Adhyaya 286
Karṇa–Sūrya Saṃvāda: Satya, Dāna, and the Amoghā Śakti (कर्ण–सूर्यसंवादः)
Upa-parva: Karna–Sūrya Saṃvāda (Episode on Karṇa’s vow, the Kuṇḍala-dāna, and the Śakti-boon)
Chapter 286 records Karṇa’s devotional address to Sūrya, asserting exclusive allegiance and valuing Sūrya above kinship ties, while emphasizing a fear of falsehood greater than fear of death. Karṇa recalls Sūrya’s prior concern regarding Arjuna and declares confidence in his own astric training (including instruction associated with Jāmadagnya and Droṇa). He requests permission to uphold his vow: if Indra (Vajrin) begs, Karṇa will give even his life—implicitly including the protective kuṇḍalas. Sūrya responds with conditional guidance: if Karṇa gives the kuṇḍalas to Śatakratu, he should do so by rule (niyama) and simultaneously request an unfailing śakti that can decisively neutralize enemies, noting that Arjuna’s interest in Karṇa’s destruction is linked to the removal of the kuṇḍalas. The narrator Vaiśaṃpāyana reports Sūrya’s disappearance and Karṇa’s subsequent report of the dream-communication; Sūrya confirms the counsel. Karṇa, understanding the strategic implication, resolves to await Vāsava (Indra) to secure the śakti as compensation, preserving his reputation for dāna while mitigating the loss of invulnerability.
Chapter Arc: मार्कण्डेय ऋषि रामोपाख्यान में लंका के भीतर की तैयारी का दृश्य खोलते हैं—रावण ने शास्त्रोक्त रीति से दुर्ग, परिखाएँ और युद्ध-सामग्री सजाकर नगर को अजेय-सा बना दिया है। → राम की आज्ञा से महाबली अंगद दूत बनकर लंका-द्वार पर पहुँचते हैं, राक्षसों द्वारा पहचाने जाकर निर्भयता से भीतर प्रवेश करते हैं और रावण को राम-संदेश सुनाने का संकल्प लेते हैं; उधर लंका की सात गहरी परिखाएँ, प्राकार-तोरण और विविध अस्त्र-शस्त्र युद्ध की अनिवार्यता को तीखा करते जाते हैं। → अंगद रावण के दरबार में, मंत्रियों से घिरे पौलस्त्य के सामने वाग्मी होकर राम-संदेश सुनाते हैं—दूत-धर्म की मर्यादा में रहते हुए भी रावण के अहंकार को चुनौती देने वाला सत्य-वचन। → अंगद संदेश देकर लौटते हैं और श्रीराम को रावण-सभा का वृत्तांत निवेदित करते हैं; तत्पश्चात वानर-राक्षसों का घोर संग्राम भड़क उठता है, लक्ष्मण दुर्ग-स्थानों की ओर निर्देश देकर राक्षसों को गिराते हैं, और राघव की आज्ञा से लक्ष्य-सिद्धि के बाद सेना का प्रत्यावर्तन होता है—विजय की दिशा स्पष्ट, पर युद्ध शेष। → लंका में भीषण विमर्द के बाद भी निर्णायक अंत नहीं—दुर्ग अभी खड़ा है और रावण का प्रतिरोध अगले चरण में और उग्र होने वाला है।
Shlokas
Verse 1
अपना स२ (0 अवज असल चतुरशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: अंगदका रावणके पास जाकर रामका संदेश सुनाकर लौटना तथा राक्षसों और वानरोंका घोर संग्राम मार्कण्डेय उवाच प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने । सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! ലങ്കയിലെ ആ വനത്തിൽ അന്നവും ജലവും സമൃദ്ധമായിരുന്നു; കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും ധാരാളം ലഭിച്ചു. അതിനാൽ കാകുത്സ്ഥൻ (ശ്രീരാമൻ) അവിടെ സൈന്യത്തെ പാളയമിറക്കി, വിധിപൂർവ്വം അതിന്റെ കാവൽ നടത്തി।
Verse 2
