Shloka 31
कालविभाग-निरूपणं तथा युद्धव्यवस्था
Time-Reckoning and Mobilization Counsel
परेषां विवरज्ञाने मनुष्यचरितेषु च । हस्त्यश्वरथचर्यासु खरोष्टाजाविकर्मणि,“दूसरोंके छिद्रको जानने या देखनेमें, मनुष्योंकी दिनचर्या बतानेमें, हाथी, घोड़े तथा रथयात्रा करनेका मुहूर्त आदिसे निकालनेमें, गदहों, ऊँटों, बकरों और भेड़ोंकी गुण-दोष- समीक्षा एवं चिकित्सा आदिमें गोधनके संग्रह और परीक्षणमें, गलियों तथा घरके श्रेष्ठ दरवाजोंपर किये जानेवाले मांगलिक कृत्यमें, नवीन अन्नका इष्टिद्वारा संस्कार कराने तथा अन्नमें केश-कीट आदि गिर जानेसे जो दोष आता है, उनपर विचार करनेमें भी पण्डितोंकी राय लेनी चाहिये। ऐसे ही कार्योंमें उनकी शोभा है
pareṣāṃ vivarajñāne manuṣyacariteṣu ca | hasty-aśva-ratha-caryāsu kharoṣṭājāvi-karmaṇi ||
മറ്റുള്ളവരുടെ ദൗർബല്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിലും, മനുഷ്യരുടെ ആചാര-വ്യവഹാരങ്ങളും ദിനചര്യയും മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളുടെ കൈകാര്യം ചെയ്യലിലും, കൂടാതെ കഴുത, ഒട്ടകം, ആട്, ചെമ്മരി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജോലികളിലും—ഇവയിൽ പണ്ഡിതരുടെ ഉപദേശം തേടണം; ഇത്തരത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളിലാണ് അവരുടെ ശോഭ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes relying on qualified, learned counsel in specialized and consequential matters—especially those involving judgment about people and practical management—so that decisions are grounded in expertise rather than guesswork.
Vaiśampāyana continues a didactic passage, listing domains of practical and social knowledge (reading others’ weaknesses, understanding human behavior, and managing animals and vehicles) to illustrate where the advice of experts is appropriate and beneficial.