Adhyaya 287
Karṇa-kuṇḍala-kavaca-jijñāsā; Kuntibhoja’s hospitality and Pṛthā’s appointment (कर्णकुण्डलकवचजिज्ञासा)
Upa-parva: Kuntī–Sūrya–Karna Upākhyāna (Account of Kuntī’s boon and Karṇa’s birth-marks)
Janamejaya questions Vaiśaṃpāyana about the concealed matter concerning Karṇa—specifically, what his kuṇḍalas and kavaca were like and from where they originated. Vaiśaṃpāyana agrees to disclose the secret and begins by narrating an earlier court episode: a formidable, radiant brāhmaṇa ascetic arrives before King Kuntibhoja, requesting permission to reside and take alms-food in the king’s house under conditions of non-interference, freedom of movement, and respectful treatment regarding bed and seat. Kuntibhoja consents and then introduces his virtuous daughter Pṛthā (Kuntī), instructing her to serve and honor the guest without contempt and to grant whatever the ascetic asks, emphasizing the high spiritual power of brāhmaṇas and the dangers of provoking them. He further frames Pṛthā’s lineage and upbringing, urging humility and careful conduct so that pleasing the boon-giving ascetic will yield welfare for the household and avert ruin. The chapter thus sets the ritual-ethical and interpersonal preconditions for the later revelation about Karṇa’s divine paternity and birth-marks.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—जब वानर-सेना शिविर में प्रवेश ही कर रही थी, तभी रावणानुगा राक्षसों की टुकड़ियाँ अचानक धावा बोल देती हैं, मानो अँधेरे से निकली हुई विपत्ति। → राक्षस अन्तर्धान-विद्या से अदृश्य होकर वार करते हैं; विभीषण उनकी चाल पहचानकर ‘अन्तर्धान-वध’ का उपाय करता है। उधर दोनों सेनाओं में जो-जिसे अपने योग्य प्रतिद्वन्द्वी समझता है, वही उससे भिड़ जाता है—युद्ध एक-एक युगल-द्वन्द्व में बँटकर और भी उग्र हो उठता है। → रावण स्वयं राम पर शक्ति-शूल-खड्ग की वर्षा करता है और राम भी रावण पर तीक्ष्ण आयस बाणों से प्रत्याघात करते हैं; साथ ही विभीषण और प्रहस्त के बीच पंखयुक्त बाणों की घोर वर्षा होती है। महास्त्रों का ऐसा समागम होता है कि त्रिलोकी तक कम्पित-सी प्रतीत होती है। → युद्ध का वेग देवासुर-संग्राम जैसा भयावह बनकर स्थिर हो जाता है—कोई पक्ष निर्णायक रूप से टूटता नहीं, पर दोनों ओर की शक्ति और संकल्प की पराकाष्ठा प्रकट हो जाती है। → राम-रावण का द्वन्द्व और महास्त्रों की टक्कर अगले क्षण किस ओर झुकेगी—यह अनिर्णीत रहकर कथा को आगे धकेल देती है।
Shlokas
Verse 1
हि आय न (0) हि २ 7 पज्चाशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीराम और रावणकी सेनाओंका दन्डयुद्ध मार्कण्डेय उवाच ततो निविशमानांस्तान् सैनिकान् रावणानुगा: । अभिजममुर्गणानेके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— യുധിഷ്ഠിരാ! ആ സൈനികർ പാളയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് താമസമുറപ്പിക്കുമ്പോൾ, രാവണാനുഗരായ പിശാചന്മാരുടെയും ക്ഷുദ്രരാക്ഷസന്മാരുടെയും അനേകം കൂട്ടങ്ങൾ വന്ന് അവരുടെമേൽ പാഞ്ഞുകയറി.
