Shloka 6
Arjuna’s Concentrated Archery and the Rout of the Kaurava Mahārathas
Gāṇḍīva-Nirghoṣa Episode
कुरून् सम्मोहयामास मत्स्यो यानेन तत्त्ववित्,अश्वसंचालनका रहस्य जाननेवाले मत्स्यनरेशके पुत्रने रथकी चालसे कौरवोंको मोह (भ्रम) में डाल दिया--वे यह न जान सके कि रथ किस महारथीके पास जाना चाहता है। विराटनन्दन महाबली उत्तरको किसी ओरसे कोई भय नहीं था। उसने कृपाचार्यके रथके समीप जा रथद्वारा उनकी प्रदक्षिणा की। फिर उनके सामने जा वह रथ रोककर खड़ा हो गया
kurūn sammohayāmāsa matsyo yānena tattvavit | aśvasañcālanakā-rahasya-jñānena matsyanareśasya putro rathasya cālayā kurūn bhrāntim ānayat—te na jānīyuḥ rathaḥ kasya mahārathasya samīpaṃ gantum icchati | virāṭanandano mahābalī uttaro na kutracid bhayam apaśyat | sa kṛpācāryasya ratha-samīpaṃ gatvā rathena tasya pradakṣiṇāṃ cakāra | tataḥ purataḥ gatvā rathaṃ sthāpayitvā tiṣṭhāmāsa ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—തത്ത്വം അറിഞ്ഞും രഥചാലനരഹസ്യത്തിൽ നിപുണനുമായ മത്സ്യരാജപുത്രൻ രഥം അങ്ങനെ കൗശലത്തോടെ ഓടിച്ചു; കുരുക്കൾ മോഹിതരായി, രഥം ഏത് മഹാരഥന്റെ അടുക്കലേക്കാണ് പോകുന്നതെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയാനായില്ല. വിരാടന്റെ മഹാബലവാനായ പുത്രൻ ഉത്തരൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിർഭയനായിരുന്നു. അവൻ കൃപാചാര്യരുടെ രഥത്തിനടുത്തേക്ക് ചെന്നു രഥത്തിൽ തന്നേ വലത്തോട്ടു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; പിന്നെ അവരുടെ മുന്നിൽ രഥം നിർത്തി ദൃഢമായി നിന്നു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how skill and discernment can shape outcomes in conflict: tactical deception may be used to protect one’s aim, while courage is shown by approaching a formidable opponent without panic. It also reflects a code of conduct where even in battle, gestures like pradakṣiṇā can signal formal challenge and respect within kṣatriya norms.
The Matsya prince (Uttara) drives the chariot in a way that confuses the Kuru warriors about his intended target. He then moves close to Kṛpācārya’s chariot, circles it, and stops directly in front—positioning himself for a direct engagement.