Shloka 12
मārkaṇḍeya-ukta yuddha-vyūha-pratyavyūhaḥ
Battle Formations and Countermeasures in the Rāmopākhyāna
सा क्षिप्रमातिष्ठ गजं रथं वा न वाक्यमात्रेण वयं हि शक््या: । आशंस वा त्वं कृपणं वदन्ती सौवीरराजस्य पुन: प्रसादम्,कृष्णे! तुम बड़ी-बड़ी बातें बनाकर हमें रोक नहीं सकती। अब तुम्हारे सामने दो ही मार्ग हैं--या तो सीधी तरहसे तुरंत चलकर मेरे हाथी या रथपर सवार हो जाओ; अथवा पाण्डवोंके हार जानेपर दीन वाणीमें विलाप करती हुई सौवीरराज जयद्रथसे कृपाकी भीख माँगो
sā kṣipram ātiṣṭha gajaṁ rathaṁ vā na vākyamātreṇa vayaṁ hi śakyāḥ | āśaṁsa vā tvaṁ kṛpaṇaṁ vadantī sauvīrarājasya punaḥ prasādam, kṛṣṇe ||
ജയദ്രഥൻ പറഞ്ഞു—ഉടൻ എന്റെ ആനയിലോ രഥത്തിലോ കയറുക; വാക്കുകൾ മാത്രം കൊണ്ട് ഞങ്ങളെ തടയാൻ കഴിയില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, കൃഷ്ണേ, പാണ്ഡവർ തോറ്റ ശേഷം നീ ദീനസ്വരത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് സൗവീരരാജനോട് വീണ്ടും അനുഗ്രഹം യാചിക്കേണ്ടിവരും।
जयद्रथ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights adharma through coercion and arrogance: power that dismisses reasoned speech and seeks to force consent is ethically corrupt, and it foreshadows the moral and karmic consequences that follow such violations of honor and autonomy.
Jayadratha confronts Draupadī during the forest exile episode and tries to compel her to ride his elephant or chariot. He rejects her verbal resistance and threatens that after the Pāṇḍavas are defeated she will have to plead for his favor—an intimidation meant to break her resolve.