Verse 2
पर्वण: पतनो जम्भ: खर: क्रोधवशो हरि: । प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादय:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! വാനരസേന പാളയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുവാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, രാവണസൈന്യത്തിനുള്ളിലെ പർവണൻ, പതനൻ, ജംഭൻ, ഖരൻ, ക്രോധവശൻ, ഹരി, പ്രരുജൻ, അരുജൻ, പ്രഘസൻ മുതലായ പിശാചുകളും അധമരാക്ഷസരുമായ അനേകം കൂട്ടങ്ങൾ പാഞ്ഞെത്തി അവരിൽ പെട്ടെന്ന് ആക്രമണം നടത്തി।
Verse 3
ततो$भिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् । अन्तर्धानवधं तज्ज्ञक्षकार स विभीषण:
അതിനുശേഷം ആ ദുഷ്ട നിശാചരർ അന്തർധാനവിദ്യയാൽ അദൃശ്യമാകെ ആക്രമിച്ചു. രാജാവേ! വിഭീഷണൻ ആ വിദ്യയിൽ നിപുണനായതിനാൽ അവരുടെ അന്തർധാനശക്തി അവൻ നശിപ്പിച്ചു।
Verse 4
ते दृश्यमाना हरिभिव॑लिभिर्दूरपातिभि: । निहता: सर्वशो राजन् महीं जग्मुर्गतासव:
അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസർ വാനരന്മാരുടെ കണ്ണിൽ തെളിഞ്ഞു വന്നു. രാജാവേ! ബലവാന്മാരും ദൂരത്തേക്ക് ചാടാൻ കഴിവുള്ളവരുമായ വാനരയോദ്ധാക്കൾ എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി ചാടിച്ചാടി പ്രഹരിച്ചു അവരെ വധിച്ചു; പ്രാണം വിട്ട ആ രാക്ഷസർ ഭൂമിയിൽ വീണു।
Verse 5
अमृष्यमाण: सबलो रावणो निर्ययावथ । राक्षसानां बलैघोंरै: पिशाचानां च संवृतः,रावणके लिये यह बात असह्ाय हो उठी। वह पिशाचों तथा राक्षसोंकी भयंकर सेनासे घिरा हुआ दल-बलके साथ लंकासे बाहर निकला
ഇത് രാവണന് സഹിക്കാനായില്ല. അവൻ ദളബലങ്ങളോടെ ലങ്കയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ഭീകരരാക്ഷസസേനകളും പിശാചഗണങ്ങളും അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു।
Verse 6
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापर: । व्यूह्ू चौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
അവൻ മറ്റൊരു ഉശനാ (ശുക്രാചാര്യൻ) പോലെയായിരുന്നു—യുദ്ധശാസ്ത്രവിധാനങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ. ഉശനയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം വ്യൂഹം ഒരുക്കി വാനരന്മാരെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞുമുറുക്കി।
Verse 7
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूडानीकं दशाननम् | बा्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन्निशाचरम्
രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) ദശാനനൻ രാവണൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു സൈന്യത്തെ വ്യൂഹബദ്ധമായി നീക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി ഉപദേശിച്ച രീതിപ്രകാരം ആ നിശാചരനോടു വിരുദ്ധമായി പ്രതിവ്യൂഹം ഒരുക്കി।
Verse 8
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावण: । युयुधे लक्ष्मणश्नापि तथैवेन्द्रजिता सह
അവിടെ മുഖാമുഖം ചേർന്നപ്പോൾ രാവണൻ രാമനോടു യുദ്ധം തുടങ്ങി; അതേ സമയം ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തിനോടു യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 9
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निखर्वट: । तुण्डेन च नलस्तत्र पटुश: पनसेन च
അവിടെ സുഗ്രീവൻ വിരൂപാക്ഷനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; നിഖർവടൻ എന്ന രാക്ഷസൻ താരാ എന്ന വാനരനോടു ഏറ്റുമുട്ടി; നലൻ നിശാചരൻ തുണ്ഡനെ നേരിട്ടു; പടുശൻ എന്ന രാക്ഷസൻ പനസ വാനരനോടു യുദ്ധം തുടങ്ങി।
Verse 10
विषहां यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् । युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रित:,जो जिसे अपने जोड़का समझता था, उसीके साथ उसकी भिड़न्त हुई। सबलोग युद्धके समय अपने बाहुबलका आश्रय ले शत्रुका सामना करते थे