रावण: संविध॑ चक्रे लड़कायां शास्त्रनिर्मिताम् । प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—രാവണൻ ലങ്കയിൽ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിർമ്മിച്ച യുദ്ധോപകരണങ്ങളും പ്രതിരോധക്രമങ്ങളും ക്രമപ്പെടുത്തി. ലങ്ക സ്വഭാവതഃ തന്നെ ദുർആക്രമ്യമായിരുന്നു; അതിന്റെ പ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളും അത്യന്തം ദൃഢമായിരുന്നു।
Verse 3
अगाधतोया: परिखा मीननक्रसमाकुला: । बभूवु: सप्त दुर्धर्षा: खादिरै: शड्कुभिश्चिता:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നഗരത്തെ ചുറ്റി ഏഴ് ആഴമുള്ള പരിഖകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയിൽ അഗാധജലം നിറഞ്ഞിരുന്നു, മീനുകളും മുതലകളും നിറഞ്ഞുകിടന്നു. എല്ലാടവും ഖദിരമരക്കൊമ്പുകളാൽ കുത്തി ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ അവ ദുർആക്രമ്യമായിരുന്നു।
Verse 4
कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:
ഉറച്ച കവാടങ്ങളും സ്ഥാനസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച ദുർധർഷ യന്ത്രങ്ങളും, കല്ലുകളും പ്രക്ഷേപ്യായുധങ്ങളുടെയും കൂമ്പാരങ്ങളും കൊണ്ട് ആ കുഴികൾ അപ്രവേശ്യമായി. അതിനുമേൽ വിഷസർപ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, യോദ്ധാക്കളുടെ വിഭാഗങ്ങൾ, സർജരസ (ലാക്ക്/റെസിൻ) സംഭരണവും പൊടിയും—ഇവയൊക്കെയാൽ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായതിനാൽ അവ കടക്കുന്നത് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായിരുന്നു.
Verse 5
मुसलालातनाराचतोमरासिपर श्वथैः । अन्विताश्न शतघ्नीभि: समधूच्छिष्टमुद्गरा:,मुसल, अलात (बनैठी), बाण, तोमर, तलवार, फरसे, मोमके मुद्गर तथा तोप आदि अस्त्र-शस्त्रोंके संग्रहके कारण भी वे खाइयाँ दुर्लघ्य थीं
മുസലങ്ങൾ, അലാതങ്ങൾ (അഗ്നിദണ്ഡങ്ങൾ), ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ, തോമരങ്ങൾ, വാളുകൾ, പരശുക്കൾ—ഇവയ്ക്കൊപ്പം ശതഘ്നികളും ഭാരമേറിയ മുദ്ഗരങ്ങളും അവിടെ ഒരുക്കിയിരുന്നു; അവയിൽ പുകയും ദഹനാവശിഷ്ടങ്ങളും പതിഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ആയുധശേഖരത്തിന്റെ പ്രചുരത്വം കൊണ്ടുതന്നെ ആ കുഴികൾ കൂടുതൽ ദുര്ലംഘ്യമായി.
Verse 6
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्मा: स्थावरजड़मा: । बभूवु: पत्तिबहुला: प्रभूतगजवाजिन:
നഗരത്തിലെ എല്ലാ കവാടങ്ങളിലും ഗുല്മങ്ങൾ—കോട്ടപോലുള്ള പ്രതിരോധകേന്ദ്രങ്ങൾ—സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു; അവ സ്ഥിര (അചല)മായിരുന്നു. അവയിൽ പ്രധാനമായും പദാതിസൈന്യം നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്നു; കൂടാതെ ധാരാളം ഗജാരോഹികളും അശ്വാരോഹികളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 7
अड्ढदस्त्वथ लड्काया द्वारदेशमुपागतः । विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथ:
അപ്പോൾ മഹാബലവാനായ അങ്കദൻ, ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദൂതനായി, ലങ്കയുടെ കവാടപ്രദേശത്തെത്തി. അവന്റെ വരവ് രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണനോട് അറിയിക്കപ്പെട്ടു. അനുമതി ലഭിച്ചതോടെ അവൻ ഭയമില്ലാതെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
Verse 8
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्दीनां सुमहाबल: । शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृत:
അനവധി കോടി രാക്ഷസരുടെ നടുവിൽ ആ സുമഹാബലവാനായ അങ്കദൻ, മേഘമാലകളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആദിത്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു.
