Adhyaya 271
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-upākhyāna (Markandeya’s Embedded Narrative Cycle)
Mārkaṇḍeya recounts Kumbhakarṇa emerging from the city and encountering the vānaras, who surround and strike him with uprooted trees and claws, engaging through varied tactical approaches. Despite being assaulted, Kumbhakarṇa laughs and consumes prominent vānaras (Panasa, Gavākṣa, Vajrabāhu), causing alarm among leaders such as Tārā. Sugrīva charges without retreat and strikes Kumbhakarṇa with a śāla tree; the blow breaks but does not incapacitate the rākṣasa, who seizes and carries Sugrīva away. Lakṣmaṇa (Saumitri) advances and releases a powerful arrow that pierces Kumbhakarṇa, described as rending the earth and being blood-wet, forcing Kumbhakarṇa to release Sugrīva. Kumbhakarṇa then attacks Lakṣmaṇa with a massive rock; Lakṣmaṇa severs the raised arms with sharp arrows, repeatedly cutting down the rock-bearing limbs. As Kumbhakarṇa manifests an even more formidable form, Lakṣmaṇa employs the Brahmāstra, burning him down; Kumbhakarṇa falls like a lightning-burnt tree. Seeing him dead, the rākṣasas flee. Two rākṣasa warriors (identified as Dūṣaṇa’s younger brothers) then rush Lakṣmaṇa; a fierce exchange ensues until Hanūmān kills Vajravega with a mountain peak and Nīla crushes Pramāthin with a great boulder. The broader battle between Rāma’s and Rāvaṇa’s forces resumes with heavy rākṣasa losses described as predominant.
Chapter Arc: वन में अचानक घोर कोलाहल उठता है; ध्वजों की छाया और रथों की गड़गड़ाहट से संकेत मिलता है कि पाण्डव निकट हैं, और जयद्रथ के हृदय में भय-गर्व का द्वंद्व जागता है। → जयद्रथ रथ पर स्थित याज्ञसेनी (द्रौपदी) से पाण्डवों के विषय में पूछता है—ये पाँच विशाल रथ कौन-से हैं? द्रौपदी, जो सब जानती है, एक-एक कर पाण्डवों के पराक्रम, स्वभाव और प्रतिशोध-धर्म का वर्णन करती है, और चेतावनी देती है कि उनका वैर कभी शान्त नहीं होता जब तक उसका अन्त न कर दें। → द्रौपदी का वचन तीक्ष्ण शिखर पर पहुँचता है—वह जयद्रथ को ‘मोह’ में पाण्डवों का तिरस्कार करने वाला बताकर भविष्यवाणी-सी चेतावनी देती है कि यदि वह उनके हाथों से बच भी गया तो भी अपमानित देह के साथ जीवित रहकर पुनर्जन्म का फल पाएगा; साथ ही वह पाण्डवों की अजेयता को रूपक-भाषा में चित्रित करती है कि उसकी सेना पाण्डवों द्वारा विक्षुब्ध और नष्टप्राय हो जाएगी। → अध्याय का निष्कर्ष द्रौपदी के ‘पराक्रम-वर्णन’ और ‘वैर-समाप्ति’ के सिद्धान्त पर टिकता है—पाण्डव क्षमा नहीं करेंगे; जयद्रथ के लिए अब मार्ग केवल भय, पलायन या अनिवार्य दण्ड की ओर जाता है। → पाण्डवों के रथ निकट हैं; द्रौपदी की चेतावनी के बाद अगला क्षण यह तय करेगा कि जयद्रथ सामना करेगा या भागेगा—और किस प्रकार उसका अपराध दण्डित होगा।
Shlokas
Verse 1
हि >> मो न (0) हि २ 7 सप्तत्यधिकद्विशततमो< ध्याय: द्रौपदीद्वारा जयद्रथके सामने पाण्डवोंके पराक्रमका वर्णन वैशम्पायन उवाच ततो घोरतर: शब्दो वने समभवत् तदा | भीमसेनार्जुनौ दृष्ट्वा क्षत्रियाणाममर्षिणाम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വനത്തിൽ അതിലും ഭീകരമായ കോലാഹലം ഉയർന്നു; അമർഷം നിറഞ്ഞ ക്ഷത്രിയർ ഭീമസേനനെയും അർജുനനെയും കണ്ടതുകൊണ്ടു തന്നേ.
