Adhyaya 280

Verse 1

-+ 3 ()) अप आस एकोनाशीरत्याधिकद्विशततमो< ध्याय: रावणद्वारा जटायुका वध

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! മഹാവീരനായ ഗൃധ്രരാജൻ ജടായു അരുണന്റെ പുത്രനായിരുന്നു; അവന്റെ സഹോദരൻ സമ്പാതി; രാജാ ദശരഥന്റെ പരമസുഹൃത്തും അവനായിരുന്നു।

Verse 2

स ददर्श तदा सीतां रावणाड्कगतां स्नुषाम्‌ | सक्रोधो<भ्यद्रवत्‌ पक्षी रावण राक्षसेश्वरम्‌

അപ്പോൾ അവൻ മരുമകളെന്നു കരുതിയ സീതയെ രാവണന്റെ മടിയിൽ അസഹായയായി കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു; ധർമ്മക്രോധം ജ്വലിച്ച് ആ പക്ഷിരാജൻ രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 3

अथैनमब्रवीद्‌ गृध्रो मुड्च मुज्चेति मैथिलीम्‌ । प्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर,इस प्रकार और वे बोले--“निशाचर! मिथिलेश-कुमारीको छोड़ दे, छोड़ दे। मेरे जीते- जी तू इन्हें कैसे हर ले जायगा?”

അപ്പോൾ ഗൃധ്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—“നിശാചരാ! മൈഥിലിയെ വിട്ടുകളയുക, വിട്ടുകളയുക. ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ നീ അവളെ എങ്ങനെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോകും?”

Verse 4

न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्‌ यदि नोत्सृजसे वधूम्‌ । उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भुशम्‌

Mārkaṇḍeya said: “You will not escape alive from me if you do not release the bride.” Having spoken thus to that lord of the Rākṣasas, Jaṭāyu tore and grievously wounded him with his talons. The verse frames resistance to abduction as a dharmic duty: protection of a woman taken by force is upheld even at the cost of one’s own life, and righteous anger is directed toward restraining adharma rather than personal gain.

Verse 5

पक्षतुण्डप्रहारैश्ष शतशो जर्जरीकृतम्‌ । चक्षार रुधिरं भूरि गिरि: प्रस्रवणैरिव

Mārkaṇḍeya said: “Struck again and again by their wings and beaks, he was torn with hundreds of wounds. Blood poured out in abundance, and his body became mangled—like a mountain made wet by many streaming springs.”

Verse 6

स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा । खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्त्रिण:,श्रीरामचन्द्रजीका प्रिय एवं हित चाहनेवाले जटायुको इस प्रकार चोट करते देख रावणने तलवार लेकर उन पक्षिराजके दोनों पंख काट डाले

As he was being struck by the vulture Jatāyu—who was devoted to Rāma and intent on Rāma’s welfare—Rāvaṇa drew his sword and cut off the wings of that bird. The episode highlights how steadfast loyalty to righteousness can invite severe retaliation, yet such self-sacrifice becomes a moral witness against adharma.

Verse 7

निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम्‌ | ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाड्केन राक्षस:,बादलोंको भेदनेवाले पर्वतशिखरके समान गृध्रराज जटायुको घायल करके रावण पुनः सीताको गोदमें लिये हुए आकाशमार्गसे चल दिया

Having struck down the king of vultures, Jaṭāyu—mighty like a mountain-peak that cleaves the clouds—the rākṣasa (Rāvaṇa) rose again into the sky, carrying Sītā upon his lap. The episode underscores the ethical contrast between predatory force and self-sacrificing protection: Jaṭāyu falls while upholding righteousness, and the abductor advances through adharma despite heroic resistance.

Verse 8

यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम्‌ | सरो वा सरितो वापि तत्र मुज्चति भूषणम्‌,विदेहकुमारी सीता जहाँ-जहाँ कोई आश्रम, सरोवर या नदी देखतीं, वहाँ-वहाँ अपना कोई-न-कोई आभूषण गिरा देती थीं

Mārkaṇḍeya said: Wherever Vaidehī (Sītā) would catch sight of a hermitage precinct—whether a lake or a flowing river—there, at each such place, she would let fall some ornament. In the midst of abduction and peril, she leaves deliberate traces, turning personal adornment into a quiet instrument of truth and rescue, guided by presence of mind rather than despair.