Verse 9
स समासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम् । रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे
മന്ത്രിമാർ ചുറ്റിനിന്നിരുന്ന പൗലസ്ത്യൻ (രാവണൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു, രാമസന്ദേശം ഔചിത്യത്തോടെ അറിയിച്ച ശേഷം വാഗ്മിയായ ദൂതൻ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 10
मन्त्रियोंसे घिरकर बैठे हुए पुलस्त्यनन्दन रावणके पास पहुँचकर कुशल वक्ता अंगदने रावणको सम्बोधित करके श्रीरामचन्द्रजीका संदेश इस प्रकार कहना आरम्भ किया -- ९ || ([[।[[[[[। एए।[एाएएएएए ४५ | गाए प्ञगगा |! 0 चर | आह वत्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशा: । प्राप्तकालमिदं वाक््यं तदादत्स्व कुरुष्व च
അംഗദൻ പറഞ്ഞു— “രാജാവേ! കോസലേന്ദ്രനായ മഹായശസ്വി രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) നിന്നോടിങ്ങനെ പറയുന്നു. ഇത് കാലോചിതമായ വാക്കാണ്; ഇതു സ്വീകരിച്ച് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്ക, രാജാവേ!”
Verse 11
“जो राजा अपने मनको काबूमें न रखकर अन्यायमें तत्पर रहता है, उसका आश्रय लेकर उसके अधीन रहनेवाले नगर और देश भी अनीतिपरायण होकर नष्ट हो जाते हैं!
മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാതെ അധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന രാജാവിന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള നഗരങ്ങളും ദേശങ്ങളും പോലും അനീതിയിൽ മുങ്ങി ഒടുവിൽ നശിച്ചുപോകുന്നു.
Verse 12
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात् | वधायानपराद्धानामन्येषां तद् भविष्यति,'सीताका बलपूर्वक अपहरण करके मेरा अपराध तो अकेले तुमने किया है, परंतु इसके कारण अन्य निर्दोष लोग भी मारे जायँगे”
സീതയെ ബലമായി അപഹരിച്ച് എന്നോടുള്ള അപരാധം ചെയ്തത് നീ ഒരുത്തനേ; എന്നാൽ അതിന്റെ ഫലമായി കുറ്റമില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്കും വധം സംഭവിക്കും.
Verse 13
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् | विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाक्ष नगराणि च
അസംയമിയും അധർമ്മത്തിൽ രതനുമായ രാജാവിനെ ലഭിക്കുമ്പോൾ ദേശങ്ങളും നഗരങ്ങളും അതേ അനീതിയിൽ ആകൃഷ്ടമായി നശിക്കുന്നു. നീയോ ബലവും ദർപ്പവും കൊണ്ട് മദോന്മത്തനായി, മുമ്പ് വനവാസി ഋഷിമാരെ ഹിംസിക്കുകയും ദേവന്മാരെ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്തു—ആ അതിക്രമങ്ങളുടെ ഫലം ഇനി നിനക്കു പാകമാകുന്നു.