Verse 2
तेषां ध्वजाग्राण्यभिवी क्ष्य राजा स्वयं दुरात्मा नरपुज्गवानाम् | जयद्रथो याज्ञसेनीमुवाच रथे स्थितां भानुमतीं हतौजा:
ആ നരശ്രേഷ്ഠ വീരന്മാരുടെ ധ്വജശിഖരങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ ഉത്സാഹം കെട്ട ദുഷ്ടാത്മാവായ രാജാവ് ജയദ്രഥൻ, രഥത്തിൽ ഇരുന്ന തേജസ്വിനിയായ യാജ്ഞസേനി (ദ്രൗപദി)യോട് സ്വയം പറഞ്ഞു—
Verse 3
आयान्तीमे पञ्च रथा महान्तो मन्ये च कृष्णे पतयस्तवैते । सा जानती ख्यापय न: सुकेशि परं पर पाण्डवानां रथस्थम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“സുകേശിനിയായ കൃഷ്ണേ! അഞ്ചു മഹാരഥങ്ങൾ ഇങ്ങോട്ട് വരുന്നു. അവയിൽ ഇരിക്കുന്നവർ നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാരാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. നീ അവരെ നന്നായി അറിയുന്നു; അതിനാൽ രഥങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്ന ഈ പാണ്ഡവരെ ഒരുവനുശേഷം ഒരുവനായി ക്രമത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി പറയുക.”
Verse 4
द्रौपहुुवाच कि ते ज्ञातैर्मूढड महा धनुर्थरै- रनायुष्यं कर्म कृत्वातिघोरम् । एते वीरा: पतयो मे समेता न व: शेष: कश्िदिहास्ति युद्धे
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—“എടാ മൂഢാ! ആയുസ്സും ഭാഗ്യവും നശിപ്പിക്കുന്ന അത്യന്തം ഭീകരവും നീചവുമായ ആ കർമ്മം ചെയ്തിട്ട്, ഇനി ഈ മഹാധനുര്ധര പാണ്ഡവവീരന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ നിനക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ വീരഭർത്താക്കന്മാർ എല്ലാവരും ഇവിടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. വരാനിരിക്കുന്ന യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ പക്ഷത്തിൽ ഒരാളും ജീവനോടെ ശേഷിക്കില്ല.”
Verse 5
आखूयाततव्यं त्वेव सर्व मुमूर्षो- मैया तुभ्यं पृष्टया धर्म एष: । न मे व्यथा विद्यते त्वद्भयं वा सम्पश्यन्त्या: सानुजं धर्मराजम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“അതെ, എല്ലാം പറയേണ്ടതുതന്നെ. നീ മരണം ആഗ്രഹിച്ച് ഇത്തരമൊരു വേളയിൽ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ, ധർമ്മപ്രകാരം നിനക്ക് മറുപടി നൽകുന്നതാണ് ഉചിതം. സഹോദരന്മാരോടുകൂടി ധർമ്മരാജ യുധിഷ്ഠിരനെ എന്റെ മുന്നിൽ കാണുന്നതിനാൽ എനിക്ക് ദുഃഖമില്ല, നിന്റെ ഭയവും ഇല്ല. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ ഭർത്താക്കന്മാരെ തിരിച്ചറിയിച്ച് പറയുന്നു.”
Verse 6
यस्य ध्वजाग्रे नदतो मृदड़ौ नन्दोपनन्दौ मधुरौ युक्तरूपौ | एत॑ स्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञं सदा जना: कृत्यवन्तो$नुयान्ति
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ആരുടെയോ ധ്വജാഗ്രത്തിൽ നന്ദനും ഉപനന്ദനും എന്ന രണ്ടു മൃദംഗങ്ങൾ മധുരമായി, ലയബദ്ധമായി, മനോഹരരൂപത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നുവോ—അവൻ ധർമ്മവും അർത്ഥവും എന്തെന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ അറിയുന്നവൻ; അതിനാൽ കർത്തവ്യം വിളിക്കുമ്പോൾ കഴിവുള്ളവർ എപ്പോഴും അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു.”
Verse 7
य एष जाम्बूनदशुद्धगौर: प्रचण्डघोणस्तनुरायताक्ष: । एतं कुरुश्रेष्ठतमं वदन्ति युधिष्ठिरं धर्मसुतं पतिं मे
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“അവിടെ കാണുന്നവൻ—ശുദ്ധ ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായ ഗൗരവർണ്ണം, ഉയർന്ന മൂക്ക്, സുന്ദരമായി ക്ഷീണിച്ച ദേഹം, നീളവും വിശാലതയും ഉള്ള കണ്ണുകൾ—ജനങ്ങൾ അവനെ കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠതമൻ, ധർമ്മസുതൻ യുധിഷ്ഠിരൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്.”
