Shloka 1
Nakula’s Reception in Matsya: Appointment as Aśvasūta
Horse-master
हि >> आय न (हुक हि ० एकादशोब< ध्याय: अर्जुनका राजा विराटसे मिलना और राजाके द्वारा कन्याओको नृत्य आदिकी शिक्षा देनेके लिये उनको नियुक्त करना वैशम्पायन उवाच अथापरोड<दृश्यत रूपसम्पदा सत्रीणामलड्कारधरो बृहत्पुमान् | प्राकारवप्रे प्रतिमुच्य कुण्डले दीर्घे च कम्बूपरि हाटके शुभे,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर नगरकी चहारदीवारीके पीछे जो मिट्टीका ऊँचा टीला था, उसके समीप रूप-सम्पदासे सुशोभित एक दूसरा पुरुष दिखायी दिया। उसका डील-डौल ऊँचा था। उसने स्त्रियोंक लिये उचित आभूषण पहन रखे थे तथा कानोंमें बड़े-बड़े कुण्डल और हाथोंमें शंखकी चूड़ियाँ पहनकर उनके ऊपर सोनेके सुन्दर कंगन धारण कर लिये थे
vaiśampāyana uvāca | athāparo 'dṛśyata rūpasampadā strīṇām alaṅkāradharo bṛhatpumān | prākāravapre pratimucya kuṇḍale dīrghe ca kambūpari hāṭake śubhe ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് നഗരപ്രാകാരത്തിന്റെ പിന്നിലെ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള ഉയർന്ന വപ്രത്തിനരികെ മറ്റൊരു പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—രൂപസമ്പത്താൽ ദീപ്തൻ, എന്നാൽ സ്ത്രീകൾക്കു യോജിച്ച ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, ഉയർന്നും ഗൗരവമുള്ള ദേഹധാരിയുമായിരുന്നു. അവൻ അവിടെ ദീർഘകുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞു; ശംഖവളകളുടെ മീതെ ശുഭസ്വർണ്ണകങ്കണങ്ങളും ധരിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic prudence: when a vow, safety, and a larger righteous goal are at stake, concealment of identity and adoption of an appropriate role can be ethically justified. It underscores self-control and strategic adaptation without abandoning one’s inner duty.
During the Pāṇḍavas’ incognito period, a tall man appears near the city rampart wearing women’s ornaments—an introduction to Arjuna in the guise of Bṛhannalā, preparing to enter Virāṭa’s city and take up a suitable position (later as a dance/music teacher) while remaining unrecognized.