Verse 9

सा ददर्श गिरिप्रस्थे पडच वानरपुज्भवान्‌ । तत्र वासो महहद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी

അവൾ പർവതത്തട്ടിൽ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ വാനരൻ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു. അവിടെ ആ മനസ്വിനി തന്റെ മഹത്തായ ദിവ്യവസ്ത്രം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 10

आगे जानेपर उन्होंने एक पर्वतके शिखरपर बैठे हुए पाँच श्रेष्ठ वानरोंको देखा। वहाँ उन बुद्धिमती देवीने अपना एक अत्यन्त दिव्य वस्त्र गिरा दिया || ९ तत्‌ तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धुतम्‌ । मध्ये सुपीतं पज्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा

അപ്പോൾ കാറ്റാൽ പറത്തപ്പെട്ട ആ മനോഹരമായ മഞ്ഞ വസ്ത്രം ആ അഞ്ചു വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ നടുവിൽ വീണു—മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മിന്നൽ തെളിയുന്നതുപോലെ.

Verse 11

अचिरेणातिचक्राम खेचर: खे चरन्निव । ददर्शाथ पुरी रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम्‌

ആകാശചാരി പക്ഷിയെപ്പോലെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച രാവണൻ അല്പസമയത്തിനകം വഴി കടന്നു; പിന്നെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ അനേകം കവാടങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന തന്റെ രമ്യവും മനോഹരവുമായ നഗരിയെ കണ്ടു.

Verse 12

प्राकारवप्रसम्बाधां निर्मितां विश्वकर्मणा । प्रविवेश पुरीं लड़कां ससीतो राक्षसेश्वर:

വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച, പ്രാകാരങ്ങളും കുഴികളും കൊണ്ട് ദുർഗമമായ ആ ലങ്കാപുരിയിൽ രാക്ഷസേശ്വരൻ രാവണൻ സീതയോടുകൂടെ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 13

एवं हतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम्‌ । निवृत्तों ददृशे धीमान्‌ भ्रातरं लक्ष्मणं तथा

ഇങ്ങനെ വൈദേഹി അപഹരിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, മഹാമൃഗത്തെ വധിച്ച് ബുദ്ധിമാനായ രാമൻ മടങ്ങി; മടങ്ങിവരുമ്പോൾ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെയും കണ്ടു.

Verse 14

कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते । इति त॑ भ्रातरं दृष्टवा प्राप्तोड्सीति व्यगर्हयत्‌

സഹോദരൻ അവിടെ എത്തിയതു കണ്ട ശ്രീരാമൻ ശാസിച്ചു പറഞ്ഞു—“ലക്ഷ്മണാ! രാക്ഷസർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ വനത്തിൽ വൈദേഹിയെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിട്ടിട്ട് നീ ഇവിടെ എങ്ങനെ വന്നു?”

Verse 15

मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सो5पकर्षणम्‌ | भ्रातुरागमनं चैव चिन्तयन्‌ पर्यतप्यत

“മൃഗരൂപം ധരിച്ച രാക്ഷസൻ എന്നെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ദൂരേക്ക് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; സഹോദരനും ആശ്രമം കാവലില്ലാതെ വിട്ട് എന്റെ പിന്നാലെ വന്നു”—എന്ന് ചിന്തിച്ച് ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ അന്തരത്തിൽ കത്തിപ്പൊള്ളി.

Verse 16

गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत्‌ । अपि जीवति वैदेही नेति पश्यामि लक्ष्मण

ലക്ഷ്മണനെ ശാസിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ ശ്രീരാമൻ വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു—“ലക്ഷ്മണാ! വൈദേഹി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ ഇല്ലയോ—ഞാൻ കണ്ടറിയണം.”

Verse 17

तस्य तत्‌ सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वच: । यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वच:,तब लक्ष्मणने सीताकी वे सारी अनुचित एवं आक्षेपपूर्ण बातें, जिन्हें उन्होंने अन्तमें कहा था, कह सुनायीं

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ സീത പറഞ്ഞതെല്ലാം അറിയിച്ചു—പ്രത്യേകിച്ച് വൈദേഹി അവസാനം പറഞ്ഞ, യോജിക്കാത്തതും കുറ്റാരോപണപരവുമായ വാക്കുകൾ.