Verse 8
अप्येष शत्रो: शरणागतस्य दद्यात् प्राणान् धर्मचारी नृवीर: । परेहोनं मूढ जवेन भूतये त्वमात्मन: प्राउजलिि्न्यस्तशस्त्र:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായ ഈ വീരൻ ശരണാഗതനായ ശത്രുവിനും ജീവദാനം നൽകും. അതിനാൽ, ഹേ മൂഢാ! നിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഉടൻ ആയുധം താഴെവെച്ച്, കരംകൂപ്പി അവന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോകുക.
Verse 9
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्थं महाभुजं शालमिव प्रवृद्धम् । संदष्टौष्ठ॑ भ्रुकुटीसंहत भरुवं वृकोदरो नाम पतिममैष:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ രഥത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ആ വീരനെ നീ കാണുന്നുണ്ടോ—മഹാബാഹു, പൂർണ്ണവളർന്ന ശാലവൃക്ഷംപോലെ ഉയർന്നവൻ? കോപത്തിൽ അധരം കടിച്ചു, ഭ്രുകുടി ചുരുട്ടി ഭ്രൂകൾ ചേർത്ത് നിൽക്കുന്നവൻ—അവൻ എന്റെ ഭർത്താവ് വൃകോദരൻ; അവന്റെ ഭയങ്കര പരാക്രമം കൊണ്ടാണ് ഭൂമിയിൽ ‘ഭീമൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.
Verse 10
आजानेया बलिन: साधु दान्ता महाबला: शूरमुदावहन्ति । एतस्य कर्माण्यतिमानुषाणि भीमेति शब्दोडस्य गत: पृथिव्याम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആജാനേയ വർഗ്ഗത്തിലെ ബലവാന്മാരും നന്നായി ശിക്ഷിതരുമായ മഹാബലശാലികളായ അശ്വങ്ങൾ ഈ ശൂരന്റെ രഥം വലിക്കുന്നു. അവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അതിമാനുഷം; അവന്റെ ഭയങ്കര പരാക്രമം കൊണ്ടാണ് ‘ഭീമൻ’ എന്ന കീർത്തി ഭൂമിയാകെ പരന്നത്.
Verse 11
इनके अपराधी कभी जीवित नहीं रह सकते। ये वैरको कभी नहीं भूलते हैं और वैरका बदला लेकर ही रहते हैं। बदला लेनेके बाद भी अच्छी तरह शान्त नहीं हो पाते
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവനോടു കുറ്റം ചെയ്തവർ ഒരിക്കലും ജീവിച്ചിരിക്കാനാവില്ല. അവൻ വൈരം മറക്കുകയില്ല; പ്രതികാരം തീർക്കാതെ നിൽക്കുകയുമില്ല. പ്രതികാരം ചെയ്തിട്ടും അവൻ പൂർണ്ണമായി ശാന്തനാകുന്നില്ല.
Verse 12
धनुर्धराग्रयो धृतिमान् यशस्वी जितेन्द्रियो वृद्धसेवी नृवीर: । भ्राता च शिष्यश्व युधिष्ठिरस्य धनंजयो नाम पतिर्ममैष:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധനുർധരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, ധൈര്യവാൻ, യശസ്വി, ഇന്ദ്രിയജയി, മുതിർന്നവരുടെ സേവയിൽ നിരതനായ ആ നൃവീരൻ—യുധിഷ്ഠിരന്റെ സഹോദരനും ശിഷ്യനും—എന്റെ ഭർത്താവ് ധനഞ്ജയൻ.
Verse 13
नास्यापराद्धा: शेषमवाप्रुवन्ति नायं वैरं विस्मरते कदाचित् | वैरस्यान्तं संविधायोपयाति पश्चाच्छान्तिं न च गच्छत्यतीव
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവനോട് അപരാധം ചെയ്തവർ ശേഷിക്കുന്ന സുരക്ഷയും എളുപ്പത്തിൽ നേടുകയില്ല; അവൻ വൈരം ഒരിക്കലും മറക്കുകയില്ല. വൈരത്തിന്റെ അന്ത്യം ക്രമപ്പെടുത്തി മാത്രമേ അവൻ മുന്നേറൂ; അതിനുശേഷവും അവൻ വേഗത്തിൽ ശാന്തിയിൽ സ്ഥിരപ്പെടുകയില്ല. എങ്കിലും കാമം, ഭയം, ലോഭം എന്നിവയ്ക്കായി അവൻ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല; ക്രൂരകൃത്യവും ചെയ്യുകയില്ല. അഗ്നിസമാന തേജസ്സുള്ള കുന്തീപുത്രൻ ധനഞ്ജയൻ—ശത്രുക്കളെ നേരിടാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ, ദുഷ്ടരെ തകർക്കുന്നവൻ—അവനേ അർജുനൻ.
