Adhyaya 304
Chapter Arc: वन के एकांत में, दानवीर कर्ण के भीतर उठती प्रतिज्ञा-सी कठोरता को सूर्यदेव स्वयं संबोधित करते हैं—मानो पिता अपने पुत्र के भाग्य पर अंतिम बार हाथ रख रहा हो। → सूर्य कर्ण को सावधान करते हैं कि इन्द्र छल से उसके कुण्डल-कवच हरने आएँगे। वे समझाते हैं कि कीर्ति का मार्ग प्राण-विरोध (आत्म-विनाश) नहीं, बल्कि देह-रक्षा के साथ धर्म-पालन है; जीवित रहने पर ही माता-पिता, पुत्र और बन्धु अर्थ पाते हैं। → सूर्य का निर्णायक आदेश—‘इन्द्र को कुण्डल मत देना’; और साथ ही तीखा तर्क कि जो कीर्ति प्राणों को खा कर मिलती है, वह अंततः प्राणों सहित ही चली जाती है—यह उपदेश कर्ण की दान-प्रतिज्ञा पर सीधा प्रहार बनता है। → सूर्य कर्ण को यह भी दिखाते हैं कि कुण्डलों से वह आकाश में विशाखा-नक्षत्रों के बीच चन्द्रमा-सा शोभित है—अर्थात यह केवल आभूषण नहीं, जीवन-रक्षा का कवच है। अध्याय का अंत सूर्य की चेतावनी और कर्ण के सामने खड़े धर्म-संकट की स्पष्टता पर टिकता है। → इन्द्र जब याचक-वेष में आएँगे, तब कर्ण सूर्य की आज्ञा मानेगा या अपनी दान-कीर्ति की प्रतिज्ञा?
Shlokas
Verse 1
आकर () है एकाधिकांत्रेशततमो<ध्याय: सूर्यका कर्णको समझाते हुए उसे इन्द्रको कुण्डल न देनेका आदेश देना सूर्य उवाच माहितं कर्ण कार्षीस्त्वमात्मन: सुहृदां तथा । पुत्राणामथ भार्याणामथो मातुरथो पितु:
സൂര്യൻ പറഞ്ഞു—കർണാ! നിനക്കും നിന്റെ സുഹൃത്തുകൾക്കും, പുത്രന്മാർക്കും ഭാര്യമാർക്കും, കൂടാതെ മാതാപിതാക്കൾക്കും അനർത്ഥം വരുത്തരുത്।
Verse 2
शरीरस्याविरो धेन प्राणिनां प्राणभृद्धर । इष्यते यशस: प्राप्ति: कीर्तिश्ष त्रिदिवे स्थिरा
പ്രാണധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വീരാ! ശരീരസംരക്ഷണത്തിന് വിരോധമാകാതെ ഇരിക്കുമ്പോഴേ ജീവികൾക്ക് ഇഹലോകത്തിൽ യശസ്സും സ്വർഗത്തിൽ സ്ഥിരകീർത്തിയും അഭിലഷണീയമാകൂ।
Verse 3
यस्त्वं प्राणविरोधेन कीर्तिमिच्छसि शाश्वतीम् । सा ते प्राणान् समादाय गमिष्यति न संशय:
നീ പ്രാണവിരോധത്തോടെ (പ്രാണനാശം വരുത്തി) ശാശ്വത കീർത്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, സംശയമില്ല—ആ കീർത്തി നിന്റെ പ്രാണങ്ങളെ എടുത്തുകൊണ്ടേ പോകും।
Verse 4
जीवतां कुरुते कार्य पिता माता सुतास्तथा । ये चान्ये बान्धवा: केचिल्लोके5स्मिन् पुरुषर्षभ
പുരുഷർഷഭാ! ഈ ലോകത്തിൽ പിതാവും മാതാവും പുത്രന്മാരും, കൂടാതെ മറ്റ് ബന്ധുക്കളും—എല്ലാവരും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരിലൂടെയേ തങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധി നേടൂ।
Verse 5
राजानश्न नरव्याप्र पौरुषेण निबोध तत् । कीर्तिश्व जीवत: साध्वी पुरुषस्य महाद्युते
രാജാവേ, നരവ്യാഘ്രാ! പൗരുഷത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് ഗ്രഹിക്ക—മഹാതേജസ്സുള്ള പുരുഷന് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴുതന്നെ സത്കീർത്തി ഒരു ശ്രേഷ്ഠ സഹചാരിയാകുന്നു।
Verse 6
महातेजस्वी नरश्रेष्ठ] राजालोग भी जीवित रहनेपर ही पुरुषार्थसे कीर्तिलाभ करते हैं। इस बातको समझो; जीवित पुरुषके लिये ही कीर्ति अच्छी मानी गयी है ।।
സൂര്യൻ പറഞ്ഞു—മരിച്ചവന്, ചിതാഗ്നിയിൽ ദേഹം ചാരമായവന്, കീർത്തിയാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? മരിച്ചവൻ കീർത്തിയെ അറിയുകയില്ല; കീർത്തിജന്യമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനാണ്. അതിനാൽ മനസ്സിലാക്കുക—ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴേ പുരുഷാർത്ഥം സ്ഥിരമായ യശസ്സായി ഫലിക്കുന്നു.