Verse 18

दहामानेन तु हृदा रामो5भ्यपतदाश्रमम्‌ | स ददर्श तदा गृध्र॑ं निहतं पर्वतोपमम्‌

ശോകാഗ്നിയിൽ ദഹിക്കുന്ന ഹൃദയത്തോടെ ശ്രീരാമൻ വേഗത്തിൽ ആശ്രമത്തേക്കു പാഞ്ഞു. വഴിയിൽ പർവതസമാനനായ ഗൃധ്രരാജൻ ജടായുവിനെ പരിക്കേറ്റ് വീണുകിടക്കുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 19

राक्षसं शड़कमानस्तं विकृष्य बलवद्‌ धनु: । अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सहलक्ष्मण:,लक्ष्मणसहित श्रीरामने उन्हें राक्षस समझकर अपने प्रबल धनुषको खींचा और उनपर धावा कर दिया

അവനെ രാക്ഷസനെന്ന് സംശയിച്ച് കാകുത്സ്ഥൻ ശ്രീരാമൻ തന്റെ മഹാബലമുള്ള ധനുസ്സ് ശക്തിയായി വലിച്ച് അവന്റെ നേരെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു; ഉടനെ ലക്ഷ്മണനും കൂടെ മുന്നേറി।

Verse 20

स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ | गृध्रराजो5स्मि भद्र वां सखा दशरथस्य वै

അപ്പോൾ തേജസ്സുള്ള ജടായു ഒരുമിച്ച് നിന്നിരുന്ന രാമലക്ഷ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഇരുവർക്കും മംഗളം. ഞാൻ ഗൃധ്രരാജൻ ജടായുവാണ്; സത്യമായും ഞാൻ രാജാവ് ദശരഥന്റെ സുഹൃത്താണ്.”

Verse 21

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा संगृहा धनुषी शुभे । को<यं पितरमस्माकं नाम्ना$5हेत्यूचतुश्न तो

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ മനോഹരമായ ധനുസ്സുകൾ കൈവശമാക്കി. പിന്നെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങളുടെ പിതാവിന്റെ പേര് പറഞ്ഞ് പരിചയം പറയുന്ന ഈയാൾ ആരാണ്?”

Verse 22

ततो ददृशतुस्तौ त॑ छिन्नपक्षद्धयं खगम्‌ । तयो: शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्‌ वधम्‌

അതിനുശേഷം അവർ അടുത്തെത്തി ഇരുപക്ഷങ്ങളും മുറിഞ്ഞ ആ പക്ഷിയെ കണ്ടു. അപ്പോൾ ഗൃധ്രൻ പറഞ്ഞു: സീതയ്ക്കായി രാവണനോട് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ രാവണന്റെ കൈകളാൽ താൻ അത്യന്തം പരിക്കേറ്റുവെന്ന്।

Verse 23

अपृच्छद्‌ राघवो गृध्र॑ं रावण: कां दिशं गत: । तस्य गृध्र: शिर:कम्पैराचचक्षे ममार च

രാഘവൻ ശ്രീരാമൻ ഗൃധ്രനോട് ചോദിച്ചു—“രാവണൻ ഏത് ദിക്കിലേക്കാണ് പോയത്?” ഗൃധ്രൻ തലകുലുക്കി തെക്കുദിക്ക് സൂചിപ്പിച്ചു; പിന്നെ പ്രാണൻ വിട്ടു।

Verse 24

दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वास्य तदिल्

അവന്റെ സൂചനപ്രകാരം ദക്ഷിണദിശ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കാകുത്സ്ഥൻ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തായ ജടായുവിനെ ആദരിച്ച് വിധിപൂർവ്വം അവന്റെ അന്ത്യേഷ്ടി-സംസ്കാരം നടത്തി.