Verse 14
यः सर्वरधर्मार्थविनि श्षयज्ञो भयार्तानां भयहर्ता मनीषी । यस्योत्तमं रूपमाहु: पृथिव्यां यं पाण्डवा: परिरक्षन्ति सर्वे
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ധർമ്മവും അർത്ഥവും സംബന്ധിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും അന്തിമ നിർണ്ണയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിവേകി, ഭയാർത്തരായവരുടെ ഭയം അകറ്റുന്ന ജ്ഞാനി; ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ രൂപമെന്ന് പ്രസിദ്ധനായവൻ—അവനെ പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പരിരക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 15
य: खड्गयोधी लघुचित्रहस्तो महांश्व धीमान् सहदेवोडद्धितीय:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— സഹദേവൻ അനുപമവീരൻ, ഖഡ്ഗയോദ്ധാവ്; അവന്റെ കൈ അതിവേഗം ചലിച്ച് അത്ഭുതകരമായ വെട്ടിത്തിരിവുകൾ കാണിക്കുന്നു. വാൾയുദ്ധകലയിൽ നിപുണൻ, പരമബുദ്ധിമാൻ, സദൃശനില്ലാത്ത ശൂരൻ—അവനാണ് എന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ഭർത്താവ്. ഹേ മൂഢജീവാ! ദൈത്യസേനകളുടെ നടുവിൽ യുദ്ധത്തിൽ ശതക്രതു ഇന്ദ്രന്റെ പരാക്രമം എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇന്നത്തെ രണഭൂമിയിൽ നീ സഹദേവന്റെ മഹാപൗരുഷം കാണും. അവൻ ശൗര്യസമ്പന്നൻ, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ജ്ഞാനി, ഉന്നതാത്മാവ്, ധർമ്മപുത്രനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ.
Verse 16
यस्याद्य कर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्त्व शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु संख्ये । शूर: कृतास्त्रो मतिमान् मनस्वी प्रियड्करो धर्मसुतस्य राज्ञ:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മൂഢനേ! ഇന്ന് നീ ആ വീരന്റെ കൃത്യവും പരാക്രമവും കാണും—യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യസേനകളുടെ നടുവിൽ ശതക്രതു ഇന്ദ്രന്റെ വീര്യം എങ്ങനെ തെളിയുന്നുവോ അതുപോലെ. അവൻ ശൂരൻ, ആയുധപ്രയോഗത്തിൽ പൂർണ്ണപരിശീലനം നേടിയവൻ, ബുദ്ധിമാൻ, ഉന്നതാത്മാവ്, ധർമ്മപുത്രനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരന്റെ പ്രിയകരൻ.
Verse 17
य एष चन्द्रार्कसमानतेजा जघन्यज: पाण्डवानां प्रियश्न । बुद्धया समो यस्य नरो न विद्यते वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञ:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— അവന്റെ തേജസ് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെയാണ്. പാണ്ഡവരിൽ ഏറ്റവും ഇളയവനായിട്ടും അവൻ എല്ലാവർക്കും പ്രിയൻ. ബുദ്ധിയിൽ അവനോട് തുല്യനായ മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ ഇല്ല. അവൻ ഉത്തമവക്താവും, സത്സഭകളിൽ ഉറച്ച നിഗമനത്തിലെത്താനുള്ള ജ്ഞാനിയെന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 18
स एष शूरो नित्यममर्षणश्न धीमान् प्राज्ञ: सहदेव: पतिर्मे त्यजेत् प्राणान् प्रविशेद्धव्यवाहं न त्वेवैष व्याहरेद् धर्मबाहमम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ ശൂരൻ; അപമാനം സഹിക്കാത്തവൻ, സ്ഥിരധീ, ധീമാൻ, പ്രാജ്ഞൻ. എന്റെ ഭർത്താവ് സഹദേവൻ ധർമ്മവിരുദ്ധമായൊരു വാക്ക് പറയുന്നതിനെക്കാൾ പ്രാണം ത്യജിച്ച് ഹവ്യവാഹ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുമായിരുന്നു.
Verse 19
सदा मनस्वी क्षत्रधर्मे रतश्न कुन्त्या: प्राणैरिष्टतमो नृवीर: । मेरे पति सहदेव शूरवीर
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ നരവീരൻ സദാ മനസ്വി, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ രതൻ; കുന്തിക്ക് പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയൻ. എന്റെ ഭർത്താവ് സഹദേവൻ ശൂരവീരൻ; പ്രാണം ത്യജിക്കാം, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കാം; എന്നാൽ ധർമ്മവിരുദ്ധമായൊരു വാക്കും പറയുകയില്ല.
Verse 20
इत्येते वै कथिता: पाण्डुपुत्रा यांस्त्वं मोहादवमन्य प्रवृत्त: । यद्येतेभ्यो मुच्यसे<रिष्टदेह: पुनर्जन्म प्राप्स्पसे जीव एव
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിനക്ക് പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ വിവരിച്ചു; നീ മോഹവശാൽ അവരെ അവമാനിച്ച് ഈ നീചപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇന്ന് നീ അവരുടെ കൈയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട് ദേഹത്തിന് കേടില്ലാതെ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, നിന്റെ ദുഷ്കർമ്മഫലമായി ഉണ്ടാകുന്ന ബലാത്കൃത രൂപാന്തരമായ ‘രണ്ടാം ജന്മം’ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
Verse 21
वैशम्पायन उवाच ततः पार्था: पञ्च पउ्चेन्द्रकल्पा- स्त्यवत्वा त्रस्तान् प्राउ्जलींस्तान् पदातीन् । रथानीकं शरवर्षान्धकारं चक्कुः क्रुद्धा: सर्वत: संनिगृहर्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഇന്ദ്രസമാന പരാക്രമികളായ അഞ്ചു പാർഥന്മാർ, ഭയന്ന് കൈകൂപ്പി ശരണം തേടിയ പാദാതികളെ വിട്ടുവെച്ച്, ക്രോധിച്ചു. രഥബലമുള്പ്പെടെ ശേഷിച്ച സൈന്യത്തെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞ്, അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷം ചൊരിഞ്ഞു; എല്ലാടവും അന്ധകാരം പടർന്നതുപോലെ തോന്നി.
Verse 146
प्राणैर्गरीयांसमनुव्रतं वै स एष वीरो नकुलः पतिर्मे | जो समस्त धर्म और अर्थके निश्चयको जानते हैं
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ എന്റെ ഭർത്താവ്, വീരൻ നകുലൻ; അവന്റെ അനുവ്രതമായ സേവനം പ്രാണത്തേക്കാൾ മഹത്തരം. ധർമ്മവും അർത്ഥവും സംബന്ധിച്ച നിശ്ചയങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, ഭയത്താൽ പീഡിതരുടെ ഭയം അകറ്റുന്നവൻ, പരമബുദ്ധിമാൻ, ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും സുന്ദരൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ. ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരന്മാരുടെ സേവയിൽ തത്പരനായി, അവർക്കു പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയനായതിനാൽ, എല്ലാ പാണ്ഡവരും അവനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 193
सेनां तवेमां हतसर्वयोधां विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रै: । (अरे मूढ!) रत्नोंसे लदी हुई नाव जैसे समुद्रके बीचमें जाकर किसी मगरमच्छकी पीठसे टकराकर टूट जाती है
പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ കലക്കിമറിച്ച, എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും ഹതമായ നിന്റെ ഈ സൈന്യത്തെ നീ കാണും. രത്നഭാരമുള്ള ഒരു നൗക സമുദ്രമദ്ധ്യത്തിൽ ചെന്നു മുതലയുടെ പുറത്ത് ഇടിച്ച് തകർന്നുപോകുന്നതുപോലെ, പാണ്ഡവർ ഇന്ന് നിന്റെ സകല സൈനികരെയും സംഹരിച്ച് നിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും ചിന്നഭിന്നമാക്കും; അതെല്ലാം നീ നിന്റെ കണ്ണാൽ തന്നെ കാണും.
Verse 270
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि द्रौपदीवाक्ये सप्तत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിൽ, ദ്രൗപദീഹരണപർവാന്തർഗതമായ ദ്രൗപദീവാക്യപ്രകരണത്തിലെ ഇരുനൂറ്റി എഴുപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Frequently Asked Questions
The immediate ethical pressure is protective duty under crisis: leaders must decide how to prevent an ally’s abduction and wider panic while avoiding disorganized retaliation, requiring rapid but proportionate escalation.
Brute strength and mass assault are insufficient without command clarity and precision; disciplined leadership and accurate, context-appropriate means (including astric measures) restore stability when conventional tactics fail.
No explicit phalaśruti appears in the supplied verses; the meta-function is structural—embedding a paradigmatic legend within Mārkaṇḍeya’s discourse to exemplify crisis-management, alliance-protection, and controlled escalation.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.