ആർ ആരെയാണോ തനിക്കു തുല്യശക്തനെന്ന് കരുതിയത്, അവൻ അവനോടുതന്നെ അടുത്ത് ഏറ്റുമുട്ടി. യുദ്ധവേളയിൽ എല്ലാവരും സ്വന്തം ബാഹുബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് ശത്രുവിനെ മുഖാമുഖം നേരിട്ടു।
Verse 11
स सम्प्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धन: । लोमसंहर्षणो घोर: पुरा देवासुरे यथा
ആ ഏറ്റുമുട്ടൽ കൂടുതൽ കൂടുതൽ വളർന്നു—ഭീരുക്കളുടെ ഭയം വർധിപ്പിക്കുന്നതും, രോമാഞ്ചം പകരുന്നതും, ഘോരവുമായത്; പണ്ടുകാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ നടന്ന ഭീകരയുദ്ധം പോലെ തന്നെ।
Verse 12
रावणो राममानर्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभि: । निशितैरायसैस्तीक्ष्ण रावणं चापि राघव:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—രാവണൻ ശക്തി, ശൂലം, ഖഡ്ഗം എന്നിവയുടെ മഴപോലെ പ്രഹരിച്ച് രാമനെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ അചഞ്ചലനായ രാഘവനും മൂർച്ചയുള്ള ഇരുമ്പമ്പുകളാൽ രാവണനെ അത്യന്തം വ്യഥിപ്പിച്ചു.
Verse 13
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभि: । इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभि: शरै:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതുപോലെ യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങിയ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ ലക്ഷ്മണൻ മർമ്മഭേദക അമ്പുകളാൽ പരിക്കേൽപ്പിച്ചു; ഇന്ദ്രജിത്തും സൌമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണനെ അനവധി ശരങ്ങളാൽ തുളച്ചു.
Verse 14
विभीषण: प्रहस्तं च प्रहस्तश्न विभीषणम् । खगपत्रै: शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद् गतव्यथ:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—വിഭീഷണൻ പ്രഹസ്തനുമേൽ, പ്രഹസ്തൻ വിഭീഷണനുമേൽ, പക്ഷങ്ങളുള്ള മൂർച്ചയേറിയ അമ്പുകൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു; എങ്കിലും ഇരുവരും വേദനയുടെ ചിഹ്നം പോലും കാണിച്ചില്ല.
Verse 15
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागम: | विव्यथु: सकला येन त्रयो लोकाश्चराचरा:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ ബലവാന്മാരായ വീരന്മാരുടെ മഹാസ്ത്രങ്ങൾ ഭയങ്കരമായി ഏറ്റുമുട്ടി; അതിനാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ചരാചര സകല ജീവികളും വിറച്ചു വ്യഥിതരായി.
Verse 285
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रामरावणद्वन्ड्युद्धे पज्चाशीत्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിനകത്തെ രാമോപാഖ്യാനപർവ്വത്തിൽ, രാമ–രാവണ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം വർണ്ണിക്കുന്ന ഇരുനൂറ്റി എൺപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Frequently Asked Questions
The court must balance sovereign control of the household with unconditional guest-rights: granting an ascetic freedom and fulfilling requests without resentment, despite the potential risk such power introduces to domestic and political order.
Sustained humility, careful speech, and consistent service toward a boon-bearing guest are presented as practical dharma—protecting the family and enabling auspicious outcomes through disciplined hospitality.
No formal phalaśruti is stated; the chapter instead provides consequential framing—asserting that offense to a powerful brāhmaṇa can destroy a lineage, while proper honor secures welfare—thereby functioning as implicit moral commentary.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.