Verse 25

ततो दृष्टवा55श्रमपदं व्यपविद्धबृूसीमठम्‌ । विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम्‌

അതിനുശേഷം ആശ്രമസ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോൾ അവർ കണ്ടത്—കുശപ്പായ പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു, കുടിൽ തകർന്നും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടും കിടക്കുന്നു, സ്ഥലം ശൂന്യം, കലശങ്ങൾ പൊട്ടിക്കിടക്കുന്നു, മുഴുവൻ ആശ്രമവും നൂറുകണക്കിന് കുറുനരികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 26

दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ । जम्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ

വൈദേഹി സീതയുടെ അപഹരണത്തിൽ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ ദുഃഖ-ശോകത്തിൽ മുങ്ങി. എങ്കിലും ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 27

वने महति तस्मिंस्तु राम: सौमित्रिणा सह । ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वश:,उस विशाल वनमें लक्ष्मणसहित श्रीरामने देखा कि मृगोंके झुंड सब ओर भाग रहे हैं

ആ മഹാവനത്തിൽ സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ശ്രീരാമൻ കണ്ടു—മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോകുന്നു.

Verse 28

शब्दं च घोर सत्त्वानां दावाग्नेरिव वर्धत: । अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्ध॑ घोरदर्शनम्‌

ഘോരസത്ത്വങ്ങളുടെ ഭീകരനാദം ദാവാഗ്നി പടരുന്നപോലെ വർദ്ധിച്ചു. അല്പസമയത്തിനകം ആ രണ്ടുപേരും മുന്നിൽ അത്യന്തം ഭയാനകദർശനമായ ‘കബന്ധ’നെ കണ്ടു.

Verse 29

मेघपर्वतसंकाशं शालस्कन्धं महाभुजम्‌ । उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ മേഘംപോലെ ശ്യാമനായി, പർവ്വതംപോലെ മഹാകായനായി തോന്നി. ശാലവൃക്ഷത്തിന്റെ തണ്ടുപോലെ അവന്റെ തോളുകൾ; ഭുജങ്ങൾ അത്യന്തം വലുത്. വിശാലമായ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ രണ്ട് വലിയ കണ്ണുകൾ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി; ദീർഘോദരത്തിൽ ഒരു മഹാമുഖം വ്യക്തമായി കാണപ്പെട്ടു.

Verse 30

यदृच्छयाथ तद्‌ रक्ष: करे जग्राह लक्ष्मणम्‌ | विषादमगमत्‌ सद्यः सौमित्रिरथ भारत,वह एक राक्षस था। उसने सहसा आकर लक्ष्मणका एक हाथ पकड़ लिया। भारत! यह देख सुमित्रानन्दन लक्ष्मण तत्काल बहुत दुःखी हो गये

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ യാദൃച്ഛികമായി ആ രാക്ഷസൻ ലക്ഷ്മണന്റെ കൈ പിടിച്ചു. ഹേ ഭാരതാ! ഇത് കണ്ട സുമിത്രാനന്ദനനായ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) ഉടൻ തന്നെ ഗാഢവിഷാദത്തിൽ ആഴ്ന്നു.

Verse 31

स राममभिसस्प्रेक्ष्य कृष्पते येन तन्मुखम्‌ । विषण्ण श्चाब्रवीद्‌ रामं पश्यावस्थामिमां मम

ആ രാക്ഷസന്റെ മുഖം തിരിഞ്ഞിരുന്ന ദിശയിലേക്കുതന്നെ അവൻ വലിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ രാമനെ നോക്കി, അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി പറഞ്ഞു—“അണ്ണാ! നോക്കൂ, എനിക്ക് എന്തൊരു അവസ്ഥ വന്നിരിക്കുന്നു!”

Verse 32

हरणं चैव वैदेहाा मम चायमुपप्लव: । राज्यभ्रंशश्ष भवतसस्‍्तातस्य मरणं तथा

“വിദേഹകുമാരിയുടെ അപഹരണം, എനിക്കു വന്ന ഈ അകാല ദുരന്തം; നിനക്കുണ്ടായ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടലും വനവാസവും; അതുപോലെ പിതാവിന്റെ മരണം—ഇങ്ങനെ ദുരിതത്തിന്മേൽ ദുരിതം ഇടവിടാതെ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 33

नाहं त्वां सह वैदेहा समेतं कोसलागतम्‌ । द्रक्ष्यामि पृथिवीराज्ये पितृपैतामहे स्थितम्‌

“നീ വൈദേഹിയോടുകൂടെ കോസലത്തിലേക്ക് (അയോദ്ധ്യയിലേക്ക്) മടങ്ങി, പിതൃ-പൈതാമഹപരമ്പരയായി ലഭിച്ച ഈ ഭൂമിരാജ്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കാതെയാകും എന്നു തോന്നുന്നു.”