Verse 14
राजर्षयश्न निहता रुदत्यश्न हृता: स्त्रिय: । तदिदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते
രാജർഷിമാർ വധിക്കപ്പെട്ടു; കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന സ്ത്രീകളെ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ നിന്റെ ആ അധർമ്മത്തിന്റെ ഫലം നിനക്കു മേൽ വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു; നീ ഒരിക്കൽ അഴിച്ചുവിട്ട ഹിംസയും അഹങ്കാരവും ഇന്നത് പാകമായി അനിവാര്യ ഫലമായി തിരികെ വന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 15
हन्तास्मि त्वां सहामात्यैर्युध्यस्व पुरुषो भव । पश्य मे धनुषो वीर्य मानुषस्य निशाचर
നിന്റെ അമാത്യരോടുകൂടി നിന്നെ ഞാൻ വധിക്കും. ധൈര്യമുണ്ടെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്—പുരുഷാർത്ഥം കാണിക്ക. ഹേ നിശാചരാ! ഞാൻ മനുഷ്യനായാലും എന്റെ ധനുസ്സിന്റെ വീര്യം കണ്ടറിയുക।
Verse 16
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित् । अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितै: शरै:
ജാനകീ സീതയെ വിട്ടയക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ കൈകളിൽ നിന്ന് നീ ഒരിക്കലും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെടുകയില്ല. എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ഈ ലോകത്തെ രാക്ഷസരഹിതമാക്കും।
Verse 17
इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वच: । श्रुत्वा न ममृषे राजा रावण: क्रोधमूर्च्छित:,श्रीरामचन्द्रजीके दूतके मुखसे ऐसी कठोर बातें सुनकर राजा रावण सहन न कर सका। वह क्रोधसे मूर्च्छित हो उठा
ആ ദൂതൻ പറഞ്ഞ കടുത്ത വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രാജാവ് രാവണൻ സഹിക്കാനായില്ല; ക്രോധമൂർഛിതനായതുപോലെ രോഷത്തിൽ കത്തിപ്പൊങ്ങി।
Verse 18
इ्धितज्ञास्ततो भर्तुश्न॒त्वारो रजनीचरा: । चतुर्ष्वज्रेषु जगृहुः शार्टूलमिव पक्षिण:
അപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ സൂചന മനസ്സിലാക്കിയ നാലു നിശാചരർ എഴുന്നേറ്റ്, പക്ഷികൾ കടുവയെ പിടിച്ചുകെട്ടുന്നതുപോലെ, അവന്റെ നാലു അവയവങ്ങളും പിടിച്ചെടുത്തു।
Verse 19
तांस्तथाड्रेषु संसक्तानड्रदो रजनीचरान् । आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत्,अंगद इस प्रकार अपने अंगोंसे सटे हुए उन चारों राक्षसोंको लिये-दिये आकाशभमें उछलकर महलकी छतपर जा चढ़े
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അംഗങ്ങളിൽ മുറുകെ പറ്റിപ്പിടിച്ചിരുന്ന ആ നാലു രജനീചരന്മാരെ അതേപടി പിടിച്ചുകൊണ്ട് അങ്കദൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി രാജപ്രാസാദത്തിന്റെ മേൽത്തട്ടിൽ ഇറങ്ങി।
Verse 20
वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचरा: । भुवि सम्मभिन्नह्दया: प्रहारवरपीडिता:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അത്യന്തവേഗത്തിൽ ചാടിയപ്പോൾ ആ രജനീചരന്മാർ ഇളകി വിട്ടുപോയി ഭൂമിയിൽ വീണു. അവരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ തകർന്നു; പ്രഹാരബലത്തിൽ ഞെരിഞ്ഞ് അവർ കടുത്ത വേദന അനുഭവിച്ചു।
Verse 21
संसक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनरवापतत् | लड्घयित्वा पुरीं लड़॒कां सुवेलस्य समीपत:,छतपर चढ़े हुए अंगद फिर उस महलके कँगूरेसे कूद पड़े और लंकापुरीको लाँधकर सुवेलपर्वतके समीप आ पहुँचे
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രാസാദശിഖരത്തിലെത്തിയ അങ്കദൻ വീണ്ടും ആ ഉയരത്തിൽ നിന്ന് ചാടി; ലങ്കാപുരി ലംഘിച്ച് സുവേലപർവ്വതത്തിന്റെ സമീപത്തെത്തി।
