Shloka 2
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
ततस्ते दक्षिणं तीरमन्वगच्छन् पदातय: । निवृत्तवनवासा हि स्वराष्ट्रं प्रेप्मवस्तदा । वसन्तो गिरिदुर्गेषु वनदुर्गेषु धन्विन:
tataste dakṣiṇaṁ tīram anvagacchan padātayaḥ | nivṛttavanavāsā hi svarāṣṭraṁ prepma vastadā | vasanto giridurgeṣu vanadurgeṣu dhanvinaḥ ||
അപ്പോൾ ആ പാദസൈന്യം തെക്കൻ തീരം പിന്തുടർന്ന് നീങ്ങി. വനവാസം അവസാനിപ്പിച്ച് അവർ സ്വന്തം രാജ്യത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു; ധനുര്ധരന്മാർ പർവ്വതദുർഗങ്ങളിലും വനദുർഗങ്ങളിലും താമസിച്ച് ജാഗ്രതയോടും സന്നദ്ധതയോടും കൂടി മുന്നേറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined transition from hardship to rightful return: after completing a prescribed period of forest-dwelling, one proceeds toward one’s rightful domain with vigilance and strategic restraint, using secure strongholds rather than reckless exposure.
A body of troops—especially infantry and archers—moves along the southern bank and begins the journey back toward their homeland after the end of their forest-stay, taking shelter in mountain and forest fortifications as they proceed.