Shloka 9
कालविभाग-निरूपणं तथा युद्धव्यवस्था
Time-Reckoning and Mobilization Counsel
“हमलोग मत्स्यदेशके उत्तरगोष्ठकी खोज करते हुए यहाँ आये और मत्स्यदेशीय सैनिकोंके साथ ही युद्ध करना चाहते थे। इस दशामें भी यदि अर्जुन हमसे युद्ध करने आया है, तो हम किसका अपराध कर रहे हैं? ।। त्रिगर्तानां वयं हेतोर्मत्स्यान् योद्धुमिहागता: । मत्स्यानां विप्रकारांस्ते बहूनस्मानकीर्तयन्,“मत्स्यनिवासियोंके साथ भी जो हम यहाँ युद्धके लिये आये हैं, वह अपने स्वार्थको लेकर नहीं, त्रिगर्तोंकी सहायताके उद्देश्यसे हमारा यहाँ आगमन हुआ है। त्रिगर्तोने हमारे सामने मत्स्यदेशीय सैनिकोंके बहुत-से अत्याचारोंका वर्णन किया था
vaishampāyana uvāca |
trigartānāṃ vayaṃ hetor matsyān yoddhum ihāgatāḥ |
matsyānāṃ viprakārāṃs te bahūn asmān akīrtayan ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ത്രിഗർത്തരുടെ നിമിത്തം ഞങ്ങൾ ഇവിടെ മത്സ്യരോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ വന്നതാണ്. മത്സ്യർ ചെയ്ത അനേകം അതിക്രമങ്ങളും അന്യായങ്ങളും അവർ ഞങ്ങളോട് വിവരിച്ചിരുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how warfare is often morally framed through claimed causes—here, intervention is justified as aid to allies and as response to alleged oppression. It invites reflection on the ethics of acting on second-hand reports and on how motives (hetu) are presented to legitimize conflict.
In the Virāṭa episode, forces aligned with the Trigartas come to fight the Matsyas. The speaker explains that their arrival is not for personal gain but to support the Trigartas, who had described many wrongs committed by the Matsyas, thereby providing a rationale for the impending battle.