Shloka 2
Āraṇyaka-parva Adhyāya 44 — Arjuna’s Entry into Nandana and Audience with Indra
Devanagari script
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्म नृपात्मजम् । प्रवेशयामासुरथो पुरन्दरनिवेशनम्,राजकुमार अर्जुनको पाद्य, (अर्घ्य)) आचमनीय आदि उपचार अर्पित करके देवताओं ने उन्हें इन्द्रभवनमें पहुँचा दिया
Transliteration
pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam | praveśayāmāsur atho purandara-niveśanam ||
Translation
പാദ്യവും ആചമനീയവും മുതലായ ഉപചാരജലങ്ങൾ സ്വീകരിപ്പിച്ച്, ദേവന്മാർ രാജകുമാരനായ അർജുനനെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) വസിക്കുന്ന ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
Word by Word
पाद्यम्water for washing the feet
पाद्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाद्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आचमनीयम्water for sipping (for rinsing the mouth)
आचमनीयम्:
Karma
TypeNoun
Rootआचमनीय
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
प्रतिगृह्यhaving received/accepted
प्रतिगृह्य:
TypeVerb
Rootप्रतिग्रह्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
नृपात्मजम्the king’s son (prince)
नृपात्मजम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृपात्मज
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रवेशयामासुःthey caused (him) to enter / led (him) in
प्रवेशयामासुः:
TypeVerb
Rootप्र-विश् (causative प्रवेशय-)
Formलिट् (perfect), Third, Plural, Parasmaipada
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पुरन्दरनिवेशनम्Purandara’s dwelling (Indra’s abode)
पुरन्दरनिवेशनम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरन्दर-निवेशन
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaA
ArjunaI
Indra (Purandara)I
Indra’s abode (Purandara-niveśana)T
the gods (devāḥ)P
pādyaĀ
ācamanīyaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes