Shloka 163
अगस्त्य-वातापि-उपाख्यानम्
Agastya and Vātāpi: Ilvala’s stratagem; Lopāmudrā’s emergence
पुनर्वेत्स्यसि तां लक्ष्मीमेष पन्था: सनातन: । यशोहीन दैत्य पूर्णतः विनष्ट हो गये, किंतु धर्मशील देवताओंने पवित्र समुद्रों, सरिताओं, सरोवरों और पुण्यप्रद आश्रमोंकी यात्रा की। पाण्डुनन्दन! वहाँ तपस्या, यज्ञ और दान आदि करके महात्माओंके आशीर्वादसे वे सब पापोंसे मुक्त हो कल्याणके भागी हुए। इस प्रकार उत्तम नियम ग्रहण करके किसीसे भी कोई प्रतिग्रह न लेकर देवताओंने तीर्थोमें विचरण किया; इससे उन्हें उत्तम ऐश्वर्यकी प्राप्ति हुई। नृपश्रेष्ठ! जहाँ राजा धर्मके अनुसार बर्ताव करते हैं वहाँ वे सब शत्रुओंको नष्ट कर देते हैं और उनका राज्य भी बढ़ता रहता है। राजेन्द्र! इसलिये तुम भी भाइयोंसहित तीर्थोमें स्नान करके खोयी हुई राजलक्ष्मी प्राप्त कर लोगे। यही सनातन मार्ग है
punar vetsyasi tāṁ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ | yaśohīnā daityāḥ pūrṇataḥ vinaṣṭāḥ, kintu dharmaśīlā devatāḥ pavitrān samudrān saritāḥ sarovarāṇi puṇyapradān āśramāṁś ca paryaṭan kṛtvā | pāṇḍunandana! tatra tapasā yajñena dānena ca mahātmāśīrvādāt te sarve pāpebhyo muktāḥ kalyāṇabhāginaḥ babhūvuḥ | evaṁ uttamān niyamān gṛhītvā kasyacid api pratigrahaṁ na gṛhṇantaḥ devatā tīrtheṣu vicacāraḥ; tataḥ teṣām uttamam aiśvaryaṁ prāptam | nṛpaśreṣṭha! yatra rājāno dharmānusāreṇa vartante tatra te sarvān śatrūn nāśayanti rājyaṁ ca vardhate | rājendra! tasmāt tvam api bhrātṛbhiḥ saha tīrtheṣu snātvā naṣṭāṁ rājalakṣmīṁ prāpsyasi | eṣa eva sanātanaḥ panthāḥ ||
നീ വീണ്ടും ആ രാജലക്ഷ്മി വീണ്ടെടുക്കും—ഇതുതന്നെ സനാതന മാർഗം. യശസ്സില്ലാത്ത ദൈത്യർ പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു; എന്നാൽ ധർമ്മനിഷ്ഠരായ ദേവന്മാർ പവിത്ര സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, പുണ്യപ്രദ ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി. പാണ്ഡുനന്ദനാ! അവിടെ അവർ തപസ്സും യജ്ഞവും ദാനവും ചെയ്തു; മഹർഷിമാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി ക്ഷേമത്തിന്റെ അവകാശികളായി. ഉത്തമനിയമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, ആരിൽ നിന്നുമും പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിക്കാതെ, ദേവന്മാർ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു; അതിലൂടെ അവർ പരമ ഐശ്വര്യം നേടി. നൃപശ്രേഷ്ഠാ! രാജാക്കന്മാർ ധർമ്മാനുസാരം പെരുമാറുന്നിടത്ത് അവർ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുകയും രാജ്യം വളരുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നീയും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം തീർത്ഥസ്നാനം ചെയ്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട രാജലക്ഷ്മി വീണ്ടെടുക്കും—ഇതുതന്നെ ശാശ്വത മാർഗം.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Dharma-based conduct—especially pilgrimage, self-discipline, austerity, sacrifice, and charity without dependence on others’ gifts—purifies past faults and restores prosperity; for kings, righteous governance is the enduring means to defeat enemies and expand the realm.
Lomaśa instructs the Pāṇḍava king (addressed as Pāṇḍunandana) that the gods regained prosperity by touring sacred places and practicing tapas, yajña, and dāna while avoiding pratigraha; he urges the king and his brothers to do the same to recover their lost royal fortune.