Shloka 1
अप. ऋा- [हुक है आम पजञ्चत्रिशोड्ध्याय: दुःखित भीमसेनका युधिष्ठिरको युद्धके लिये उत्साहित करना भीमसेन उवाच संधि कृत्वैव कालेन ह्ुन्तकेन पतत्त्रिणा । अनन्तेनाप्रमेयेण स्रोतसा सर्वहारिणा,भीमसेन बोले--महाराज! आप फेनके समान नश्वर, फलके समान पतनशील तथा कालके बन्धनमें बँधे हुए मरणधर्मा मनुष्य हैं तो भी आपने सबका अन्त और संहार करनेवाले, बाणके समान वेगवान, अनन्त, अप्रमेय एवं जलस्रोतके समान प्रवाहशील लंबे कालको बीचमें देकर दुर्योधनके साथ सन्धि करके उस कालको अपनी आँखोंके सामने आया हुआ मानते हैं
bhīmasena uvāca | sandhiṃ kṛtvaiva kālena hūntakena patattriṇā | anantenāprameyeṇa srotasā sarvahāriṇā ||
ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, നിങ്ങൾ കാലത്തോടുതന്നെ സന്ധി ചെയ്തതുപോലെയാണ്—ആ കാലം പറക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ നിരന്തരം പായുന്നു, അമ്പുപോലെ അതിവേഗം; അനന്തവും അളക്കാനാവാത്തതും; നദീപ്രവാഹംപോലെ എല്ലാം കവർന്നുകൊണ്ടുപോകുന്നതുമാണ്. എന്നിട്ടും നിങ്ങൾ ആ കാലം കണ്ണുമുമ്പിൽ തന്നെയുണ്ടെന്നപോലെ കരുതി, അതിന്റെ പേരിൽ ദുര്യോധനനോടു സമാധാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is swift, immeasurable, and inevitably carries all things away; therefore delaying righteous action through complacent compromise is ethically risky. Bhīma’s point is that a kṣatriya should not let the fleeting nature of life and the unstoppable flow of time become an excuse for inaction when justice demands resolve.
In the forest exile, Bhīma addresses Yudhiṣṭhira and criticizes a policy of conciliation with Duryodhana. Using vivid metaphors for Time—like a flying bird and an all-sweeping river—he urges Yudhiṣṭhira to recognize urgency and to be stirred toward decisive action rather than prolonged compromise.