Verse 7
मृतस्य कीर्तिर्मित्यस्य यथा माला गतायुष: । अहं तु त्वां ब्रवीम्येतद् भक्तो उसीति हितेप्सया
മരിച്ചവന്റെ കീർത്തി ശവത്തിന്റെ കഴുത്തിൽ തൂങ്ങിയ മാലപോലെ വ്യർത്ഥമാണ്. നീ എന്റെ ഭക്തൻ; അതിനാൽ നിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഇത് പറയുന്നു—ശൂന്യമായ യശസ്സിൽ മോഹിക്കരുത്; ജീവനും ധർമ്മവും നിലനിർത്തുന്നതിനെ തന്നേ സ്വീകരിക്ക.
Verse 8
भक्तिमन्तो हि मे रक्ष्या इत्येतेनापि हेतुना । भक्तो5यं परया भक्त्या मामित्येव महाभुज । ममापि भक्तिरुत्पन्ना स त्वं कुरु वचो मम
എന്റെ ഭക്തന്മാരെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് തന്നെയാണ്—ഈ കാരണത്താലും ഞാൻ നിന്റെ ഹിതത്തിനായി പറയുന്നു. ഹേ മഹാബാഹോ! ‘ഇവൻ എന്റെ ഭക്തൻ; പരമഭക്തിയോടെ എന്നെയേ ആരാധിക്കുന്നു’ എന്ന് ചിന്തിച്ച് എനിക്കും നിനക്കോടു സ്നേഹം ഉണർന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വചനം അനുസരിക്ക.
Verse 9
अस्ति चात्र परं किज्चिदशध्यात्मं देवनिर्मितम् । अततश्न त्वां ब्रवीम्येतत् क्रियतामविशड्कया
ഇവിടെ ദേവനിർമ്മിതമായ ഒരു പരമമായ ആത്മരഹസ്യവും ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—ഞാൻ നിർദേശിച്ചതെല്ലാം സംശയമില്ലാതെ നടപ്പാക്കുക.
Verse 10
देवगुहां त्वया ज्ञातुं न शक््यं पुरुषर्षभ । तस्मान्नाख्यामि ते गुह्ां काले वेत्स्यति तद् भवान्
സൂര്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുരുഷർഷഭാ, ദേവന്മാരുടെ ഗൂഢാലോചന നീ ഇപ്പോൾ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ ആ രഹസ്യം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല. കാലം വന്നാൽ, ഹേ പുരുഷരത്നമേ, നീ അതിനെ സ്വയം അറിയും.
Verse 11
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि त्वं राधेय निबोध तत् । मास्मै ते कुण्डले दद्या भिक्षिते वजपाणिना
രാധേയാ! ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുതന്നെ വീണ്ടും പറയുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക. വജ്രപാണിയായ ഇന്ദ്രൻ ഭിക്ഷക്കാരനായി വന്നാലും നീ നിന്റെ ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ അവനു നൽകരുത്.