Verse 22
कोसलेन्द्रमथागम्य सर्वमावेद्य वानर: । विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दित:
പിന്നീട് കോസലേന്ദ്രനായ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് വാനരൻ അങ്കദൻ എല്ലാം അറിയിച്ചു. രാഘവൻ ആ തേജസ്വിയായ ദൂതനെ അഭിനന്ദിച്ചു; തുടർന്ന് അവൻ വിശ്രമിച്ചു।
Verse 23
तत: सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् | भेदयामास लड़्काया: प्राकारं रघुनन्दन:
അതിനുശേഷം കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ള വാനരസേനയുടെ സമഗ്രാക്രമണത്തോടെ രഘുനന്ദനനായ ശ്രീരാമൻ ലങ്കയുടെ പ്രാകാരം ഭേദിച്ചു।
Verse 24
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मण: । दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्नाद् दुरासदम्,नगरके दक्षिण द्वारमें प्रवेश करना बहुत कठिन था, परंतु लक्ष्मणने विभीषण और जाम्बवानको आगे करके उसे भी धूलमें मिला दिया
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെയും ഋക്ഷാധിപനായ ജാംബവാനെയും മുൻപിൽ നിർത്തി, അത്യന്തം ദുർജ്ജയമായ നഗരത്തിന്റെ തെക്കൻ കവാടം യുദ്ധത്തിൽ ചവിട്ടി തകർത്തു ധൂളിയിലാക്കി।
Verse 25
करभारुणपाण्डूनां हरीणां युद्धशालिनाम् । कोटीशतसहस््रेण लड़कामभ्यपपत् तदा,तत्पश्चात् उन्होंने हथेलीके समान श्वेत और लाल रंगके युद्धकुशल वानरोंकी दस खरब सेनाके साथ लंकामें प्रवेश किया
തുടർന്ന് അവൻ യുദ്ധനിപുണരായ വാനരങ്ങളുടെ അപ്പാര സൈന്യവുമായി—ചിലർ കൈത്തളിരുപോലെ വെളുത്തവർ, ചിലർ അരുണ-ചുവപ്പൻ—ലങ്കയിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി അവിടെ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 26
प्रलम्बबाहूरुकरजड्घान्तरविलम्बिनाम् | ऋक्षाणां धूम्रवर्णानां तिस््र: कोट्यो व्यवस्थिता:
അവിടെ പുകനിറമുള്ള ധൂമ്രവർണ്ണത്തിലുള്ള ഋക്ഷന്മാരുടെ മൂന്ന് കോടി സൈന്യം സന്നദ്ധമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു—അവരുടെ ദീർഘഭുജങ്ങൾ മഹത്തായ ഊരുക്കളുടെയും ദൃഢജംഘകളുടെയും ഇടയിൽ തൂങ്ങിക്കിടന്നു।
Verse 27
उनके भुजा, ऊरु, हाथ और जंघा (पिंडली)--ये सभी अड् विशाल थे तथा अंगोंकी कान्ति धुएँके समान काली थी, ऐसे तीन करोड़ रीछ सैनिक भी उनके साथ लंकामें जाकर युद्धके लिये डटे हुए थे ।।
വാനരങ്ങൾ ചാടിയും വീണും ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തിയും ചെയ്ത കലഹത്തിൽ പൊടിക്കാറ്റ് ഉയർന്നു; അതിൽ സൂര്യന്റെ പ്രഭ മങ്ങിപ്പോയി, അപ്പോൾ സൂര്യൻ കാണാതെയായി।
Verse 28
शालिप्रसूनसदृशै: शिरीषकुसुमप्रभै: । तरुणादित्यसदृशै: शणगौरैश्व वानरै:
രാജാവേ! നെൽപ്പൂവിന്റെ നിറമുള്ളവരും, ശിരീഷപുഷ്പംപോലെ ദീപ്തിയുള്ളവരും, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ അരുണപ്രഭയുള്ളവരും, ശണപുഷ്പംപോലെ വെളുത്തവരുമായ വാനരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതിനാൽ ലങ്കയുടെ പ്രാകാരങ്ങൾ എല്ലാടവും കപിലവർണ്ണം പൂണ്ടതുപോലെ തോന്നി. ആ അത്ഭുതദൃശ്യം കണ്ടു, സ്ത്രീകളും വൃദ്ധരും ഉൾപ്പെടെ ലങ്കാവാസികളായ എല്ലാ രാക്ഷസരും വിസ്മയത്തോടെ നിന്നുനോക്കി।
Verse 29
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन््तात् कपिलीकृतम् | राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धा: समनन््ततः
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവർ ചുറ്റുമുള്ള പ്രാകാരം മുഴുവനും കപിലവർണ്ണമായി മാറിയതുപോലെ കണ്ടു; എല്ലാടവും വാനരവർണ്ണം പടർന്നതുപോലെ. രാജാവേ, സ്ത്രീകളും വൃദ്ധരും ഉൾപ്പെടെ രാക്ഷസർ എല്ലാദിക്കിലും നിന്നുകൊണ്ട് വിസ്മയത്തോടെ ആ ദൃശ്യം നോക്കി നിന്നു.