Verse 34

द्रक्ष्यन्त्यार्यस्थ धन्‍्या ये कुशलाजशमीदलै: । अभिषिक्तस्य वदनं सोम॑ शान्तघनं यथा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—കുശപ്പുല്ലും ലാജയും ശമീഇലകളും കൊണ്ടു രാജാഭിഷേകം നടക്കുന്ന വേളയിൽ നിന്റെ മുഖദർശനം ചെയ്യുന്നവർ ധന്യരാണ്. അഭിഷിക്തനായ നിന്റെ മുഖം ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘരഹിത ചന്ദ്രനെപ്പോലെ—ശാന്തവും നിർമ്മലവും ദീപ്തവുമായ മനോഹാരിതയോടെ പ്രകാശിക്കും.

Verse 35

एवं बहुविधं धीमान्‌ विललाप स लक्ष्मण: । तमुवाचाथ काकुत्स्थ: सम्भ्रमेष्वप्यसम्भ्रम:

ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിമാനായ ലക്ഷ്മണൻ പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചു. അപ്പോൾ കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ—അവസരക്കുഴപ്പത്തിലും അചഞ്ചലൻ—സംയമിത വിവേകത്തോടെ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 36

मा विषीद नरव्याप्र नैष कश्रिन्मयि स्थिते | छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्न: सव्यो मया भुज:

നരവ്യാഘ്രാ, വിഷാദിക്കരുത്. ഞാൻ നില്ക്കുന്നിടത്തോളം ഈ രാക്ഷസൻ ഒന്നുമല്ല; നിനക്ക് ഹാനി വരുത്താൻ അവനാകില്ല. നീ അവന്റെ വലതുകൈ വെട്ടുക—ഇടതുകൈ ഞാൻ ഇതിനകം വെട്ടിയിരിക്കുന്നു.

Verse 37

इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातित: । खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत्‌,इस प्रकार कहते हुए श्रीरामचन्द्रजीने अत्यन्त तीखी तलवारसे उस राक्षसकी एक बाँह तिलके पौधेकी तरह काट गिरायी

ഇങ്ങനെ പറയുന്നതിനിടയിൽ തന്നെ രാമൻ അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് ആ രാക്ഷസന്റെ ഭുജം വെട്ടി വീഴ്ത്തി; അത് തിലകച്ചെടിയുടെ മുറിച്ച തണ്ടുപോലെ നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു.

Verse 38

ततो<सस्‍्य दक्षिणं बाहु खड्गेनाजध्निवान्‌ बली । सौमित्रिरपि सम्प्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम्‌

അതിനുശേഷം ബലവാനായ സൗമിത്രി ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ ഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ വലതുകൈയും വെട്ടിമാറ്റി. സഹോദരൻ രാഘവൻ അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ പിന്നെ അവന്റെ വശത്ത് ശക്തമായ പ്രഹരം ഏല്പിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാരാക്ഷസൻ കബന്ധൻ പ്രാണരഹിതനായി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 39

पुनर्जघान पाश्चे वै तद्‌ रक्षो लक्ष्मणो भृशम्‌ | गतासुरपतद्‌ भूमौ कबन्ध: सुमहांस्तत:

അപ്പോൾ സുമിത്രാനന്ദനനായ ലക്ഷ്മണൻ ആ രാക്ഷസനെ പിന്നിൽ നിന്ന് വീണ്ടും അത്യന്തം ശക്തിയായി പ്രഹരിച്ചു. പ്രാണവിയോഗം വന്ന മഹാകായൻ കബന്ധൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 40

0/.. ५ ५ ० ७७/:2 ५ ५ ४:८2. अप न्न्ध् | (हि 7] तस्य देहाद्‌ विनि:सृत्य पुरुषो दिव्यदर्शन: । ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन्‌

അപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യദർശനനായ ഒരു പുരുഷൻ പുറത്തുവന്നു. ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, സ്വർഗത്തിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച് ദൃശ്യമായി.