Verse 12
शोभसे कुण्डलाभ्यां च रुचिराभ्यां महायुते । विशाखयोर्मध्यगत: शशीव विमले दिवि
മഹാദ്യുതേ! ഈ രണ്ടു മനോഹര കുണ്ഡലങ്ങളാൽ നീ അങ്ങനെ ശോഭിക്കുന്നു; നിർമലമായ ആകാശത്തിൽ ‘വിശാഖ’ എന്ന ഇരട്ട നക്ഷത്രങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ പ്രകാശിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
Verse 13
कीर्तिश्नव जीवत: साध्वी पुरुषस्येति विद्धि तत् प्रत्याख्येयस्त्वया तात कुण्डलार्थे सुरेश्वर:
ഇത് നന്നായി അറിഞ്ഞുകൊൾക: ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുരുഷനു മാത്രമേ കീർത്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രശംസനീയമായുള്ളൂ. അതിനാൽ, മകനേ! കുണ്ഡലങ്ങൾ തേടി വന്ന ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെ നീ നിരസിക്കണം.
Verse 14
शक्या बहुविधैर्वाक्यै: कुण्डलेप्सा त्वयानघ । विहन्तुं देवराजस्य हेतुयुक्तै: पुन: पुन:
അനഘാ! കാരണയുക്തമായ പലവിധ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞ്, ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രന്റെ കുണ്ഡലങ്ങൾ നേടാനുള്ള ആഗ്രഹം നീ തകർക്കാൻ കഴിയും.
Verse 15
हेतुमदुपपन्नार्थर्माधुर्यकृत भूषणै: । पुरन्दरस्य कर्ण त्वं बुद्धिमेतामपानुद
കർണാ! ഉറച്ച കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, നാനാവിധ യുക്തികൾ മുന്നോട്ടുവെച്ച്, മാധുര്യത്തോടെ അലങ്കരിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്—പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) കുണ്ഡലങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളാനുള്ള ഈ ഉദ്ദേശം നീ തിരിച്ചു വിടുക.
Verse 16
त्वं हि नित्यं नरव्याप्र स्पर्थसे सव्यसाचिना । सव्यसाची त्वया चेह युधि शूर: समेष्यति,नरव्याप्र! तुम सदा अर्जुनसे स्पर्धा रखते हो अत: शूरवीर अर्जुन युद्धमें कभी तुमसे अवश्य भिड़ेगा
സൂര്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! നീ നിത്യവും സവ്യസാചി (അർജുനൻ)യോടു മത്സരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ആ ശൂരനായ സവ്യസാചി ഈ യുദ്ധത്തിൽ തീർച്ചയായും നിന്നോടു സമരസമ്മുഖമാകും।
Verse 17
न तु त्वामर्जुन: शक्त: कुण्डलाभ्यां समन्वितम् । विजेतुं युधि यद्यस्य स्वयमिन्द्र: सखा भवेत्
നീ ഈ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരിക്കുന്നിടത്തോളം അർജുനന് യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ജയിക്കാനാവില്ല; സ്വയം ഇന്ദ്രൻ പോലും അവന്റെ സഖാവായി വന്നാലും.
Verse 18
तस्मान्न देये शक्राय त्वयैते कुण्डले शुभे । संग्रामे यदि निर्जेतुं कर्ण कामयसे<र्जुनम्,अतः कर्ण! यदि तुम समरभूमिमें अर्जुनको जीतनेकी अभिलाषा रखते हो तो इन्द्रको ये दोनों शुभ कुण्डल कदापि न देना
അതുകൊണ്ട്, ഹേ കർണാ! നീ സമരത്തിൽ അർജുനനെ ജയിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ രണ്ടു ശുഭ കുണ്ഡലങ്ങൾ ശക്രനു (ഇന്ദ്രനു) ഒരിക്കലും നൽകരുത്.
Verse 300
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपवके अन्तर्गत कुण्डलाहरणपर्वमें सूर्यकर्णसंवादविषयक तीन सौवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിനകത്തുള്ള കുണ്ഡലാഹരണപർവത്തിൽ സൂര്യ-കർണസംവാദവിഷയകമായ മൂന്നുനൂറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 301
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि सूर्यकर्णसंवादे एकाधिकत्रिशततमो<5 ध्याय:
ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിൽ കുണ്ഡലാഹരണപർവത്തിൽ സൂര്യ-കർണസംവാദത്തിൽ മൂന്നുനൂറ്റി ഒന്നാം അധ്യായം।
Verse 309
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत कुण्डलाहरणपर्वमें सूर्य-कर्णसंवादविषयक तीन सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വാന്തർഗതമായ കുണ്ഡലഹരണപർവ്വത്തിൽ സൂര്യ–കർണസംവാദവിഷയകമായ മുന്നൂറ്റി ഒന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.