Verse 30
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान् कर्णान््टशिखराणि च । भग्नोन्मथितश्ड्राणि यन्त्राणि च विचिक्षिपु:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവർ മണിയാൽ നിർമ്മിതമായ തൂണുകളും അത്യുച്ചമായ മന്ദിരങ്ങളുടെ ശിഖര-കങ്കണങ്ങളും തകർത്തു. മുറ്റുപിടിത്ത യന്ത്രങ്ങളും ക്ഷേപണ ഉപകരണങ്ങളും ചിതറിച്ച് പിഴുതെടുത്ത് ദൂരെയെറിഞ്ഞു.
Verse 31
परिगृहा शतघ्नीश्व सचक्रा: सहुडोपला: । चिक्षिपुर्भुजवेगेन लड़कामध्ये महास्वना:,पहियोंवाली तोपों, शृंगों और गोलोंको ले-लेकर महान् कोलाहल करते हुए वानर अपनी भुजाओंके वेगसे उन्हें लंकामें फेंकने लगे
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ശതഘ്നികളും ചക്രസദൃശ ആയുധങ്ങളും വലിയ കല്ലുകളും പാറക്കഷണങ്ങളും പിടിച്ച്, മഹാഘോഷം മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, അവർ ഭുജബലത്തോടെ ലങ്കയുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു തുടങ്ങി.
Verse 32
प्राकारस्थाक्ष ये केचिन्निशाचरगणास्तथा । प्रदुद्रुव॒ुस्ते शतश: कपिभि: समभिद्रुता:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രാകാരത്തിന്മേൽ കാവലായി നൂറുകണക്കിന് നിലകൊണ്ടിരുന്ന നിശാചരസംഘങ്ങൾ, വാനരന്മാർ ആക്രമിച്ച് പിന്തള്ളിയപ്പോൾ അക്രമമായി ഓടിപ്പോയി.
Verse 33
ततस्तु राजवचनादू राक्षसा: कामरूपिण: । निर्ययुर्विकृताकारा: सहस्रशतसड्घश:
അതിനുശേഷം രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ഇഷ്ടാനുസരണം രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്ന രാക്ഷസർ ഭീകരമായ വികൃതാകാരങ്ങൾ ധരിച്ചു, നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും കൂട്ടങ്ങളായി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 34
शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकस: । प्राकारं शो भयन्तस्ते पर॑ं विक्रममास्थिता:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— അവർ ആയുധവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് വനവാസികളായ വാനരന്മാരെ ഓടിച്ചു; പ്രാകാരത്തെ യുദ്ധശോഭകൊണ്ട് ദീപ്തമാക്കി തങ്ങളുടെ പരമവിക്രമം വെളിപ്പെടുത്തി।
Verse 35
स माषराशिसदृशैर्ब भूव क्षणदाचरै: । कृतो निर्वानरों भूय: प्राकारो भीमदर्शनै:,उड़दके ढेर-जैसे काले-कलूटे उन भयंकर निशाचरोंने लड़कर पुनः उस चहारदीवारीको वानरोंसे सूनी कर दिया
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഉഴുന്നുകൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ കറുത്ത ഭീകര നിശാചരന്മാർ യുദ്ധം ചെയ്ത് വീണ്ടും ആ പ്രാകാരത്തെ വാനരശൂന്യമാക്കി; ദുർഗ്ഗരക്ഷണം ഭയാനക ദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു।
Verse 36
पेतु: शूलविभिन्नाज़ा बहवो वानरर्षभा: । स्तम्भतोरणभ ग्नाश्ष पेतुस्तत्र निशाचरा:
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ശൂലപ്രഹരത്തിൽ അംഗങ്ങൾ പിളർന്ന പല വാനരശ്രേഷ്ഠരും നിലംപതിച്ചു; അവിടെത്തന്നെ സ്തംഭങ്ങളുടെയും തോരണങ്ങളുടെയും അടിയേറ്റ് ചിതറിപ്പോയ പല നിശാചരന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു।
Verse 37
केशाकेश्यभवद् युद्ध रक्षसां वानरै: सह । न्खैर्दन्तश्न वीराणां खादतां वै परस्परम्