Verse 41

पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छत: । कामया किमिदं चित्रमाश्चर्य प्रतिभाति मे

അപ്പോൾ വാഗ്മിയായ ശ്രീരാമൻ അവനോട് ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; നിന്റെ പരിചയം പറയുക. എനിക്കിത് എത്ര വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവുമായ സംഭവമായി തോന്നുന്നു!”

Verse 42

तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नूप । प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम्‌

അപ്പോൾ ആ ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! ഞാൻ വിശ്വാവസു. ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം മൂലം രാക്ഷസർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ യോനിയിൽ ഞാൻ പതിച്ചു. ലങ്കയിൽ വസിക്കുന്ന രാവണൻ നിന്റെ ഭാര്യ സീതയെ അപഹരിച്ചു. വാനരരാജൻ സുഗ്രീവനെ സമീപിക്കൂ; അവൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യും.”

Verse 43

रावणेन हृता सीता राज्ञा लड़काधिवासिना । सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साहां करिष्यति

ലങ്കയിൽ വസിക്കുന്ന രാജാവായ രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. നീ സുഗ്രീവനെ സമീപിക്കൂ; അവൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യും.

Verse 44

एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता । ऋष्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी

ഇതാ പമ്പാ തടാകം—ശുദ്ധവും മംഗളകരവുമായ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞത്; ഹംസങ്ങളുടെയും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളുടെയും കൂകലാൽ മുഴങ്ങുന്നത്. ഇത് ഋഷ്യമൂക പർവതത്തിന്റെ അടുത്താണ്.

Verse 45

वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भि: सचिवै: सह । भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिन:,“वहीं अपने चार मन्त्रियोंके साथ सुवर्णमालाधारी वानरराज वालीके भाई सुमग्रीव निवास करते हैं

അവിടെയാണു സുഗ്രീവൻ തന്റെ നാലു മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നത്—സ്വർണമാലധാരിയായ വാനരരാജൻ വാലിയുടെ സഹോദരൻ.

Verse 46

तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय । समानशीलो भवत: साहाय्यं स करिष्यति,“उनसे मिलकर आप अपने दुःखका कारण बताइये। उनका शील-स्वभाव आपके ही समान है। वे निश्चय ही आपकी सहायता करेंगे

അവനെ കണ്ടുമുട്ടി നിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലകാരണം അറിയിക്കൂ. അവന്റെ ശീലസ്വഭാവം നിനക്കു സമാനമാണ്; അവൻ തീർച്ചയായും സഹായം ചെയ്യും.

Verse 47

एतावच्छक्यमस्माभिर््वक्तुं द्रष्टासि जानकीम्‌ । ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालय:

എനിക്ക് ഇത്രയേ പറയാനാകൂ—നീ തീർച്ചയായും ജാനകിയെ കാണും. കൂടാതെ വാനരരാജൻ സുഗ്രീവന് രാവണന്റെ വാസസ്ഥലം ഉറപ്പായി അറിയാം.

Verse 48

इत्युक्त्वान्तर्हितो दिव्य: पुरुष: स महाप्रभ: । विस्मयं जग्मतुश्नो भौ प्रवीरो रामलक्ष्मणौ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാപ്രഭാവനായ ദിവ്യപുരുഷൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനവും സംഭാഷണവും മൂലം വീരശ്രേഷ്ഠരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും—ഇരുവരും—ഗാഢമായ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 278

इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत रामोपाख्यानपर्वमें मारीचवध तथा सीताहरणविषयक दो सौ अठद्धत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വാന്തർഗതമായ രാമോപാഖ്യാനപർവ്വത്തിൽ മാരീചവധവും സീതാഹരണവും വിഷയമായ ഇരുനൂറ്റി എഴുപത്തെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 279

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि कबन्धहनने एकोनाशीत्यधिकद्धिशततमो<5 ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിൽ രാമോപാഖ്യാനപർവ്വാന്തർഗതമായ കബന്ധവധം വിഷയമായ ഇരുനൂറ്റി എഴുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.