Shloka 5
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
उस समय उन्होंने मन-ही-मन अग्निदेवके प्रसादस्वरूप प्राप्त हुए अपने सुवर्णमय ध्वजका चिन्तन किया, जिसपर मूर्तिमान् वानर उपलक्षित होता है और जिसकी लंबी पूँछ सिंहके समान है। वह ध्वज क्या था, विश्वकर्माकी बनायी हुई दैवी माया थी, जो रथरमें संयुक्त हो जाती थी। अग्निदेवने अर्जुनका मनोभाव जानकर उस ध्वजपर स्थित रहनेके लिये भूतोंको आदेश दिया ।। सपताकं विचित्राड़ूं सोपासड्रं महाबलम् | खात् पपात रथे तूर्ण दिव्यरूपं मनोरमम्,तत्पश्चात् पताका तथा विचित्र अंग और उपांगोंसहित वह अतिशय शक्तिशाली दिव्यरूप मनोरम ध्वज तुरंत ही आकाशसे अर्जुनके रथपर आ गिरा
vaishampāyana uvāca |
sa-patākaṃ vicitrāṅgaṃ sopāṅgaṃ mahābalam |
khāt papāta rathe tūṛṇaṃ divyarūpaṃ manoramam ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ അഗ്നിദേവന്റെ പ്രസാദമായി ലഭിച്ച തന്റെ സ്വർണമയ ധ്വജത്തെ ധ്യാനിച്ചു; അതിൽ മൂർത്തിമാനായ വാനരചിഹ്നം തെളിഞ്ഞിരുന്നു, അതിന്റെ ദീർഘവാൽ സിംഹവാലിനോട് സാമ്യം പുലർത്തി. ആ ധ്വജം വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച ദൈവീ മായയായിരുന്നു; അത് രഥത്തോട് സംയുക്തമാകുമായിരുന്നു. അർജുനന്റെ മനോഭാവം അറിഞ്ഞ അഗ്നിദേവൻ ധ്വജത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഭൂതങ്ങളെ അവിടെ തന്നെ പാർക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. തുടർന്ന് പതാകയോടുകൂടി, വിചിത്രമായ അംഗ-ഉപാംഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, അതിമഹാബലമുള്ള, ദിവ്യവും മനോഹരവുമായ ആ ധ്വജം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പതിച്ച് അർജുനന്റെ രഥത്തിന്മേൽ വീണിറങ്ങി।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sacred power supports righteous effort: when a warrior’s mind is steady and aligned with duty, divine protection may manifest as strength, clarity, and auspicious signs—here symbolized by the heavenly standard.
A magnificent, divinely formed banner—complete with ornate parts—swiftly descends from the sky and comes to rest on Arjuna’s chariot, marking the arrival of a powerful protective emblem before the coming action.