Shloka 3
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
इस प्रकार श्रीमह्य भारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें यगुधिछ्ठिर आदिकी परस्पर मन्त्रणाविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,इन्द्रसेनमुखा श्लेमे रथानादाय केवलान् | यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मति: अब मेरी सलाह यह है कि ये पुरोहित धौम्यजी रसोइयों तथा पाकशालाध्यक्षके साथ राजा ट्रुपदके घर जाकर रहें और वहाँ हमारे अग्निहोत्रकी अग्नियोंकी रक्षा करें तथा ये इन्द्रसेन आदि सेवकगण केवल रथोंको लेकर शीघ्र यहाँसे द्वारकाको चले जायेँ वैशम्पायन उवाच एवं तेडन्योन्यमामन्त्रय कर्माण्युक्त्वा पृथक् पृथक् । धौम्यमामन्त्रयामासु: स च तान् मन्त्रमब्रवीत् /
yudhiṣṭhira uvāca | indrasenamukhāḥ śleme rathān ādāya kevalān | yāntu dvāravatīṃ śīghram iti me vartate matiḥ || vaiśampāyana uvāca | evaṃ te 'nyonyam āmantrya karmāṇy uktvā pṛthak pṛthak | dhaumyam āmantrayām āsuḥ sa ca tān mantram abravīt ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രസേന മുതലായ സേവകർ രഥങ്ങൾ മാത്രം എടുത്തുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ ദ്വാരവതിയിലേക്കു പോകട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവർ പരസ്പരം ആലോചിച്ച്, ഓരോരുത്തരുടെയും കാര്യങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് നിശ്ചയിച്ച്, പുരോഹിതൻ ധൗമ്യനെ വിളിച്ചു; ധൗമ്യൻ അവർക്കു ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even under pressure, leadership grounded in dharma expresses itself as orderly delegation, restraint (taking only what is necessary), and reliance on wise counsel—here, Yudhiṣṭhira’s measured plan and the consultation of the family priest Dhaumya.
As the Pāṇḍavas prepare for concealment in the Virāṭa episode, Yudhiṣṭhira directs Indrasena and the attendants to depart swiftly for Dvāravatī with only the chariots. The group then mutually takes leave, assigns duties, and summons Dhaumya, who offers further guidance.