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— തുടർന്ന് രാക്ഷസന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും യുദ്ധം കേശാകേശിയായി മാറി; ആ വീരന്മാർ പരസ്പരം നഖങ്ങളാലും പല്ലുകളാലും കീറി കടിച്ചു.
Verse 38
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसा: । हता निपतिता भूमौ न मुज्चन्ति परस्परम्
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഇരുവശത്തുനിന്നും ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും അവിടെ അങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു; കൊല്ലപ്പെട്ട് ഭൂമിയിൽ വീണ ശേഷവും അവർ പരസ്പരം വിട്ടുകളയില്ലായിരുന്നു।
Verse 39
रामस्तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा । तानि लड़्कां समासाद्य जघ्नुस्तान् रजनीचरान्
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— മേഘം ജലം പെയ്യുന്നതുപോലെ രാമൻ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തു. ആ അമ്പുകൾ ലങ്കയിലെത്തി അവിടെ നിന്നിരുന്ന രാത്രിചരരായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ച് അവരുടെ പ്രാണൻ കവർന്നു.
Verse 40
सौमित्रिरपि नाराचैदढधन्वा जितक्लम: । आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान् पातयामास राक्षसान्
സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണനും— ദൃഢധനുസ്സുള്ളവനും ക്ലേശവും ക്ഷീണവും ജയിച്ചവനും— വീണ്ടുംവീണ്ടും നിർദ്ദേശം നൽകി ‘നാരാച’ അമ്പുകളാൽ ദുര്ഗത്തിനകത്ത് പാർത്തിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരെയും വീഴ്ത്തിത്തുടങ്ങി.
Verse 41
ततः प्रत्यवहारो<भूत् सैन्यानां राघवाज्ञया । कृते विमर्दे लड़कायां लब्धलक्ष्यो जयोत्तर:
അതിനുശേഷം രാഘവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സൈന്യങ്ങൾ പിൻവാങ്ങി. ലങ്കയിൽ ഭീകരമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ നടത്തി ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ചു വിജയം നേടിയ വാനരസേന യുദ്ധം നിർത്തി പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
Verse 284
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि लड्काप्रवेशे चतुरशीत्यधिकद्वधिशततमो<5 ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിനകത്തുള്ള രാമോപാഖ്യാനപർവ്വത്തിൽ ‘ലങ്കാപ്രവേശം’ സംബന്ധിച്ച ഇരുനൂറ്റി എൺപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Frequently Asked Questions
Karṇa must reconcile an uncompromising vow of generosity and truthfulness with the strategic reality that giving away the kuṇḍalas reduces his protection and affects future combat outcomes.
The chapter frames ethical integrity (satya maintained through dāna) as a defining identity-principle, while also acknowledging prudent regulation (niyama) and negotiated reciprocity as legitimate forms of agency within dharma.
Yes: Vaiśaṃpāyana’s narration and the dream-confirmation structure function as validation, presenting Sūrya’s guidance as authoritative counsel that is subsequently reaffirmed and operationalized by Karṇa.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.