraḥ kṣatriyadharmo 'yaṁ guruṇā yad ayudhyata | ity abruvañ janās tatra saṅgrāma-śirasi sthitāḥ |
“സമരത്തിൽ ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) ഒഴികെ ദ്രോണാചാര്യനെ നേരിടാൻ യോഗ്യൻ മറ്റാരുണ്ട്? ഈ ക്ഷത്രിയധർമ്മം എത്ര രൗദ്രം—ശിഷ്യന് സ്വന്തം ഗുരുവിനോടേയും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടിവന്നു!” എന്ന് യുദ്ധമുഖത്ത് നിൽക്കുന്ന വീരർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harshness of kṣatriya-dharma: war can compel even a disciple to oppose his own guru. It frames this not as personal hatred but as a grim consequence of duty and circumstance, inviting reflection on the ethical cost of martial obligation.
At the battlefront, the assembled warriors comment on Droṇa’s formidable prowess and conclude that only Arjuna (Phālguna) is truly capable of meeting him in combat. They simultaneously lament the dreadful situation in which the guru–disciple bond is strained by warfare.